Tạo “đường băng” cho các dự án trọng điểm - Bài 1: Nhận diện, xử lý những bất cập tồn tại nhiều năm

Với mục tiêu trở thành một cực tăng trưởng mới của Việt Nam, thành phố Đà Nẵng đang đồng loạt triển khai nhiều dự án trọng điểm, mang tầm chiến lược quốc gia như dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua địa bàn thành phố, Khu Thương mại tự do Đà Nẵng, dự án hạ tầng khu công nghiệp, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng… Các dự án này sẽ tác động đến hàng chục ngàn hộ dân liên quan đến bồi thường, hỗ trợ tái định cư để bàn giao mặt bằng sạch cho các nhà đầu tư và được xem như đợt sắp xếp lại dân cư trên quy mô lớn. Có thể nói, giải phóng mặt bằng là khâu đầu tiên, mấu chốt, giống như tạo những “đường băng” để các dự án cất cánh, bứt phá tiến độ. Tuy nhiên, đây cũng luôn là vấn đề khó, phức tạp liên quan trực tiếp đến nơi ở, sinh kế và lợi ích của người dân. Việc vướng mắc về mặt bằng đang trở thành lực cản lớn làm nhiều dự án của thành phố nhiều năm bị chậm tiến độ, gây lãng phí nguồn lực, lãng phí về cơ hội phát triển, thu hút đầu tư và gây bức xúc trong nhân dân. Nhận diện vấn đề này, thành phố Đà Nẵng đang quyết tâm đổi mới tư duy, cách làm để tháo gỡ “nút thắt lớn” này, qua đó khơi thông nguồn lực phát triển. Phóng viên TTXVN thực hiện chùm ba bài viết với tựa đề: Tạo “đường băng” cho các dự án trọng điểm bứt phá.

Bài 1: Nhận diện, xử lý những bất cập tồn tại nhiều năm

Thành phố Đà Nẵng có nhiều công trình, dự án trọng điểm đã được triển khai thi công về đích đúng và vượt tiến độ đưa vào khai thác sử dụng, góp phần vào thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, thành phố cũng đang phải tập trung xử lý những tồn tại, bất cập kéo dài nhiều năm liên quan đến đền bù, giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư khiến nhiều dự án xây dựng bị dở dang, gây lãng phí nguồn lực, cản trở sự phát triển chung.

Xóa bỏ thực trạng cầu chờ đường dẫn

Dự án đường tránh lũ kết hợp phát triển đô thị Nam Phước dài hơn 4,4 km, nối từ Quốc lộ 1A đến xã Duy Xuyên, thành phố Đà Nẵng, được triển khai từ năm 2019 và dự kiến ban đầu sẽ hoàn thành đưa vào sử dụng trong năm 2023. Tuy nhiên, đến tháng 3/2026 mới chỉ có 2 cầu Tây An 1 và Tây An 2 cơ bản hoàn thành, toàn phần đường dẫn vào cầu dài hơn 4 km vẫn còn dỡ dang, chưa biết đến khi nào hoàn thiện, gây lãng phí và bức xúc trong nhân dân.

Ông Nguyễn Tá Tình, người dân xã Duy Xuyên, thành phố Đà Nẵng chia sẻ, tuyến đường này không chỉ phục vụ giao thông đi lại đơn thuần mà còn có khả năng khai thác quỹ đất để mở rộng khu đô thị Nam Phước, đặc biệt công trình còn là tuyến giao thông quan trọng trong mùa mưa lũ. Tuy nhiên trên công trình này, nhiều năm qua, mới chỉ có 2 cây cầu đứng trơ trọi giữa cánh đồng, còn tuyến đường dẫn vẫn nham nhở.

“Cầu xây xong đã mốc meo mà không có đường đi, mà lại là đường tránh lũ. Làm như thế này thì quá sức lãng phí đất đai, tiền của nhà nước và nhân dân. Vì công trình chậm đưa vào sử dụng nhiều năm nay nên người dân địa phương rất bức xúc. Chúng tôi đã nhiều lần kiến nghị các cơ quan chức năng sớm khắc phục những khó khăn để thi công trở lại, đưa công trình vào sử dụng, nhưng nhiều năm trôi qua, dự án vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Nhiều hạng mục hiện bắt đầu xuống cấp, niềm tin trong nhân dân cũng giảm theo”, ông Tình bức xúc nói.

