Tái cơ cấu đội tàu: Lối ra nào cho ngư dân ven biển Đà Nẵng?

Hiện nay, trong cơ cấu đội tàu khai thác thủy sản của thành phố Đà Nẵng, số lượng tàu nhỏ hoạt động ở vùng ven bờ chiếm tỷ lệ lớn khoảng 57%, gây áp lực lớn đến việc bảo vệ bền vững nguồn lợi thủy sản và sự đa dạng sinh học ở vùng bờ. Những tàu thuyền đánh cá nhỏ là phương tiện mưu sinh của hàng chục ngàn ngư dân, để tái cơ cấu đội tàu đánh bắt, đòi hỏi thành phố cần sớm có những chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề khai thác, phá dỡ những tàu cá không đủ điều kiện hoạt động theo quy định chống khai thác IUU, khuyến khích ngư dân đầu tư phương tiện vươn khơi đánh bắt xa bờ.

Cấp thiết chuyển đổi

Long Thạnh là một làng chài ven biển thuộc xã Tam Xuân (thành phố Đà Nẵng) với nhiều phương tiện tàu thuyền nhỏ đánh bắt ven bờ, đây là nghề mưu sinh truyền thống của người dân ở đây. Những chiếc thuyền này hành nghề giã cào ven bờ, đi về trong ngày, hoạt động cách đất liền vài hải lý, với nghề này ngư dân sẽ bắt tất cả các loài thủy sản lớn, nhỏ mắc lưới.

Ông Trần Đắc Cư, Trưởng thôn Long Thạnh cho biết, thôn có 30 tàu thuyền nhỏ hành nghề giã cào ven bờ, hoạt động chủ yếu ở vùng biển từ đảo Cù Lao Chàm xuôi về cửa biển Kỳ Hà. Mặc dù, bà con biết đây là nghề tận diệt nguồn lợi thủy sản, nhưng không phải ai cũng có điều kiện kinh tế để chuyển đổi sang nghề khác, bởi chi phí mua sắm ngư lưới cụ mới từ vài chục triệu cho đến cả trăm triệu đồng. Đồng thời, ngư dân phải có các chứng chỉ thuyền trưởng hoặc máy trưởng mới được phép điều khiển phương tiện ra khai thác ở vùng lộng hoặc vùng khơi.

Xã Tam Xuân hiện có hơn 280 tàu thuyền đánh cá; trong đó, 107 chiếc hoạt động ở vùng biển ven bờ, với 49 tàu hành nghề giã cào.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Xuân, ông Đoàn Văn Linh cho rằng, cơ cấu lại đội tàu hoạt động ven bờ hiện nay là cấp thiết, thực tế tại địa phương một số tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không cấp phép) phải nằm bờ một thời gian dài vì không đủ các điều kiện cấp phép ra khơi. Nếu thành phố có chính sách hỗ trợ hợp lý, người dân sẵn sàng xả bản, tháo dỡ những tàu thuyền nhỏ không đủ điều kiện đánh bắt thủy sản theo quy định chống khai thác IUU.

“UBND xã đã tiếp xúc, khảo sát nguyện vọng của các chủ tàu nhỏ, hành nghề giã cào, đa số đồng thuận với chủ trương chuyển đổi nghề của thành phố. Theo đó, một số bà con mong muốn chuyển đổi qua nuôi trồng thủy sản; dịch vụ hậu cần nghề cá, dịch vụ du lịch sinh kế ven biển; những chủ tàu lớn tuổi có nguyện vọng nhận hỗ trợ hủy, phá dỡ tàu cá và chuyển sang lao động ngành nghề khác”, ông Đoàn Văn Linh cho biết.

Nằm ở khu vực cửa biển Cửa Đại, xã Duy Nghĩa cũng có đội tàu khai thác thủy sản trên biển lớn của thành phố Đà Nẵng, trong đó tàu khai thác ven bờ là 106 chiếc.

Gắn bó mưu sinh với chiếc thuyền nhỏ hành nghề thả lưới ven biển gần nửa đời người, ông Phan Ngọc Nga cảm nhận rõ sự suy giảm về sản lượng thủy sản vùng bờ hiện nay so với những năm trước đây. Theo ông Nga, hoạt động đánh bắt vùng bờ không chỉ có tàu nhỏ của thành phố mà còn có tàu cá ở các địa phương lân cận, chưa kể các tàu lớn hành nghề giã cào được cấp phép hoạt động ở vùng lộng nhưng thỉnh thoảng vẫn khai thác lấn vào vùng ven bờ làm cho các loài thủy sản chưa kịp lớn đã bị “quét” sạch.

“Nếu thành phố có chính sách chuyển đổi nghề cho bà con ngư dân khai thác ven bờ cần phải linh hoạt đối tượng, như tôi năm nay gần 60 tuổi, không còn sức khỏe để chuyển sang nghề khác. Nhưng lớp ngư dân trẻ, trong đó có con trai tôi cũng đang theo nghề biển, thành phố cần quan tâm hỗ trợ đào tạo chuyển đổi sang những nghề khai thác bền vững hơn, hoặc mở lớp đào tạo thuyền trưởng, máy trưởng để họ có chứng chỉ hoạt động ở những vùng biển xa”, ông Phan Ngọc Nga chia sẻ.

Thành phố Đà Nẵng có đường bờ biển dài khoảng 228 km với các vịnh nước sâu, các cửa ra biển và diện tích ngư trường rộng lớn. Vùng biển của thành phố có hệ sinh thái phong phú, đa dạng như: rạn san hô, thảm cỏ biển, rong biển…, với trên 670 loài động thực vật sinh sống có giá trị kinh tế cao.

