"Quả bom hẹn giờ" cho các quỹ hưu trí toàn cầu

Tình trạng này đe dọa làm căng thẳng nguồn tài chính hưu trí, đặt ra dấu hỏi lớn về khả năng duy trì chi trả cho các thế hệ tương lai.

Hệ thống hưu trí hiện nay thường chia làm hai mô hình: chương trình phúc lợi xác định (cam kết một mức lương hưu cố định cho người nghỉ hưu) và chương trình đóng góp xác định (mức chi trả phụ thuộc vào số tiền tiết kiệm tích lũy và lợi nhuận đầu tư). Quá trình già hóa dân số tạo ra thách thức riêng cho từng mô hình: các quỹ phúc lợi xác định đối mặt với nghĩa vụ nợ phình to khi người hưởng sống thọ hơn, trong khi người tham gia quỹ đóng góp xác định có nguy cơ cạn kiệt tiền tiết kiệm khi vẫn còn sống, qua đó tạo áp lực lớn lên hiệu suất đầu tư của quỹ.

Ông Sebastien Betermier, Giám đốc điều hành tại Trung tâm Quốc tế về Quản lý Hưu trí (ICPM), nhận định vấn đề này ngày càng trở nên trầm trọng theo thời gian. Ông lưu ý rằng một số quỹ hưu trí hiện có những thành viên đã nghỉ hưu gần nửa thế kỷ, ở độ tuổi 107 hoặc 108. Khi tuổi thọ khách hàng càng cao, quỹ càng phải chi trả lâu hơn và gánh nặng ấy rốt cuộc dồn lên thế hệ sau. Ông ví đây tựa như một "quả bom hẹn giờ" cho các quỹ hưu trí.

Quy mô của thách thức được thể hiện rõ trong báo cáo Chỉ số Hưu trí Toàn cầu MCGPI năm 2026 do tập đoàn bảo hiểm và tư vấn rủi ro Marsh cùng Viện CFA công bố tuần trước. Trong 55 hệ thống hưu trí được đánh giá, 43 hệ thống ghi nhận tỷ lệ sinh dưới mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ, trong đó 23 hệ thống dưới 1,5 con. Ở các khu vực phát triển hơn, một người 65 tuổi nay có thể sống thêm khoảng 20 năm, tăng 50,9% so với năm 1950. Điều này đồng nghĩa thời gian chi trả phúc lợi hưu trí phải kéo dài hơn đáng kể.

Báo cáo của MCGPI cảnh báo khi tỷ lệ người lao động trên số người nghỉ hưu tiếp tục giảm, rất ít hệ thống hưu trí đủ an toàn nếu tiếp tục vận hành như hiện nay.

Vấn đề đặc biệt nghiêm trọng đối với các hệ thống hưu trí vận hành theo mô hình "lấy thu bù chi", nơi khoản đóng góp của người lao động hiện tại được dùng để chi trả trực tiếp cho người đang nghỉ hưu. Cách vận hành này khiến các hệ thống đó cực kỳ dễ tổn thương khi lực lượng lao động thu hẹp. Áp lực đã hiện rõ tại Mỹ, nơi Quỹ Bảo hiểm Hưu trí và Tử tuất (OASI) - nguồn tài trợ phúc lợi cho hàng chục triệu người - được dự báo sẽ cạn kiệt dự trữ vào quý IV/2032.

Ngay cả các quỹ hưu trí tài trợ đầy đủ (mô hình mang tiền đóng góp của người lao động và doanh nghiệp đi đầu tư để chi trả cho tương lai) cũng không miễn nhiễm. Khi các thành viên nghỉ hưu và bắt đầu rút tiền, một số quỹ có thể rơi vào tình trạng số tiền chi ra lớn hơn số tiền đóng góp mới, buộc họ phải tính toán lại chiến lược đầu tư và nhu cầu thanh khoản.

Sức ép nhân khẩu học đang buộc các quỹ hưu trí thay đổi cách đầu tư. Tại Australia (Ô-xtrây-li-a), báo cáo năm 2025 của cơ quan quản lý an toàn tài chính nước này cho thấy khoảng 1/3 quỹ hưu trí ghi nhận số tiền chi trả vượt số tiền đóng góp mới trong giai đoạn 3 năm.

Giới quan sát cho rằng áp lực phải tạo ra lợi nhuận cao hơn đã đẩy một số quỹ tìm tới các kênh đầu tư rủi ro và phức tạp hơn, bao gồm vốn cổ phần tư nhân (đầu tư vào các công ty chưa niêm yết), cơ sở hạ tầng và tín dụng tư nhân. Ông Jean-Pierre Aubry, Phó Giám đốc phụ trách nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Hưu trí thuộc Đại học Boston nhận định các quỹ đều đang chấp nhận thêm rủi ro trong khả năng cho phép. Ông chỉ ra rằng các quỹ hưu trí của chính quyền bang và địa phương tại Mỹ hiện chỉ nắm giữ khoảng 20% tài sản dưới dạng trái phiếu, phần lớn còn lại được đổ vào cổ phiếu và tài sản tư nhân. Cách phân bổ này khiến các quỹ hưu trí công của Mỹ đối mặt với rủi ro đầu tư cao hơn đáng kể so với các quỹ tương đương ở châu Âu và Canada (Ca-na-đa).

Tuy nhiên, không phải nhà quản lý nào cũng coi già hóa dân số là lý do để đánh cược vào các khoản đầu tư mạo hiểm Ông David Elias, Giám đốc điều hành quỹ hưu trí Hostplus của Australia, cho rằng biến đổi nhân khẩu học chỉ là một trong nhiều yếu tố chi phối quyết định đầu tư. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì một danh mục đầu tư đa dạng, đảm bảo lợi nhuận tiềm năng phải bù đắp thỏa đáng cho những rủi ro đi kèm.

Theo ông Elias, trước mắt các chính phủ có thể giảm sức ép từ dân số già hóa thông qua chính sách nhập cư và tiến bộ công nghệ. Ông thậm chí cho rằng chính những thay đổi về nhân khẩu học này cũng có thể tạo ra các cơ hội đầu tư mới. Dù vậy, sớm hay muộn thì các quốc gia cũng phải giải quyết bài toán này.