"Sân chơi" mới của Cộng đồng Kinh tế ASEAN

Khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) chuẩn bị cho kế hoạch chiến lược sau năm 2025, câu hỏi đặt ra là liệu họ có thể quản lý những tác động của một trật tự thế giới hoàn toàn khác so với trật tự từ khi cộng đồng này được thành lập và phát triển ra sao?

Cái gọi là các vấn đề an ninh "phi truyền thống", chẳng hạn như khí hậu và an ninh kinh tế, ngày càng được coi là mối quan tâm về an ninh quốc gia. Do đó, các vấn đề kinh tế và an ninh đang ngày càng đan xen chặt chẽ hơn.

Về thương mại, việc theo đuổi mục tiêu giảm rủi ro chuỗi cung ứng của các quốc gia công nghiệp đã mang lại lợi ích cho một số quốc gia thành viên ASEAN (AMS), ít nhất là trong ngắn hạn.

Tại Liên minh châu Âu (EU), một thị trường lớn khác của ASEAN, đã có sự gia tăng các biện pháp thương mại liên quan đến môi trường, xã hội và an ninh mạng. ASEAN không có FTA với Mỹ hay EU, vì vậy tổ chức khu vực này có ít đòn bẩy trong việc đàm phán các rào cản thương mại đang tồn tại và mới xuất hiện.

Ngày càng nhiều nền kinh tế, trong đó có Mỹ và EU đang dựng lên các rào cản thương mại xung quanh nguyên liệu thô hoặc công nghệ quan trọng cho quá trình chuyển đổi số và quá trình chuyển đổi xanh vì lý do an ninh quốc gia.

Các quốc gia thực hiện các rào cản thương mại liên quan đến an ninh cũng đang đưa ra các biện pháp tương tự thông qua việc sàng lọc đầu tư đối với dòng vốn vào và dòng vốn ra. Đối với đầu tư hướng vào, họ áp đặt các hạn chế đối với các lĩnh vực được coi là quá quan trọng đối với các đối thủ cạnh tranh hoặc các nước không phải đồng minh để gây tác động (ví dụ năng lượng và viễn thông). Đối với đầu tư hướng ra, các hạn chế tập trung vào các công nghệ lưỡng dụng (như máy tính tiên tiến và chất bán dẫn). Sự giám sát chặt chẽ hơn này có thể ảnh hưởng đến các nước thứ ba, bao gồm cả các nước trong ASEAN. Một số AMS có thể chứng kiến đầu tư trực tiếp nước ngoài bị hạn chế hơn, ngay cả khi họ sở hữu các tài sản như khoáng sản quan trọng và tài nguyên năng lượng tái tạo.

Thách thức của AEC là thuyết phục AMS và các đối tác bên ngoài của họ về giá trị liên tục của chương trình nghị sự kinh tế của ASEAN.

Trong khi AEC đã đưa ra nhiều tuyên bố, chiến lược và khuôn khổ, thì mức độ thành công của các sáng kiến AEC phụ thuộc vào mức độ các doanh nghiệp khu vực được hưởng lợi từ chúng. Trong khi một số AMS đã tham gia các sáng kiến như Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc và Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF) do Mỹ dẫn đầu và đang để mắt đến các nhóm đa phương khác, các sáng kiến do ASEAN dẫn đầu có thể mang lại cho AMS nhiều quyền mặc cả hơn khi giao dịch với các thị trường và đối tác thương mại lớn nhất của họ.

Trong khi mỗi AMS có quyền theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập, AEC vẫn có giá trị đối với AMS; các quốc gia thành viên nên tiếp tục duy trì nếu không muốn nói là tăng gấp đôi sự tập trung và cung cấp nguồn lực cho AEC.

Một khởi đầu trong việc chuẩn bị cho "sân chơi" mới này là đảm bảo rằng các nhà lãnh đạo chính trị và quan chức AEC hiểu rõ về tác động của việc tăng cường an ninh hóa đối với chương trình nghị sự kinh tế trong tương lai của ASEAN. Theo Fulcrum, cần có các cuộc họp định kỳ về các diễn biến địa chính trị và tác động kinh tế của chúng do Ban Thư ký ASEAN hoặc các chuyên gia phù hợp thực hiện. Những cuộc họp như vậy lý tưởng nhất là nên có sự tham gia của các quan chức chính sách xử lý kỹ thuật số, công nghiệp khoáng sản, ngoại giao và quốc phòng, chứ không chỉ các quan chức thương mại.

Làm việc với các đối tác có cùng chí hướng cũng quan trọng không kém để bảo vệ chủ nghĩa đa phương dựa trên luật lệ và quản lý tốt hơn các ngoại lệ về an ninh quốc gia. Để điều này có hiệu quả, các nước thành viên ASEAN cần phải tin tưởng vào giá trị của các thể chế liên quan đến ASEAN trong việc bảo vệ khả năng phục hồi kinh tế của khu vực. Ví dụ, các nước thành viên ASEAN có thể tận dụng tốt hơn Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) để mang lại sự chắc chắn trong kinh doanh cho sự phát triển chuỗi cung ứng khu vực. Hiệp định chung về kinh tế số trong ASEAN (DEFA) - là thỏa thuận kinh tế kỹ thuật số khu vực đầu tiên trên thế giới - sẽ đặt ra cơ sở cho sự tham gia của ASEAN với các đối tác khác về kinh tế kỹ thuật số.

Cuối cùng, việc đưa Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (AOIP) vào công tác chuyên ngành có liên quan một cách hiệu quả có thể tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác thực tế và phối hợp chính sách với các cường quốc bên ngoài.