Số hóa và lan tỏa di sản thông qua truyền thông sáng tạo

Ngày 26/3, tại thành phố Huế, Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hóa Phi vật thể Việt Nam (VICH) phối hợp với trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chương trình điền nhằm quảng bá giá trị thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu cho giới trẻ, hướng tới mục tiêu số hóa và lan tỏa di sản thông qua những cách tiếp cận truyền thông sáng tạo.

Nghệ nhân Ưu tú Lê Văn Ngộ, Chủ tịch Chi hội Di sản văn hóa tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu thành phố Huế cùng các nhà nghiên cứu đã hệ thống những đặc trưng riêng của Huế, từ âm nhạc chầu văn đến cung cách hành lễ đặc thù. Việc này giúp các bạn trẻ có phiên đối thoại chuyên sâu, trực tiếp "chạm" vào di sản, từ đó có những hiểu biết sâu sắc về tín ngưỡng này.

Các sinh viên Trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai dự án số hóa, toàn bộ tư liệu thu thập từ hoạt động điền dã sẽ được xử lý, hệ thống hóa và tích hợp vào thư viện số hóa Đạo Mẫu Việt Nam, bao gồm hình ảnh, video nghi lễ, nội dung phỏng vấn và các tư liệu liên quan. Nền tảng này được định hướng trở thành nguồn dữ liệu mở phục vụ nghiên cứu, giáo dục và truyền thông về di sản trong tương lai, mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh bản sắc, phát triển du lịch bền vững và thúc đẩy tinh thần chủ động bảo tồn văn hóa cho thế hệ trẻ tại chính địa phương.

Bạn Văn Hồng Thiên, sinh viên Trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh, trưởng dự án chia sẻ: Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc tiếp cận các thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu trên không gian mạng hiện vẫn còn phân mảnh và thiếu hệ thống. Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa người trẻ và di sản, khi phần lớn nhận thức dừng lại ở mức độ hình ảnh bề nổi, thiếu trải nghiệm thực tế và nền tảng hiểu biết chuẩn mực. Việc này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng các hình thức tiếp cận di sản vừa chính xác, vừa gần gũi với thế hệ trẻ. Để tìm hiểu kỹ về di sản này, nhóm đã phối hợp với cơ quan chức năng, triển khai dự án số hóa về các giá trị thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu trên cả nước, xây dựng cầu nối liên thế hệ, kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu, số hóa và trải nghiệm thực tế để lan tỏa giá trị di sản một cách bền vững. 

Sau khi tìm hiểu hoạt động thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế, bạn Cao Trần Gia Xuân, sinh viên Trường Đại học FPT Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, việc tìm hiểu kỹ về tín ngưỡng này tại Huế giúp các bạn trẻ nhận ra sự phong phú, sống động của di sản khi nó liên tục vận động và bám rễ sâu sắc vào đời sống mỗi vùng miền. Chương trình điền dã tại Huế được đã thu hút sự quan tâm của cộng đồng sinh viên, nhà nghiên cứu và công chúng yêu di sản. Đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu tìm hiểu và kết nối với di sản trong giới trẻ đang ngày càng gia tăng. Qua hành trình tại Huế, các bạn trẻ nhận thấy, bản thân không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà cũng có thể trở thành chủ thể tham gia, kiến tạo và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Đã có nhiều năm tìm hiểu và thực hiện tín ngưỡng thờ Mẫu, bạn Nguyễn Xuân Tường Vy, trú tại phường Hương An, thành phố Huế hy vọng thời gian đến, hoạt động thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế sẽ có thêm nhiều người biết đến, đặc biệt là giới trẻ. Bởi đây là tín ngưỡng mang giá trị văn hóa của dân tộc, thể hiện được bản sắc của người Việt Nam và cần được giữ gìn phát huy giá trị.

Theo các nhà nghiên cứu, Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế có nguồn gốc từ tục thờ Nữ thần - Bà mẹ Lúa của người Việt ở miền Bắc kết hợp với một số yếu tố của Đạo giáo từ phương Bắc. Trong quá trình Nam, với vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân, người Việt đã tiếp thu, dung hợp tín ngưỡng thờ thần mẹ xứ sở Po Nagar của cư dân Chăm. Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế có nét khác biệt so với miền Bắc, đó là thờ Tứ phủ với quan niệm thánh thần ở 4 cõi: Thượng thiên (cõi trời cao), Trung thiên (cõi trời giữa), Thượng ngàn (cõi núi rừng), Thủy phủ (cõi sông nước), mỗi cõi đều có một vị Thánh mẫu đứng đầu. Ngoài ra Tín ngưỡng còn thờ Phật bà Quan âm, Quan thánh đế quân...

Vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch hằng năm, hoạt động Tín ngưỡng thờ Mẫu tại Huế được tổ chức tại Điện Hòn Chén. Đây cũng là lễ hội mang đậm chất văn hóa, thu hút rất đông đảo tín đồ và người dân tham gia.