“Công trình đi qua đất sản xuất nông nghiệp của bà con trong vùng, song vì lợi ích chung, nhất là đi lại an toàn trong mùa mưa lũ, nên bà con chúng tôi đã nhanh chóng nhận tiền hỗ trợ và bàn giao mặt bằng để thi công công trình. Mong muốn lớn nhất của chúng tôi là các cơ quan chức năng, các đơn vị thi công tuyến đường bắt tay vào làm để đưa công trình vào sử dụng”, bà Nguyễn Thị Hồng, xã Duy Xuyên, thành phố Đà Nẵng kiến nghị.

Theo tìm hiểu của phóng viên TTXVN, Dự án đường tránh lũ kết hợp phát triển đô thị Nam Phước hiện thi công đạt khoảng 52% khối lượng hợp đồng. Vướng mắc chính của dự án này hiện nay là có 9 hộ dân chưa đồng ý nhận tiền đền bù, giải phóng mặt bằng, 14 trường hợp chưa có đất tái định cư. Đồng thời, dự án thiếu nguồn vật liệu đất đắp, cũng như thủ tục đấu nối tuyến đường này vào Quốc lộ 1A.

Trước thực trạng này, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng đã có văn bản chỉ đạo cụ thể, yêu cầu UBND xã Nam Phước giải quyết dứt điểm các trường hợp còn lại chưa bàn giao mặt bằng, xây dựng giá đất cụ thể khu tái định cư để trong tháng 4/2026 bàn giao mặt bằng thi công và dự án phải được hoàn thành vào tháng 12/2026. Trước mắt, chủ đầu tư triển khai ngay đấu nối đường dẫn phía cầu Tây An 2 vào đường dân sinh để khai thác tạm, tránh lãng phí.

Theo thống kê của UBND thành phố Đà Nẵng, địa phương hiện có 23 công trình cầu; trong đó, có 18 công trình cầu có đường dẫn còn dỡ dang, 5 công trình cầu chưa có đường dẫn kết nối hoặc đường dẫn chưa đồng bộ quy mô công trình cầu đã đầu tư.

Nổi bật phải kể đến dự án cầu Tam Tiến và đường dẫn (xã Tam Xuân), có tổng vốn đầu tư 220 tỷ đồng, đã thi công đạt khoảng 45% giá trị khối lượng hợp đồng. Dự án đang vướng mặt bằng liên quan đến 17 hộ dân và 43 thửa đất do xã quản lý và bị chững lại nhiều năm nay. Lãnh đạo thành phố Đà Nẵng nhiều lần đến kiểm tra thực tế tại công trình này nhưng đến nay trên công trường nhà thầu vẫn chưa thi công trở lại, máy móc thiết bị nằm ở ngoài trời bị hoen gỉ theo thời gian. Trong khi người dân hàng ngày đang “đánh cược” với tính mạng khi đi trên cây cầu máng, mặt cầu chật hẹp được lót tạm bợ bằng những tấm thép, tấm bê tông bị lủng nhiều chỗ, ngay bên cạnh cây cầu Tam Tiến mới dở dang.

Trước thực trạng này, ngày 23/3/2026, UBND thành phố ban hành công văn số 1966/UBND-ĐTĐT về việc khẩn trương hoàn thiện đường dẫn các công trình cầu đã đầu tư. Công văn nhấn mạnh, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này phần lớn do các yếu tố khách quan là vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, khó khăn nguồn vật liệu thi công kèm theo sự vào cuộc chưa quyết liệt của hệ thống chính trị tại một số địa phương. Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo các đơn vị, địa phương liên quan triển khai các công việc, xử lý dứt điểm từng trường hợp, sớm đưa công trình vào khai thác, sử dụng, phát huy hiệu quả đầu tư ngay trong năm 2026.

