Tái cấu trúc kênh phân phối, nâng sức bật tiêu dùng Việt

Từ chỗ phụ thuộc vào chợ truyền thống, người tiêu dùng ngày càng dịch chuyển sang những kênh phân phối hiện đại, nơi sự tiện lợi, minh bạch và an toàn được đặt lên hàng đầu. Xu hướng này không chỉ phản ánh bước chuyển trong hành vi tiêu dùng mà đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc hạ tầng thương mại, hoàn thiện chính sách thị trường nội địa và xây dựng hệ sinh thái phân phối thích ứng với nền kinh tế số.

Trong nhiều năm, chợ truyền thống từng là mạch sống của thị trường tiêu dùng Việt Nam. Từ những khu chợ dân sinh nhỏ đến đầu mối lớn đây không chỉ là nơi giao thương mà còn là một phần nếp sống của người dân. Thế nhưng cùng với quá trình đô thị hóa, tốc độ phát triển công nghệ và sự thay đổi trong nhịp sống xã hội, mô hình này đang dần chuyển mình nhường chỗ cho cấu trúc phân phối hiện đại và linh hoạt hơn.

Theo các chuyên gia, sự dịch chuyển này không diễn ra trong một sớm một chiều, nhưng đủ mạnh để tạo nên bước ngoặt lớn trong hành vi tiêu dùng. Nếu trước đây người dân lựa chọn nơi mua sắm dựa trên sự gần gũi và thói quen nhưng nay quyết định mua hàng ngày càng bị chi phối bởi các yếu tố như nguồn gốc xuất xứ, chất lượng, giá cả minh bạch và trải nghiệm tiện lợi. Đặc biệt, chính sự thay đổi trong nhu cầu đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của hệ thống phân phối hiện đại.

Nhìn từ thực tế thị trường, sự phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại đang cho thấy mức độ phủ ngày càng sâu rộng. Đơn cử tại Đà Nẵng, tỷ lệ hàng Việt tại các siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi hiện duy trì từ 70-90%, nhiều hệ thống đạt trên 90%. Ông Lê Hồng Ca, Giám đốc siêu thị Co.opmart Đà Nẵng cho biết, Co.opmart tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối đưa hàng Việt đến gần hơn với người tiêu dùng. Hiện hệ thống phân phối này có hơn 20.000 sản phẩm nội địa, chiếm trên 90% tổng cơ cấu hàng hóa kinh doanh.

Đáng chú ý, từ nền tảng chương trình “Người tiêu dùng và hàng Việt Nam chất lượng cao”, Co.opmart Đà Nẵng đã phát triển thành chương trình “Tự hào hàng Việt” với định hướng chọn lọc, ưu tiên hàng Việt từng bước thay thế hàng nhập khẩu trong hệ thống. Được tổ chức định kỳ vào tháng 8 và tháng 9 hàng năm, chương trình tập trung giảm giá sâu các mặt hàng thiết yếu qua đó tạo điều kiện để người dân tiếp cận dễ dàng hơn với sản phẩm Việt chất lượng cao.

Tương tự, tại siêu thị GO! Đà Nẵng, bà Trần Thị Phương Lan, Giám đốc đối ngoại khu vực miền Trung của Central Retail cho biết, tỷ lệ hàng Việt hiện chiếm tới 95% tổng cơ cấu hàng hóa. Các sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) và hàng địa phương luôn được ưu tiên trưng bày tại những vị trí nổi bật để tăng khả năng tiếp cận người tiêu dùng. Nhiều mặt hàng đặc sản như bánh dừa nướng Đà Nẵng đang ghi nhận sức tiêu thụ tốt, không chỉ với khách hàng trong nước mà còn với du khách quốc tế.

Những động thái đó cho thấy một chuyển động lớn hơn phía sau kênh phân phối hiện đại đang tham gia trực tiếp vào việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng nội địa. Chị Hoàng Thu Phương, nhân viên văn phòng sống tại Nam Từ Liêm (Hà Nội) chia sẻ: Trước đây gia đình luôn duy trì thói quen đi chợ mỗi sáng để mua thực phẩm tươi. Thế nhưng vài năm gần đây, khi các cửa hàng tiện lợi và siêu thị xuất hiện dày hơn, gần như chuyển hẳn sang mô hình mua sắm hiện đại.

