Số hóa năng lượng, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp Tây Ninh

Trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ sản xuất ngày càng tăng, bài toán bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, tiết giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh đang trở thành yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Tại Tây Ninh, việc ứng dụng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý năng lượng đang được xác định là hướng đi trọng tâm, nhằm khai thác hiệu quả các nguồn điện, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và từng bước hình thành nền tảng quản trị năng lượng xanh, thông minh.

Điểm mới trong định hướng phát triển năng lượng của Tây Ninh là chuyển từ quản lý thông tin phân tán sang xây dựng hệ thống dữ liệu tích hợp, có khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ điều hành trên nền tảng bản đồ số. Thay vì chỉ theo dõi sản lượng điện tiêu thụ hoặc hiện trạng vận hành lưới điện, địa phương hướng tới quản lý đồng bộ từ nguồn cung, phụ tải, khả năng đấu nối đến hiệu quả sử dụng năng lượng và phát thải carbon. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để nâng cao chất lượng quy hoạch, chủ động đáp ứng nhu cầu sản xuất và thu hút các dự án đầu tư theo hướng xanh, bền vững.

Từ góc độ chuyên môn, ông Liên Minh Nhựt, Giám đốc Tư vấn kỹ thuật, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, cho rằng chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi lớn trong quản lý và vận hành công nghiệp. Dự báo đến năm 2030, thế giới có khoảng 50 tỷ thiết bị Internet vạn vật (IoT) được kết nối, nhu cầu trung tâm dữ liệu tăng gấp bốn lần; trong khi đến năm 2029, khoảng 80% hoạt động tương tác dịch vụ khách hàng thông thường có thể được AI xử lý mà không cần con người trực tiếp can thiệp.

Theo ông Liên Minh Nhựt, công nghệ số mở ra cơ hội để các khu công nghiệp hiện đại hóa hạ tầng, giám sát năng lượng và tối ưu sản xuất. Việc ứng dụng thiết bị thông minh, tự động hóa và phân tích dữ liệu giúp doanh nghiệp theo dõi hoạt động theo thời gian thực, phát hiện sớm sự cố, giảm gián đoạn và nâng cao năng suất. Trước áp lực thiếu hụt lao động và biến động thương mại quốc tế, các khu công nghiệp cần chuyển sang mô hình quản trị thông minh, kết nối đồng bộ dữ liệu, năng lượng và hệ thống vận hành.

Ông Mã Khai Hiền, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển về Tiết kiệm năng lượng (ENERTEAM), cho biết việc sử dụng năng lượng hiệu quả không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp xanh.

Theo ông Mã Khai Hiền, địa phương cần rà soát dữ liệu sử dụng năng lượng, xác định các công đoạn tiêu thụ lớn, thực hiện kiểm toán năng lượng và lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất. Trước mắt, cần ưu tiên những giải pháp chi phí thấp, hoàn vốn nhanh như khắc phục rò rỉ, tối ưu vận hành thiết bị, thu hồi nhiệt thải và sử dụng biến tần. Về lâu dài, doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ, xây dựng hệ thống quản lý năng lượng, ứng dụng tự động hóa và giám sát tiêu thụ điện bằng công nghệ số.

Từ yêu cầu thực tiễn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Trương Thanh Liêm nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở dữ liệu số ngành năng lượng đồng bộ, thống nhất, kết nối thông tin về nguồn điện, lưới điện, phụ tải và các nguồn năng lượng tái tạo trên nền tảng GIS. Hệ thống được định hướng tích hợp AI để dự báo nhu cầu sử dụng điện, phát hiện nguy cơ quá tải, đánh giá khả năng tiếp nhận nguồn điện mới và hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động điều hành.

Một trong những trọng tâm là số hóa thông tin các trạm biến áp ở cấp điện áp 500 kV, 220 kV, 110 kV và 22 kV cùng hệ thống đường dây hiện hữu, quy hoạch. Dữ liệu về công suất thiết kế, khả năng mang tải, tình trạng vận hành, khu vực cấp điện và tiến độ đầu tư sẽ được tích hợp trên bản đồ số, tạo cơ sở phân tích khả năng cung cấp điện cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và những khu vực có nhu cầu phụ tải tăng nhanh.

Trên nền tảng này, AI được nghiên cứu ứng dụng để dự báo nguy cơ quá tải, phân tích khả năng xảy ra sự cố, đề xuất nâng cấp công suất và đánh giá khả năng tiếp nhận các dự án năng lượng tái tạo. Việc quản lý đồng bộ dữ liệu lưới điện và nguồn điện cũng giúp nhận diện những điểm nghẽn trong truyền tải, phân phối, từ đó hỗ trợ định hướng đầu tư hạ tầng phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế.

