Tăng chế tài, siết hậu kiểm để ngăn chặn phân bón giả

Với tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng ngày càng tinh vi, gây thiệt hại lớn cho nông dân, doanh nghiệp chân chính và cả nền kinh tế, việc tăng cường chế tài xử lý, tăng cường hậu kiểm và phối hợp đồng bộ, thực chất sẽ giúp “làm sạch” thị trường vật tư đầu vào quan trọng này.

*Phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Sáng 16/10 tại Hà Nội, Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức hội thảo “Phân bón giả-nhận diện, ngăn chặn và xử lý”, với chủ đề: “Tăng cường phối hợp Nhà nước – Hiệp hội – Doanh nghiệp trong việc làm sạch thị trường phân bón Việt Nam”.

Theo thống kê của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm về phân bón với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 3,63 tỷ đồng; đồng thời chuyển sang cơ quan điều tra 4 vụ.

Ông Nguyễn Trí Ngọc-Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết phân bón giả, phân bón kém chất lượng không chỉ là vấn đề vi phạm pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với quyền lợi của người nông dân, uy tín của doanh nghiệp chân chính và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Đối với người nông dân, sử dụng phân bón giả, phân bón kém chất lượng có thể dẫn đến cây trồng sinh trưởng kém, giảm năng suất, chất lượng nông sản, thậm chí gây thiệt hại cả một vụ mùa. Nguy hiểm hơn, sự tồn tại của phân bón giả, phân bón kém chất lượng còn làm méo mó môi trường cạnh tranh, khiến các doanh nghiệp chân chính phải đối mặt với sự cạnh tranh không lành mạnh, trong khi niềm tin của người nông dân và người tiêu dùng đối với thị trường bị ảnh hưởng.

Theo ông Tạ Quang Hậu, kiểm soát viên chính thị trường, phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), hành vi vi phạm về phân bón chủ yếu gồm: Hàng hoá không rõ nguồn gốc xuất xứ; kinh doanh hàng hoá nhập lậu; buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu; buôn bán hàng hóa xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu; buôn bán hàng hóa có nhãn không ghi đủ các nội dung bắt buộc phải thể hiện theo tính chất hàng hóa theo quy định pháp luật về nhãn hàng hóa; vi phạm khác trong kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước, quản lý mặt hàng riêng.

Trong khi đó, ông Vương Trường Nam - Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho biết, thủ đoạn chung của các đối tượng liên quan đến phân bón giả rất đa dạng bao gồm: Thủ đoạn trong khâu sản xuất từ lập xưởng đến phối trộn tạp chất; thủ đoạn giả nhãn mác và bao bì, nhất là các thương hiệu lớn; thủ đoạn trong khâu tiêu thụ và phân phối như ký gửi và đẩy giá chiết khấu cao cho đại lý, mạo danh nhân viên tiếp thị để bán trực tiếp, lợi dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử (Facebook, TikTok, Zalo) nhằm tiếp cận nhanh và né tránh sự kiểm tra trực tiếp của quản lý thị trường…

Chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu khiến tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn nhức nhối bất chấp các nỗ lực của cơ quan chức năng, Tiến sĩ Trương Hợp Tác, chuyên gia phân bón và cây trồng cho biết số lượng mã phân bón của Việt Nam hiện nay quá lớn với  hơn 25.000 phân bón được cấp phép lưu hành, vượt xa các quốc gia nông nghiệp phát triển trong khu vực (thường chỉ vài trăm đến vài nghìn sản phẩm). Cùng đó, việc lợi dụng kẽ hở khảo nghiệm như "thay tên đổi họ" hoặc chỉ thay đổi một tỷ lệ rất nhỏ thành phần vi lượng để đăng ký thành một mã sản phẩm hoàn toàn mới, đang  làm rối loạn thị trường, khiến cơ quan quản lý không thể kiểm soát hết danh mục và tạo điều kiện cho hàng kém chất lượng núp bóng. Đáng chú ý, công tác thanh tra, kiểm định và chế tài xử phạt còn nhiều bất cập. Minh chứng rõ nhất là quy trình lấy mẫu, gửi phòng kiểm nghiệm và chờ trả kết quả thường mất từ 15–30 ngày, đủ thời gian cho việc tẩu tán các lô phân bón giả, phân bón kém chất lượng ra thị trường, gây khó khăn cho việc thu hồi.