“Điều quan trọng nhất với tôi là sự yên tâm dù giá có thể cao hơn một chút nhưng có thể biết rõ nguồn gốc, không phải lo lắng về an toàn thực phẩm và cũng tiết kiệm được rất nhiều thời gian”, chị HoàngThu Phương bày tỏ.

Đáng nói hơn là sự thay đổi này không chỉ dừng lại ở hệ thống phân phối hiện đại mà thương mại điện tử cũng đang tạo ra làn sóng thứ hai của cuộc cách mạng tiêu dùng. Theo bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, thương mại điện tử hiện không còn là kênh bán hàng bổ trợ mà đã trở thành cấu phần quan trọng của hệ thống thương mại hiện đại, mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các chủ thể OCOP tham gia sâu hơn vào chuỗi phân phối.

Bởi vậy, muốn phát triển thương mại điện tử bền vững cần xây dựng niềm tin tiêu dùng thông qua truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và bảo đảm chất lượng hàng hóa. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương tổ chức các chương trình đào tạo thực chiến cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh về kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream, thanh toán không dùng tiền mặt và quản trị đơn hàng.

Theo đại diện Hợp tác xã Thu mua và Chế biến thủy hải sản Chiến Thắng (Hà Tĩnh), các chương trình livestream đã giúp sản phẩm địa phương tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng tại các thành phố lớn mà trước đây rất khó làm được. Sau mỗi phiên livestream, hợp tác xã không chỉ bán được hàng mà còn nhận được phản hồi trực tiếp từ khách hàng để cải tiến sản phẩm. Đó là điều mà trước đây đi hội chợ truyền thống khó có thể mang lại.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng: Chợ truyền thống đang chịu áp lực chưa từng có khi sức mua bị phân tán mạnh bởi thương mại điện tử và hệ thống cửa hàng tiện lợi. Vì vậy, chợ truyền thống cần được nâng cấp để thích ứng, từ quản lý vận hành đến thanh toán số. Hơn nữa, muốn kích cầu tiêu dùng thực chất phải tháo gỡ các điểm nghẽn logistics, giảm chi phí vận hành và đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, để kích cầu không thể làm theo kiểu đơn lẻ, manh mún mà phải có sự phối hợp đồng bộ giữa địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.

Theo ông Linh, tư duy mới của Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” không còn dừng ở việc vận động lựa chọn hàng Việt, mà phải hướng tới xây dựng niềm tin và niềm tự hào để người dân chủ động sử dụng hàng Việt. Bởi trong một thị trường mở, nơi người tiêu dùng có vô vàn lựa chọn, lòng yêu nước không thể là lý do duy nhất để giữ chân khách hàng. Chất lượng, giá trị sử dụng và trải nghiệm tiêu dùng mới là yếu tố quyết định. Hơn nữa, khi thương mại điện tử bùng nổ, vấn nạn hàng giả, quảng cáo sai sự thật cũng gia tăng. Nếu không kiểm soát tốt, chính niềm tin tiêu dùng sẽ bị bào mòn.

Do đó, việc Chính phủ siết trách nhiệm sàn thương mại điện tử, định danh người bán, lưu trữ dữ liệu livestream và xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông là bước đi không thể chậm hơn. Ở tầm nhìn dài hạn, Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà hạ tầng phân phối phải được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của tăng trưởng. Điều này đồng nghĩa với việc phải phát triển đồng thời ba trụ cột: hiện đại hóa bán lẻ, số hóa chợ truyền thống và xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử minh bạch.

Các chuyên gia khẳng định: Sự dịch chuyển từ chợ truyền thống sang siêu thị, cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử đang cho thấy một thực tế rõ nét: thói quen tiêu dùng của người Việt đã bước sang một giai đoạn mới, nơi sự tiện lợi, minh bạch và an toàn trở thành ưu tiên hàng đầu. Từ Nghị quyết 88/NQ-CP về phát triển thị trường trong nước, các đề án nâng cấp hạ tầng thương mại, logistics đến định hướng số hóa chợ truyền thống và siết quản lý thương mại điện tử, tất cả đang hướng tới một mục tiêu chung là đưa hàng hóa đến người dân nhanh hơn, an toàn và bền vững.