Rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu gia tăng sau động thái của Mỹ tại Hormuz

Tàu hàng chờ ở ngoài khơi Oman để di chuyển qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ-Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần, ngày 8/4/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Căng thẳng liên quan đến eo biển Hormuz tiếp tục leo thang sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Pakistan không đạt được thỏa thuận, kéo theo việc quân đội Mỹ thông báo triển khai biện pháp phong tỏa để kiểm soát hoạt động tại tuyến hải vận chiến lược này.

Diễn biến trên đang làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng toàn cầu trong bối cảnh hoạt động vận tải đã bị gián đoạn suốt thời gian qua và nguy cơ đối đầu giữa các bên liên quan ngày càng hiện hữu.

Một báo cáo của công ty phân tích thông tin hàng hải Windward (trụ sở tại London, Anh) đánh giá môi trường vận chuyển qua eo biển Hormuz đang "trở nên bất ổn và bị kiểm soát” với các tín hiệu mới của Mỹ về khả năng triển khai biện pháp quân sự, bao gồm ngăn chặn hoặc phong tỏa, làm gia tăng rủi ro bên cạnh các hạn chế từ phía Iran.

Theo báo cáo công bố ngày 12/4, lưu lượng tàu qua eo biển này vẫn ở mức hạn chế, mặc dù khối lượng hàng hóa vận chuyển đã tăng nhẹ. Một số tàu phải thay đổi lộ trình hoặc quay trở lại.

Báo cáo cũng cho thấy dòng chảy dầu thô toàn cầu đang có dấu hiệu chuyển hướng với 172 tàu chở dầu đang trên đường tới vịnh Mexico, trong khi hoạt động xuất khẩu của Iran chỉ duy trì ở mức hạn chế.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị siết chặt, đẩy giá năng lượng tăng và làm gia tăng hơn nữa các biến động thị trường, đặc biệt tại châu Á vốn là khu vực phụ thuộc lớn vào năng lượng từ Vùng Vịnh.

Bộ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ cao của Các tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE), đồng thời là Tổng Giám đốc điều hành Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC), ông Sultan Ahmed Al Jaber, ngày 12/4 cũng cảnh báo các rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu đang gia tăng khi nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz ngày càng tăng cao.

Theo ông Al Jaber, kể từ ngày 28/2 đã có ít nhất 22 tàu bị tấn công, khiến 10 thuyền viên thiệt mạng và khoảng 20.000 người đang mắc kẹt. Ngoài ra, khoảng 800 tàu thương mại, trong đó có gần 400 tàu chở dầu, không thể lưu thông an toàn qua tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng vốn là nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ thế giới.

Cũng theo quan chức UAE, việc hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz đã làm gián đoạn “mạch máu” kinh tế toàn cầu, không chỉ ảnh hưởng tới thị trường năng lượng mà còn tác động đến chuỗi cung ứng lương thực và ổn định kinh tế nói chung. Ông nhấn mạnh đây không đơn thuần là vấn đề khu vực, mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh năng lượng, lương thực và y tế của tất cả các quốc gia trên thế giới.

Ngoại trưởng Panama Javier Martínez-Acha cùng ngày lên tiếng phản đối việc sử dụng eo biển Hormuz cho các mục đích địa chính trị, đồng thời kêu gọi duy trì tự do hàng hải và tìm kiếm giải pháp lâu dài nhằm đảm bảo lưu thông an toàn qua tuyến đường biển chiến lược này.

Theo phóng viên TTXVN tại Mỹ Latinh, Ngoại trưởng Panama nhận định tác động của xung đột đã lan rộng trên toàn cầu, đặc biệt đối với giá năng lượng, bất kể nguồn nhập khẩu của mỗi quốc gia. Dù Panama không gặp khó khăn về nguồn cung nhiên liệu do chủ yếu nhập khẩu từ Mỹ, song nước này vẫn phải gánh chịu áp lực lớn về giá.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ Panama đã triển khai một phần chính sách trợ giá nhiên liệu nhằm giảm thiểu tác động đối với người tiêu dùng.

Trong khi đó, các nước trong khu vực Trung Đông cũng đang nỗ lực khôi phục cơ sở hạ tầng năng lượng bị ảnh hưởng bởi xung đột. Bộ Năng lượng Saudi Arabia (Arập Xêút) cho biết các cơ sở năng lượng và tuyến đường ống dẫn dầu Đông–Tây đã được khôi phục đi vào hoạt động trở lại với công suất bơm đạt khoảng 7 triệu thùng/ngày.

Về phía Iran, Thứ trưởng Bộ Dầu mỏ nước này Mohammad Sadeq Azimifar cho biết Iran có thể khôi phục 70-80% công suất các cơ sở lọc và vận chuyển dầu bị hư hại trong vòng 1-2 tháng và sau đó từng bước khôi phục hoàn toàn trong trung và dài hạn.