Sáp nhập đơn vị hành chính để khơi thông nguồn lực, liên kết vùng

Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh minh họa: TTXVN

Đây là vấn đề được các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý tập trung phân tích tại Hội thảo khoa học quốc gia “Sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển bền vững vùng và liên kết vùng ở Việt Nam” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trường Đại học An ninh nhân dân tổ chức ngày 17/8 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Hội thảo thu hút gần 100 tham luận của lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý; tiếp cận vấn đề sắp xếp đơn vị hành chính từ nhiều góc độ lý luận và thực tiễn. 

Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành trên phạm vi cả nước, mở ra điều kiện mới để tích hợp quy hoạch, kết nối hạ tầng, phân bổ nguồn lực và tăng cường liên kết vùng. Sau hơn một năm triển khai, bộ máy từng bước được tinh gọn, nhiều đầu mối, tầng nấc trung gian được cắt giảm; phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu tiếp tục được đẩy mạnh. Tuy nhiên, theo các đại biểu, sáp nhập mới chỉ tạo ra tiền đề. Bài toán quan trọng hơn trong giai đoạn tiếp theo là biến sự thay đổi về quy mô hành chính thành năng lực phát triển thực chất. 

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cho rằng, sáp nhập đơn vị hành chính đồng thời bao hàm ba quá trình có quan hệ hữu cơ: tái cấu trúc tổ chức và thẩm quyền; tái cấu trúc không gian kinh tế - xã hội, kết cấu hạ tầng và phân bố nguồn lực; xây dựng quan hệ giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp trên nền tảng một nền hành chính gần dân, phục vụ nhân dân và kiến tạo phát triển.

Vì thế, thước đo thành công không chỉ là giảm được bao nhiêu đầu mối, tầng nấc hay chi phí hành chính. Điều cần được đánh giá là bộ máy mới có vận hành thông suốt hơn, dịch vụ công có tốt hơn, nguồn lực có được khơi thông, phân bổ hiệu quả hơn, liên kết nội vùng và liên vùng có thực chất hơn, chất lượng sống của người dân có được nâng lên bền vững hay không.

Tại hội thảo, các tham luận đã chỉ ra rằng, một trong những cơ hội lớn sau sáp nhập là quy mô dân số, diện tích, thị trường và nguồn lực được mở rộng, tạo điều kiện hình thành những không gian phát triển có sức cạnh tranh cao hơn. Việc tích hợp quy hoạch và kết nối hạ tầng có thể hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp, đồng thời phát huy lợi thế so sánh và tính bổ trợ giữa các địa bàn. Các đơn vị hành chính mới cũng có thêm điều kiện hình thành đô thị hạt nhân, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị liên tỉnh, liên vùng. 

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý quy mô hành chính lớn hơn không đồng nghĩa tự động tạo ra hiệu quả phát triển cao hơn. Nếu chỉ hợp nhất địa giới mà không tích hợp quy hoạch, hạ tầng, cơ chế điều hành và lợi ích phát triển, có thể xuất hiện tình trạng sáp nhập về hành chính nhưng chia cắt về kinh tế. Khu vực trung tâm có thể phát triển nhanh trong khi địa bàn xa trung tâm gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ; chênh lệch nội vùng, áp lực lên tài nguyên, môi trường và hạ tầng xã hội cũng có nguy cơ gia tăng. 

Hội thảo đã khẳng định, sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ nhằm tinh gọn tổ chức và điều chỉnh địa giới, mà còn gắn liền với yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, đổi mới phương thức quản trị và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực quốc gia. Để hiện thực hóa các mục tiêu trên cần bảo đảm tính đồng bộ về thể chế, quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành, các địa phương; đồng thời, phát huy sự đồng thuận và tham gia tích cực của nhân dân. 

Phát biểu kết luận, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Tấn Vinh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II đề nghị các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền nghiên cứu các kết quả của hội thảo; đồng thời, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, hoàn thiện thể chế, chính sách và cơ chế tổ chức thực hiện, bảo đảm mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả; nâng cao năng lực quản trị, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả liên kết vùng.