Rủi ro từ xu hướng tự điều trị bệnh thông qua AI

Với khả năng phản hồi tức thì và “thời gian tư vấn” không giới hạn, AI mang lại cảm giác được lắng nghe mà không ít bệnh nhân khó tìm thấy trong hệ thống y tế vốn luôn quá tải. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là những rủi ro ngày càng rõ rệt, đặc biệt khi người bệnh tự ý điều trị dựa trên gợi ý của máy móc.

Ông Emmanuel, 55 tuổi, là một trong số những người tìm đến AI khi rơi vào ngõ cụt y khoa. Mắc đồng thời nhiều bệnh tự miễn nằm ở ranh giới của 3 chuyên khoa khác nhau, ông cho biết không dễ để tìm được câu trả lời trọn vẹn từ các buổi khám ngắn ngủi. Trong bế tắc, ông Emmanuel đã tải toàn bộ hồ sơ bệnh án, đơn thuốc và kết quả xét nghiệm lên Gemini – trợ lý AI của Google - và đi tìm giả thuyết về tác dụng phụ hiếm gặp của statin, loại thuốc hạ cholesterol mà ông đang sử dụng từ phần mềm AI này.

Biểu tượng OpenAI và ChatGPT. Ảnh: AFP/TTXVN

Đối với ông Emmanuel, AI giống như một “không gian tư duy mở” - nơi các bác sĩ chuyên khoa được kết nối tức thì và ông có thể đặt câu hỏi mà không bị áp lực thời gian.

Câu chuyện của ông Emmanuel không phải cá biệt. Việc mô tả triệu chứng và tìm lời giải trên các nền tảng AI đang trở thành thói quen phổ biến. Trên toàn cầu, hơn 5% tổng số tin nhắn gửi đến ứng dụng ChatGPT liên quan đến sức khỏe, tương đương hàng tỷ lượt tương tác mỗi tuần.

Gần đây, OpenAI đã ra mắt tại Mỹ một công cụ hỗ trợ y tế mang tên ChatGPT Health, được quảng bá nhằm “hỗ trợ chứ không thay thế việc chăm sóc y tế”. Công cụ này có thể phân tích tài liệu và kết nối với dữ liệu sức khỏe cá nhân để đưa ra câu trả lời sát thực tế hơn, song do chưa đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về bảo mật dữ liệu, dịch vụ trên vẫn chưa được cấp phép tại châu Âu.

Phóng viên TTXVN tại Brussels dẫn lời Giáo sư Giovanni Briganti - Chủ tịch Hội đồng AI và Sức khỏe số tại Đại học Mons (UMons) (Bỉ) - cảnh báo việc sử dụng AI y tế “chưa được cấp phép” là điều hết sức nguy hiểm. “Người dân Bỉ đang tự tải hồ sơ y tế cá nhân lên các AI phổ biến để hỏi về bệnh tình. Việc này diễn ra khi chưa có khung pháp lý, không  có hướng dẫn và không ai biết quy mô thực sự lớn đến đâu”, ông cho biết.

Điều khiến giới chuyên môn lo ngại nhất không chỉ là AI có thể đưa ra thông tin sai, mà còn cả cách người bệnh tự diễn giải và hành động dựa trên những gợi ý y tế chưa được kiểm chứng. Giáo sư Briganti cho biết mỗi tuần đều có những bệnh nhân tự ý giảm liều, đổi thuốc hoặc ngừng điều trị sau khi tham khảo AI. Đây không còn là nguy cơ trên lý thuyết mà đã hiện diện trên thực tế. Việc thiếu dữ liệu công khai khiến ngành y tế không thể đánh giá đầy đủ tác động của xu hướng này đối với sức khỏe cộng đồng. Trong khi đó, sự chậm trễ của các cơ quan quản lý đã vô tình mở đường cho những cách sử dụng rủi ro nhất. Từ chối quản lý vì cho rằng “chưa cho phép” đồng nghĩa với việc buông lỏng hoàn toàn. Người bệnh không được bảo vệ, còn các nền tảng tư nhân thì âm thầm xây dựng kho dữ liệu khổng lồ từ chính thông tin mà bệnh nhân tự nguyện cung cấp.

Thực trạng tại Bỉ trái ngược với một số quốc gia láng giềng. Tại Pháp, một báo cáo vừa được trình lên Bộ Y tế đã chỉ ra giới hạn mong manh giữa nguồn thông tin y tế trên mạng và nguy cơ lan truyền tin giả. Các chuyên gia đề xuất phát triển các công cụ AI công cộng dựa trên dữ liệu đã được kiểm chứng, đồng thời nâng cao kiến thức y tế cơ bản cho người dân.

Những đề xuất trên cho thấy một thực tế không thể phủ nhận: AI đã hiện diện trong đời sống y tế và đang ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của bệnh nhân. Vấn đề không phải là ngăn cấm mà là làm thế nào để định hướng, giám sát và bảo vệ người bệnh trước những rủi ro của việc tự điều trị dựa trên tư vấn từ máy móc.

Khi AI dần trở thành “bác sĩ” mặc định của mỗi người, câu hỏi đặt ra không còn là có nên sử dụng hay không, mà là sử dụng như thế nào để công nghệ thực sự hỗ trợ, chứ không thay thế và làm lệch hướng chăm sóc sức khỏe con người.