Theo ông Nguyễn Văn Vũ, Phó Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, các bãi thảm cỏ biển ở khu vực cửa biển ven bờ của thành phố Đà Nẵng giữa vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Vào mùa sinh sản, trứng của các loài cá biển thường theo nước thủy triều dâng, trôi dạt vào thảm cỏ biển này để sinh trưởng phát triển, qua đó hình thành nguồn giống hải sản phong phú cho cả vùng biển rộng lớn.

Do vậy, với lượng tàu thuyền khai thác ở vùng bờ quá lớn, đi cùng với nghề giã cào sẽ “hủy diệt” các loài tôm, cua, ghẹ, cá, mực… khi chưa đạt kích cỡ và giá trị để đánh bắt.

Kỳ vọng vào chính sách

Đà Nẵng là một trong những trung tâm nghề cá lớn ở khu vực miền Trung cũng như cả nước. Thành phố có 4.043 phương tiện tàu thuyền khai thác thủy sản, trong đó tàu từ 6m – dưới 12m có 2.310 chiếc (57%) hoạt động ở vùng biển ven bờ; tàu từ 12m - dưới 15m có 543 chiếc (13%), hoạt động ở vùng lộng; tàu từ 15m trở lên có 1.190 chiếc (29%) hoạt động ở vùng khơi.

Theo Chi cục Biển đảo và Thủy sản thành phố Đà Nẵng, địa phương có bảy nhóm nghề khai thác thủy sản cơ bản gồm: nghề lưới kéo có 86 chiếc, nghề lưới rê có 1.943 chiếc, nghề câu có 923 chiếc, nghề lưới vây có 342 chiếc, nghề lưới chụp có 80 chiếc, nghề dịch vụ hậu cần 77 chiếc, còn lại là thuộc nhóm nghề khác như các loại xúc ruốc, lặn…

“Cơ cấu tàu thuyền và nghề khai thác của thành phố chưa thực sự phù hợp, số lượng tàu thuyền nhỏ, khai thác ven bờ chiếm phần lớn, đồng thời vẫn còn 86 tàu cá hoạt động nghề lưới kéo, giã cào nên nguy cơ gây hại đến môi trường, nguồn lợi thủy sản, các hệ sinh thái biển và làm mất dần khả năng bổ sung nguồn lợi thủy sản cho vùng ven bờ”, ông Võ Văn Long, Chi cục trưởng Chi cục Biển đảo và Thủy sản thành phố Đà Nẵng cho biết.

Hiện nay, UBND thành phố Đà Nẵng đang xây dựng dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030 để trình Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng xem xét, quyết định thông qua trong năm 2026.

Theo dự thảo của Nghị quyết này, thành phố Đà Nẵng sẽ tập trung hỗ trợ ngư dân về mua bảo hiểm thân tàu; thiết bị giám sát hành trình; hỗ trợ, xử lý dứt điểm tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; hỗ trợ chuyển đổi nghề. Dự kiến kinh phí để thực hiện trong giai đoạn 2026 – 2030 của chương trình này là hơn 60 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách địa phương.

Cụ thể, thành phố hỗ trợ kinh phí mua bảo hiểm thân tàu cho tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 15m trở lên: hỗ trợ 40% kinh phí hằng năm mua bảo hiểm thân tàu ngoài mức hỗ trợ 50% theo chính sách hỗ trợ của Trung ương. Thành phố hỗ trợ kinh phí mua mới thiết bị giám sát hành trình lắp đặt trên tàu cá: hỗ trợ 50% giá trị thiết bị nhưng không quá 11 triệu đồng.

Đặc biệt, thành phố hỗ trợ hủy, phá dỡ tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 6m – dưới 12m là 20 triệu đồng/tàu; từ 12m – dưới 15m là 50 triệu đồng/tàu; từ 15m trở lên là 100 triệu đồng/tàu. Đồng thời, thành phố hỗ trợ kinh phí mua máy thủy để thay thế máy chính không đủ điều kiện đăng kiểm đang lắp đặt, sử dụng trên tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 12m trở lên là 50% giá trị máy nhưng không quá 50 triệu đồng.

Ngoài ra, Đà Nẵng dự kiến hỗ trợ cho chủ tàu cá chi phí chuyển đổi từ nghề lưới kéo (giã cào) sang các nghề khai thác thủy sản khác không thuộc danh mục nghề cấm là 50% chi phí chuyển đổi nghề gồm mua mới ngư cụ, trang thiết bị phục vụ khai thác, cải hoán tàu cá nhưng không quá 50 triệu đồng/tàu cá…

Theo UBND thành phố Đà Nẵng, mục tiêu chung của việc xây dựng chính sách là nhằm phát triển ngành thủy sản thành phố theo hướng bền vững, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu, gắn với bảo vệ môi trường và bảo tồn nguồn lợi thủy sản, nâng cao thu nhập và góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho ngư dân. Đồng thời, chính sách này tập trung đầu tư các tàu cá khai thác hải sản xa bờ nâng cao năng lực khai thác thủy sản, chất lượng sản phẩm, an toàn vệ sinh thực phẩm; giảm số lượng và chuyển đổi nghề tàu cá ven bờ.

Nhiều bà con ngư dân và chính quyền các xã, phường ven biển của thành phố Đà Nẵng đang kỳ vọng chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản này sớm được thông qua và triển khai nhanh, hiệu quả trong thực tế, góp phần thúc đẩy tái cơ cấu đội tàu và ngành nghề khai thác, chuyển đổi sang mô hình khai thác có trách nhiệm, hợp pháp và hướng mạnh ra ngư trường xa bờ để giảm áp lực lên nguồn lợi ven biển.