*Tăng tính răn đe và phối hợp thực chất

Đề xuất các giải pháp “làm sạch” thị trường phân bón, đại diện Hiệp hội Phân bón Việt Nam khẳng định trước hết phải tạo được cơ chế phối hợp hiệu quả; trong đó, thông tin từ doanh nghiệp phải được tiếp nhận, phản ánh phải được xem xét, vi phạm phải được xử lý theo đúng quy định pháp luật; quyền lợi hợp pháp của người nông dân, doanh nghiệp chân chính phải được bảo vệ. “Một thị trường phân bón lành mạnh không chỉ cần những sản phẩm chất lượng, những doanh nghiệp chân chính, mà còn cần một môi trường pháp lý nghiêm minh, sự phối hợp hiệu quả và quyết tâm hành động của tất cả các bên liên quan”. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, Hiệp hội Phân bón Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chức năng và cộng đồng doanh nghiệp trong cuộc chiến chống phân bón giả, phân bón kém chất lượng, ông Nguyễn Trí Ngọc-Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam cam kết.

Từ góc độ doanh nghiệp Nhà nước sản xuất phân bón lớn nhất trên thị trường, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) Nguyễn Văn Luyện đề nghị cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật về quản lý lưu hành sản phẩm phân bón, nghiên cứu nâng mức xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng, bảo đảm tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả gây ra nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp và quyền lợi của người nông dân. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường hậu kiểm đột xuất các cơ sở sản xuất, kinh doanh phân bón có dấu hiệu vi phạm hoặc có phản ánh của người dân, doanh nghiệp; đồng thời, tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh phân bón trên môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội.

 

Về phía doanh nghiệp, Vinachem đang chủ động triển khai các giải pháp chuyển đổi số nhằm đưa sản phẩm chính hãng đến gần hơn với người nông dân. Tiêu biểu là sàn thương mại điện tử VinachemMart, kênh thương mại điện tử phân phối chính thức các sản phẩm phân bón của các đơn vị thành viên Vinachem, giúp người nông dân, đại lý có thể đặt mua trực tuyến sản phẩm chính hãng với giá cả minh bạch, nguồn gốc rõ ràng, hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng; nền tảng Vinachem Nông nghiệp hướng dẫn nhận biết phân bón chính hãng…

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Tạ Quang Hậu, kiểm soát viên chính thị trường, phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đề xuất bổ sung các quy định liên quan thẩm quyền, chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phân bón, nâng cao mức xử phạt để tăng tính răn đe, phòng ngừa vi phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, lấy mẫu thử nghiệm… nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý trong việc xử lý vi phạm cũng như bảo đảm quyền lợi cho doanh nghiệp.

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống sản xuất, kinh doanh, buôn bán hàng giả là phân bón, đại diện Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nói chung và lĩnh vực phân bón nói riêng; ban hành các quy định, quy trình, hướng dẫn chuyên ngành về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu hàng hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến chống hàng giả, hàng kém chất lượng là phân bón.

 

Bên cạnh việc tăng cường vai trò quản lý nhà nước của cơ quan chuyên ngành, sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương các cấp, phối hợp liên ngành (Công an, quản lý thị trường, Bộ đội Biên phòng, Hải quan) trong phát hiện, thanh tra, kiểm tra, giám sát thị trường, một giải pháp quan trọng khác chính là xây dựng cơ chế cảnh báo nhanh để các địa phương chủ động kiểm tra, ngăn chặn việc tiếp tục buôn bán, lưu thông khi phát hiện 1 loại phân bón giả hoặc phân bón không đảm bảo chất lượng.

Với vai trò tham mưu, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tiếp tục theo dõi, kiểm tra đánh giá kết quả, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc bất cập và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống sản xuất, kinh doanh, buôn bán phân bón giả, phân bón kém chất lượng trong tình hình mới; khi có diễn biến phức tạp kịp thời đề xuất xây dựng kế hoạch chuyên đề, cao điểm hoặc tham mưu Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia có Chỉ thị, Công điện chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm soát, đấu tranh phòng, chống sản xuất, kinh doanh, buôn bán phân bón giả, phân bón kém chất lượng trên phạm vi toàn quốc, ông Vương Trường Nam - Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia nhấn mạnh.