Đối với lĩnh vực tiết kiệm điện, tỉnh tập trung xây dựng hệ thống theo dõi mức tiêu thụ năng lượng theo giờ, ngày, tháng, năm; phân tích công suất cực đại, mức sử dụng điện giờ cao điểm, thấp điểm và tốc độ tăng trưởng phụ tải. Dữ liệu được thống kê theo từng địa bàn, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và lĩnh vực sản xuất, qua đó nhận diện các khu vực tiêu thụ điện lớn, điểm tổn thất điện năng cao và những cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm.

Đặc biệt, hệ thống AI được định hướng phát hiện mức tiêu thụ điện bất thường, dự báo nhu cầu phụ tải và đề xuất giải pháp tiết kiệm điện. Đây là cơ sở để các đơn vị quản lý nâng cao hiệu quả điều hành, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận thông tin, đánh giá hiệu suất sử dụng năng lượng và lựa chọn phương án cải tiến phù hợp.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Trương Thanh Liêm, song song với nâng cao hiệu quả sử dụng điện, Tây Ninh chú trọng khai thác tiềm năng điện mặt trời mái nhà tại các cơ sở sản xuất, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, trang trại nông nghiệp và hộ gia đình. Hệ thống dữ liệu dự kiến quản lý công suất lắp đặt, sản lượng điện phát, lượng điện tự tiêu thụ, điện phát lên lưới và khả năng đấu nối của từng công trình.

Thông qua phân tích diện tích mái nhà có thể khai thác, nhu cầu tiêu thụ và khả năng tiếp nhận của lưới điện, công nghệ AI sẽ hỗ trợ đánh giá tiềm năng phát triển, dự báo sản lượng và đề xuất vị trí lắp đặt mới. Cách tiếp cận này hướng tới phát triển năng lượng tái tạo phù hợp với điều kiện hạ tầng, hạn chế nguy cơ quá tải và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn điện tại chỗ.

Không chỉ tập trung vào điện mặt trời, địa phương còn xây dựng dữ liệu quản lý các dự án điện gió, sinh khối, thủy điện, điện rác và LNG. Thông tin về vị trí, quy mô công suất, sản lượng, hiệu suất vận hành và khả năng đấu nối được tích hợp để phục vụ đánh giá tiềm năng phát triển nguồn điện, dự báo cung - cầu và định hướng đầu tư.

Để hiện thực hóa định hướng này, Tây Ninh dự kiến huy động gần 15 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030, tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, phát triển các phân hệ quản lý năng lượng và đầu tư hạ tầng công nghệ. Trong đó, gần 7 tỷ đồng dành cho nền tảng GIS, hệ thống điều hành và Chatbot AI dùng chung; gần 4 tỷ đồng phát triển phân hệ quản lý năng lượng và mở rộng Chatbot AI; gần 3 tỷ đồng đầu tư hạ tầng thiết bị. Nguồn kinh phí còn lại phục vụ chuẩn hóa, tích hợp dữ liệu, đào tạo, kiểm thử an toàn thông tin và duy trì hệ thống.

Theo lộ trình, năm 2027 là giai đoạn tập trung nguồn lực đầu tư với kinh phí dự kiến gần 13 tỷ đồng; năm 2028 hơn 1 tỷ đồng, tiếp tục hoàn thiện các nội dung về an toàn hành lang lưới điện, quản lý sự cố và trạm sạc điện thông minh. Trong hai năm 2029 - 2030, địa phương dự kiến bố trí mỗi năm 325 triệu đồng để duy trì vận hành hệ thống.

Sở Công Thương giữ vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan chuyên môn, đơn vị điện lực và chủ đầu tư dự án năng lượng trong xây dựng, cập nhật dữ liệu. Việc vận hành AI phải bảo đảm cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro, an toàn thông tin và khả năng kết nối với các hệ thống dữ liệu dùng chung.

Việc từng bước hình thành hệ thống quản trị năng lượng dựa trên dữ liệu số và AI được kỳ vọng tạo chuyển biến trong phương thức quản lý, từ theo dõi hiện trạng sang chủ động dự báo, điều hành và khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng. Khi nguồn cung, phụ tải, mức tiêu thụ và phát thải được quản lý đồng bộ, doanh nghiệp có thêm điều kiện tối ưu chi phí sản xuất, chủ động chuyển đổi công nghệ; đồng thời tạo nền tảng để Tây Ninh nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển theo hướng xanh, bền vững.