Số hóa giúp bảo tồn, phát huy hiệu quả các giá trị di tích

Việc ứng dụng công nghệ, trong đó có công tác số hóa di tích đã và đang được Hải Phòng triển khai mang lại những hiệu quả thiết thực, giúp bảo tồn, quản lý, phát huy các giá trị di sản của địa phương.

*Đưa di tích đến gần công chúng

Đến thăm di tích Đền Bia, thuộc xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng, du khách hiện không còn cần hướng dẫn viên thuyết minh như trước để hiểu về lịch sử hình thành di tích và những giai thoại gắn liền với thân thế, sự nghiệp của đại danh y – Thiền sư Tuệ Tĩnh. Chỉ với thao tác quét mã QR gắn trên một tấm biển trong sân đền, ở vị trí dễ quan sát, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh để có cái nhìn bao quát hoặc ngắm cận cảnh các công trình trong khuôn viên di tích, đồng thời nghe giọng thuyết minh trực tiếp từ hệ thống.

Theo anh Hà Quang Thành, Trưởng Phòng Quản lý di tích Cẩm Giàng, Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng), du khách cũng có thể tra từ khóa “camgiang360” trên Google để “tham quan” hệ thống các di tích thuộc huyện Cẩm Giàng cũ (trước đây thuộc tỉnh Hải Dương) trên nền tảng số mà không cần tới tận nơi. Du khách có thể lựa chọn di tích, bấm chọn và bắt đầu lộ trình tham quan; từng khung cảnh sẽ được hiện ra rõ nét, sống động cùng lời thuyết minh chi tiết, mang đến trải nghiệm chân thực như đang ở di tích trực tiếp.

Hệ thống này là thành quả của Dự án Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và bản đồ số di tích huyện Cẩm Giàng, triển khai và đưa vào khai thác từ tháng 3/2025. Dự án đã thực hiện số hóa, xây dựng hồ sơ hiện vật giúp tái hiện chân thực, mang đến góc nhìn toàn diện về các di tích thuộc huyện Cẩm Giàng cũ, hỗ trợ công tác nghiên cứu và bảo tồn.

Sau khi tỉnh Hải Dương và Hải Phòng hợp nhất, 2 di tích quốc gia đặc biệt Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia và Văn miếu Mao Điền được quản lý trực tiếp bởi Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc. Hiện nay, bản đồ số hệ thống các di tích thuộc huyện Cẩm Giàng cũ đã được liên kết với trang web của Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, giúp công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin và trải nghiệm di tích một cách thuận tiện và sinh động.

Chị Nguyễn Quỳnh, người Hải Phòng, hiện đang làm việc tại Cộng hòa Liên bang Đức, chia sẻ: trước đây, chị và gia đình thường cùng nhau đi tham quan, vãn cảnh các di tích ở quê hương. Khi biết đến trang camgiang360.vn, chị cảm thấy rất hứng thú. Tuy xa quê, nhưng mỗi lần mở xem các di tích, chị như được đặt chân trở lại những địa danh thân thuộc, cảm giác rất ấm áp. Chị Quỳnh cho biết, thỉnh thoảng vào những ngày nghỉ, khi hội đồng hương quây quần, trang web này trở thành nguồn thông tin thú vị để chị giới thiệu với bạn bè về những vẻ đẹp của quê hương.

Những trải nghiệm của chị Quỳnh cho thấy, mỗi người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài đều có thể trở thành “đại sứ văn hóa”, lan tỏa giá trị văn hóa đến bạn bè quốc tế. Khi tài nguyên di tích được số hóa một cách hệ thống, không chỉ giúp người dân tự hào mà còn hỗ trợ quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Cùng quan điểm, chị Lê Thị Thoa, nhân viên công tác tại di tích Văn Miếu Mao Điền cho biết nhiều thầy cô giáo khi dẫn các đoàn học sinh về dâng hương và tổ chức hoạt động ngoại khóa đã chia sẻ rằng việc địa phương số hóa di tích mang lại lợi ích lớn trong giảng dạy. Giáo viên có thêm nguồn học liệu sinh động cung cấp cho học sinh trong quá trình giảng dạy, còn học sinh có thể tự học, mở rộng kiến thức ngay tại nhà, giúp việc giáo dục văn hóa trở nên gần gũi, thiết thực hơn.

*Lan tỏa giá trị di sản hiệu quả

Theo ông Hà Quang Thành, từ hiệu quả của việc số hóa di tích tại Văn miếu Mao Điền và cụm di tích Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia có thể thấy việc đồng bộ công tác số hóa đối với các di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt cần tiếp tục được quan tâm đầu tư. Đây là cách thức quan trọng giúp lan tỏa giá trị di sản một cách hiệu quả, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

Để đổi mới công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các khu di tích, Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc đã và đang tích cực triển khai ứng dụng công nghệ số. Thời gian qua, đơn vị đã bố trí hệ thống biển quét mã QR tại các điểm di tích và cập nhật nội dung VR 360 tại Văn miếu Mao Điền, cụm di tích Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến từ người dân và du khách cho rằng, nếu bản đồ số hóa di tích được bổ sung video, hình ảnh về các lễ hội diễn ra theo thời gian thực, nội dung sẽ sinh động và hấp dẫn hơn. Điều này không chỉ giúp lan tỏa giá trị của những nét độc đáo trong di sản văn hóa của Hải Phòng mà còn quảng bá rộng rãi đến bạn bè quốc tế về các giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam nói chung.

Nhằm nâng cao hiệu quả quảng bá và lan tỏa giá trị của các di tích, trong đó có 5 điểm di sản thuộc quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, Ban Quản lý đã xây dựng phương án và đề xuất Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố quan tâm đầu tư kinh phí. Các phần việc dự kiến triển khai bao gồm: xây dựng website giao diện song ngữ Việt – Anh; số hóa di sản và xây dựng bản đồ số kết nối 5 điểm di sản gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ, chùa Nhẫm Dương; áp dụng công nghệ thực tế ảo VR 360 tại Côn Sơn – Kiếp Bạc – Thanh Mai.

Theo thống kê, sau khi hợp nhất, thành phố Hải Phòng có 3.981 di tích, trong đó có 2 di sản thế giới, 9 di tích, cụm di tích quốc gia đặc biệt, 257 di tích cấp thành phố. Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho biết, thành phố xác định trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số mạnh mẽ, việc phát huy giá trị các di sản thế giới và di tích tiêu biểu không chỉ mang ý nghĩa giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn là động lực để phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đến nay, tại phía Tây thành phố, hệ thống các di tích xếp hạng đã được gắn mã QR, có địa phương đã thiết lập được hệ thống cơ sở dữ liệu và bản đồ số di tích. Thời gian tới, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ đẩy mạnh công tác số hóa di sản, lập cơ sở dữ liệu, xây dựng bảo tàng số.