Sóc Bom Bo: Hồn S’tiêng giữa đại ngàn

Sóc Bom Bo (xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai) là địa danh đã đi vào lịch sử hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước. Tiếng chày trên Sóc Bom Bo không chỉ là âm thanh của sự sống mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường của quân và dân nơi đây. Ngày nay, du khách đến Bom Bo vẫn có thể nghe thấy tiếng chày, tiếng cồng chiêng vang vọng khắp nơi, cảm nhận rõ nét hơi thở văn hóa và lịch sử trên mảnh đất anh hùng.

Gìn giữ và trao truyền giá trị văn hóa truyền thống

Sóc Bom Bo không chỉ là nơi bảo tồn văn hóa mà còn là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống, điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn. Theo ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng Sóc Bom Bo, nơi đây vẫn đang lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào S’tiêng. Chương trình “Vang mãi tiếng chày trên Sóc Bom Bo” năm 2024 đã thu hút hàng trăm nghìn người đến tham quan, mang lại sức sống mới cho vùng đất Đông Nam Bộ (Bình Phước cũ).

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của Sóc Bom Bo chính là việc các thế hệ người dân nơi đây vẫn giữ gìn và phát huy những nét truyền thống độc đáo. Già làng Điểu Lển chia sẻ: "Văn hóa của dân tộc mình phải giữ lại những cái tốt đẹp nhất mà ông cha ta đã để lại. Tôi luôn nhắc nhở con cháu và bà con gìn giữ văn hóa truyền thống để không bị mai một".

Chính nhờ sự tâm huyết của già làng, các thế hệ con cháu đã được truyền dạy các nghề truyền thống như: Dệt thổ cẩm, nghề rèn, nấu rượu cần, đánh cồng chiêng... Anh Điểu Yố, con của già làng Điểu Lên - nghệ nhân đánh cồng chiêng, chia sẻ: "Bản thân tôi luôn gìn giữ bản sắc của dân tộc và tuyên truyền cho các con cháu không được bỏ quên. Những gì mà thế hệ trước để lại, tôi luôn trân trọng và gìn giữ phát huy tốt hơn".

Chị Điểu Thị Xia (38 tuổi) là một trong những người góp phần làm nổi bật giá trị của sự trao truyền văn hóa dân tộc. Dù còn trẻ, nhưng chị đã thành thạo các kỹ năng truyền thống như dệt thổ cẩm, nấu rượu cần. Chị chia sẻ: “Tôi học nghề dệt thổ cẩm từ bà và mẹ từ khi còn nhỏ nên đã đam mê dệt vải từ sớm. Sau này, được các bà, mẹ tiếp tục chỉ dạy, tôi đã làm thành thạo các nghề truyền thống. Hiện tại, tôi cũng đang cố gắng truyền đạt lại cho thế hệ sau để các nghề không bị mai một.”

Ông Điểu Nháp, Trưởng ban công tác Mặt trận thôn Bom Bo cho biết: "Nhiều gia đình dân tộc S’tiêng ở đây vẫn gìn giữ văn hóa dân tộc thiểu số. Một số gia đình vẫn truyền dạy cho con cháu tại nhà các nghề truyền thống. Bản thân chúng tôi cũng luôn tuyên truyền, vận động bà con luôn phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc lưu giữ cho đến các thế hệ tiếp theo."

Không gian văn hóa sống động, điểm hẹn du lịch độc đáo

Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng tại xã Bom Bo được xây dựng từ năm 2012, trên diện tích hơn 113 ha. Đây là không gian văn hóa đặc sắc, với hơn 300 hiện vật, tư liệu quý giá, hai khu vực chính gồm không gian trưng bày và khu lễ hội - nhà dài truyền thống. Các hiện vật tái hiện sinh động đời sống, phong tục tập quán và lịch sử hào hùng của người S’tiêng.

Thời gian qua, Khu bảo tồn đã thu hút lượng lớn du khách đến từ nhiều địa phương. Ngoài khách tham quan, đây còn là điểm đến học tập kinh nghiệm, tổ chức hoạt động ngoại khóa, giáo dục truyền thống cách mạng. Chị Nguyễn Hiền (tỉnh Lâm Đồng) lần đầu tiên đến với Sóc Bom Bo chia sẻ: "Tôi đã nghe nhiều về Sóc Bom Bo, đây là lần đầu tiền đặt chân đến vùng đất này và cảm nhận về văn hóa của đồng bào thiểu số tại đây rất thú vị. Những đồ vật được trưng bày rất phong phú, mới lạ."

Em Điểu Gia Bảo, học sinh tại xã Phú Nghĩa bày tỏ bất ngờ khi tận mắt thấy nhiều hiện vật và hình ảnh về dân tộc mình. Qua đó, em hiểu thêm về đời sống, sinh hoạt truyền thống.

Tại khu trưng bày, hướng dẫn viên trực tiếp giới thiệu các khu vực hiện vật, giúp du khách hiểu rõ hơn về lịch sử, ý nghĩa từng hiện vật. Cùng với việc đầu tư phục dựng, tôn tạo và bổ sung trưng bày hiện vật, Ban Quản lý Khu bảo tồn đã không ngừng đổi mới, lồng ghép các hoạt động quảng bá nhằm thu hút du khách. Đặc biệt, Ban còn kết nối với các hiệp hội và công ty du lịch để tăng lượng khách và tổ chức nhiều hoạt động giao lưu văn hóa.

Chị Hoài Thị Thu Hương, hướng dẫn viên Khu bảo tồn Văn hóa dân tộc S’tiêng Sóc Bom Bo cho biết: "Du khách đến với Sóc Bom Bo những ngày cuối tuần khá đông. Chúng tôi kết nối với các công ty du lịch đưa các đoàn khách về tham quan Sóc Bom Bo. Ngoài ra, khu bảo tồn còn đón lượng lớn các cơ quan, người uy tín, học sinh về tham quan và học tập kinh nghiệm ở Sóc Bom Bo."

Ngoài không gian trưng bày của Khu bảo tồn, du khách tham quan sẽ được nghe biểu diễn bài đàn đá tiếng chày trên Sóc Bom Bo, chiêm ngưỡng bộ đàn đá nặng 20 tấn và bộ cồng chiêng lớn nhất Việt Nam. Trong hai căn nhà dài truyền thống, nhiều hình ảnh, hiện vật gắn với kháng chiến, được lưu giữ hoặc phục dựng đã giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn đời sống văn hóa và lịch sử nơi đây.

Không chỉ là nơi trưng bày, Khu bảo tồn còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi người dân S’tiêng gìn giữ, trao truyền và phát huy các nghề truyền thống như nấu rượu cần, dệt thổ cẩm, đan lát, rèn thủ công, cùng những món ăn dân tộc đặc trưng.

Ông Phạm Anh Tuấn, Trưởng Ban quản lý Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng Sóc Bom Bo cho biết: "Chúng tôi đã tổ chức nhiều sự kiện để cho nghệ nhân có nơi biểu diễn nghệ thuật, quảng bá những nét văn hóa độc đáo cho du khách. Trong thời gian tới, thực hiện công tác hợp nhất, chúng tôi cũng đang tham mưu cho địa phương về cái kế hoạch phát triển văn hóa gắn với phát triển du lịch tại địa phương."

Hình ảnh Sóc Bom Bo xưa và nay ít nhiều đã được tái hiện sinh động tại Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng Sóc Bom Bo. Với sự đầu tư cùng như cách làm sáng tạo, sự đồng hành của cộng đồng dân tộc S’tiêng, nơi đây không chỉ lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số mà còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc của tỉnh Đồng Nai.