Phiên họp thứ 55, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, sửa đổi luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô.

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo luật tập trung phân quyền cho thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, với tinh thần, cách tiếp cận mới, dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15: các quy định chung, quy định về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hóa - xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình; điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành. Việc sửa đổi, hoàn thiện Luật Thủ đô thực hiện theo hướng: khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô.

Sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW; phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

Cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình...

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024.

Về một số nội dung cụ thể của dự thảo luật, Thường trực Ủy ban Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan; đồng thời thiết kế cơ chế áp dụng có thời hạn hoặc theo hình thức thí điểm đối với các quy định khác với quy định chung, kèm theo trách nhiệm báo cáo, giám sát và tổng kết việc thực hiện để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh bất cập; xác định rõ đây là cơ chế hết sức đặc thù, chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội mà không áp dụng cho các địa phương khác.

Đẩy mạnh phát triển hộ tịch số và tăng cường kết nối dữ liệu liên thông

Cũng trong phiên chiều, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Dự thảo luật bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác. Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác…

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014. Đồng thời nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.

Cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý nhà nước đối với công dân, đồng thời bảo đảm quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp cũng như các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, dự án Luật cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông, giúp người dân đăng ký hộ tịch thuận tiện ở bất cứ đâu, không bị ràng buộc theo nơi cư trú hay địa giới hành chính. Bên cạnh đó, dự luật cần quy định rõ giá trị pháp lý của bản điện tử, bảo đảm bản điện tử có giá trị tương đương với bản giấy trong mọi giao dịch hành chính.

Theo Chủ tịch Quốc hội, một cải cách quan trọng khác là thay đổi trách nhiệm chứng minh thông tin. Trước đây, người dân phải tự chuẩn bị và nộp nhiều giấy tờ; trong thời gian tới, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu từ các hệ thống liên thông. Hiện nay, Việt Nam đã xây dựng nhiều nền tảng dữ liệu số như hệ thống VNeID và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp cán bộ dễ dàng xác minh thông tin, từ đó giảm đáng kể thủ tục và thời gian cho người dân.

Đối với liên thông thủ tục, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nên luật hóa quy trình "3 trong 1": khai sinh, đăng ký thường trú, cấp thẻ bảo hiểm y tế và "2 trong 1" là: khai tử và xóa đăng ký thường trú.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải bảo vệ quyền con người trong các trường hợp đặc biệt, như trẻ em chưa xác định được cha mẹ, theo đó, nên linh hoạt hơn về thủ tục khai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi, bảo đảm mọi trẻ em sinh ra đều được khai sinh, được hưởng quyền giáo dục và y tế...

Nhấn mạnh việc xây dựng luật phải bảo đảm chất lượng và tính ổn định lâu dài, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội tiếp tục hoàn thiện dự án luật.