Tăng tốc hạ tầng đô thị lớn - Bài cuối: Bệ phóng cho tăng trưởng

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các nước phát triển cũng chỉ ra rằng, không phải cứ đầu tư nhiều là thành công. Điều quan trọng hơn nằm ở cách lựa chọn mô hình, huy động nguồn lực và quản trị dự án.

Cựu Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Jim Yong Kim từng nhận định, hạ tầng không đơn thuần là những con đường hay cây cầu, mà là cách kết nối con người với các cơ hội phát triển. Theo ông Jim Yong Kim, đầu tư hạ tầng hiệu quả có thể tạo ra việc làm, thúc đẩy năng suất và mở rộng không gian tăng trưởng cho nền kinh tế.

Quy hoạch đi trước

Tại Singapore, hạ tầng không chỉ là công cụ phục vụ phát triển mà còn là nền tảng định hình toàn bộ mô hình tăng trưởng. Từ những năm 1960-1970, quốc đảo này đã theo đuổi chiến lược quy hoạch đô thị tích hợp; trong đó giao thông công cộng, nhà ở và khu công nghiệp được phát triển đồng bộ. Các nghiên cứu của WB cho thấy, chính sự kết nối hiệu quả giữa hạ tầng và không gian kinh tế đã góp phần tối ưu hóa năng suất, cải thiện khả năng kết nối và nâng cao sức hấp dẫn đầu tư của Singapore.

Một tổ chức thuộc chính phủ, chuyên nghiên cứu và chia sẻ các kiến thức, giải pháp quy hoạch đô thị bền vững, xanh và thông minh có tên "Trung tâm các thành phố đáng sống Singapore" (CLC) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của cách tiếp cận quy hoạch đô thị tích hợp; trong đó hạ tầng, không gian sống và phát triển kinh tế được thiết kế đồng bộ thay vì phát triển rời rạc. Theo các nghiên cứu về quá trình phát triển của Singapore, thành công của đảo quốc này không đến từ các dự án đơn lẻ, mà từ cách tiếp cận tổng thể và tích hợp giữa quy hoạch đô thị, quản trị và phát triển hạ tầng trong dài hạn.

Điểm đáng chú ý là Singapore không chạy theo mở rộng đô thị bằng mọi giá, mà tập trung vào chất lượng hạ tầng và hiệu quả sử dụng đất. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định, nơi nhà đầu tư có thể dự đoán được chi phí và rủi ro – yếu tố then chốt thúc đẩy dòng vốn dài hạn.

Nếu Singapore là hình mẫu của quy hoạch tinh gọn, Trung Quốc lại nổi bật với mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư hạ tầng; trong đó hạ tầng đô thị đóng vai trò trung tâm.

Trong hơn hai thập kỷ qua, Trung Quốc không chỉ mở rộng mạng lưới giao thông, mà còn thúc đẩy phát triển các cụm đô thị quy mô lớn, gắn kết chặt chẽ giữa hạ tầng, công nghiệp và không gian kinh tế. Theo đánh giá của WB và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), chính cách tiếp cận này đã giúp đẩy nhanh quá trình đô thị hóa, hình thành các trung tâm tăng trưởng mới và nâng cao năng suất của nền kinh tế.

Kinh nghiệm của Trung Quốc cũng cho thấy, khi đầu tư hạ tầng được triển khai trên quy mô lớn nhưng thiếu kiểm soát hiệu quả, rủi ro dư thừa công suất và áp lực nợ có thể gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu phải gắn phát triển hạ tầng đô thị với kỷ luật tài khóa và đánh giá hiệu quả dài hạn. Viện nghiên cứu chính sách Brookings của Mỹ cũng cho rằng hạ tầng về bản chất là “tài sản tạo ra năng suất”, song hiệu quả kinh tế chỉ phát huy khi đầu tư được đặt đúng chỗ và phù hợp với nhu cầu phát triển của đô thị.

Nhà nước dẫn dắt, tư nhân đồng hành

Hàn Quốc cho thấy vai trò dẫn dắt mạnh mẽ của nhà nước trong phát triển hạ tầng gắn với công nghiệp hóa. Từ thập niên 1960, Hàn Quốc đã coi hạ tầng là nền tảng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh. Một trong những biểu tượng rõ nét là tuyến cao tốc Gyeongbu nối Seoul với Busan, được xem là “xương sống” kết nối các trung tâm công nghiệp và thương mại của nước này.

Song song với giao thông, Hàn Quốc cũng đẩy mạnh phát triển các đô thị mới quanh Seoul nhằm mở rộng không gian kinh tế và giảm áp lực dân số. Trong đó, Songdo được xem là một trong những mô hình “đô thị thông minh” tiêu biểu của châu Á, được quy hoạch đồng bộ từ giao thông, công nghệ đến không gian sống và dịch vụ. Dự án này phản ánh cách Hàn Quốc sử dụng hạ tầng đô thị không chỉ để đáp ứng nhu cầu dân cư, mà còn nhằm thu hút đầu tư, phát triển công nghệ và tạo động lực tăng trưởng mới. Các khảo sát của Viện đất đai đô thị (ULI) cũng cho thấy những thành phố muốn nâng cao sức cạnh tranh thường ưu tiên phát triển giao thông công cộng, hạ tầng kết nối và không gian đô thị đồng bộ nhằm cải thiện khả năng thu hút đầu tư và chất lượng sống.

Điểm đáng chú ý là sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước Hàn Quốc và khu vực tư nhân. Trong giai đoạn đầu, chính phủ đóng vai trò dẫn dắt đầu tư, sau đó từng bước mở rộng mô hình hợp tác công – tư (PPP) để huy động thêm nguồn lực xã hội cho hạ tầng.

Theo chuyên gia chiến lược bất động sản Richard Barkham, dòng vốn thường tìm đến những nơi có hạ tầng đồng bộ và môi trường quản trị có thể dự đoán được. Đây cũng được xem là một trong những lý do giúp Hàn Quốc duy trì sức hấp dẫn đầu tư trong quá trình công nghiệp hóa và phát triển đô thị quy mô lớn. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), bài học lớn của Hàn Quốc không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, mà còn ở chiến lược phát triển dài hạn và khả năng triển khai nhất quán các dự án trọng điểm.

Xem thêm:

Tăng tốc hạ tầng đô thị lớn - Bài 1: Lực kéo cho tăng trưởng 2 con số

Tăng tốc hạ tầng đô thị lớn - Bài 2: Kiến tạo hạ tầng siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh

Tăng tốc hạ tầng đô thị lớn - Bài 3: Hưng Yên - “cửa ngõ” kết nối Thủ đô với biển

Tăng tốc hạ tầng đô thị lớn - Bài cuối: Bệ phóng cho tăng trưởng