Bất cập tái định cư “đi sau”

Dự án đầu tư xây dựng công trình cầu Văn Ly và đường dẫn có tổng mức đầu tư 575 tỷ đồng, được khởi công năm 2023 đến nay đã hoàn thành hạng mục cầu vượt qua sông Thu Bồn với chiều dài gần 460m. Tuy nhiên, việc thi công đường dẫn có tổng chiều dài 7,78 km đang gặp vướng về mặt bằng, liên quan đến vấn đề bố trí tái định cư cho những hộ dân bị giải toá trắng.

Ngay sát phía trước sân nhà của ông Lê Ngọc Mật, thôn Đa Hoà Nam, xã Điện Bàn Tây là công trường rầm rộ với các thiết bị máy móc và công nhân của nhà thầu đang triển khai hạng mục xây dựng cầu cạn nằm trên tuyến đường dẫn lên cầu Văn Ly. Gia đình ông Mật là một trong 15 hộ dân bị giải toả trắng do nằm trong hướng tuyến của đường dẫn. Mặc dù đã nhận được thông báo thu hồi đất, tuy nhiên đến nay, người dân ở đây vẫn chưa rõ thời gian sẽ được di dời tái định cư và cuộc sống mới sau này sẽ như thế nào.

“Đến thời điểm này, gia đình tôi chưa nhận giấy thông báo tại định cư chính thức tại vị trí nào; chưa nhận được thông báo áp giá đền bù đối với vật kiến trúc, đất ở, đất trồng cây lâu năm. Đất vườn nhà tôi hiện nay có diện tích khoảng 1.800 m2 nhưng khi ra khu tái định cư diện tích bố trí thường 100 m2/lô, tôi và những hộ thuộc diện giải toả trắng cũng đang lo lắng về sinh kế mai sau,” ông Lê Ngọc Mật chia sẻ tâm tư.

Theo cán bộ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông ngiệp thành phố Đà Nẵng, theo quy định của Luật Đất đai hiện nay, người dân sẽ nhận tiền bồi thường giải phóng mặt bằng, sau đó sẽ phải mua đất tái định cư. Tuy nhiên, hiện nhiều khu tái định cư của thành phố chưa ban hành giá đất để người dân so sánh sự chênh lệch, nên người dân lo lắng sự chênh lệch này sẽ quá cao, không đảm bảo việc mua đất, xây nhà và sinh kế ở nơi mới. Vì vậy người dân cũng chưa đồng ý nhận tiền đền bù để bàn giao mặt bằng.

Liên quan đến dự án cầu Văn Ly và đường dẫn, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đà Nẵng cho biết, các khu tái định cư phục vụ dự án này chưa có trong bảng giá đất nên không có cơ sở phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ và tái định cư.

Đầu tháng 3/2026, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố Đà Nẵng đã có công văn đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường xem xét báo cáo UBND thành phố, trình Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng bổ sung bảng giá đất tại dự án này.

Dự án cầu Văn Ly và đường dẫn là công trình động lực trọng điểm năm 2026 của thành phố Đà Nẵng. Theo đơn vị nhà thầu thi công dự án, thực trạng mặt bằng “xôi đỗ”, ngắt quãng liên tục như hiện nay rất khó để triển khai các phương án thi công. Nếu thủ tục về bồi thường, tái định cư không có sự đột phá, dự án chắc chắn không thể về đích trong năm 2026.

Hiện nay, dự án có 33 trường hợp vướng bảng giá đất nên chưa phê duyệt được phương án tái định cư, vận động bàn giao mặt bằng. Cụ thể, xã Đại Lộc là 21 trường hợp, xã Điện Bàn Tây là 12 trường hợp.

Kiểm tra thực tế dự án này mới đây, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng đã có kết luận chỉ đạo, yêu cầu, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố kiểm tra, giải quyết đề nghị của UBND xã Đại Lộc theo hướng ban hành kịp thời giá đất cụ thể cho khu tái định cư, sau đó cập nhật vào bảng giá đất của thành phố. Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố khẩn trương rà soát lại toàn bộ hồ sơ, thủ tục liên quan, tiếp tục triển khai các bước tiếp theo của dự án Khu tái định cư Đại Hoà theo quy định…

UBND phường Điện Bàn Tây chủ trì tổ chức xác định, phê duyệt giá đất cụ thể làm cơ sở tính tiền bồi thường, giải phóng mặt bằng diện tích còn lại theo đúng thẩm quyền hoàn thành trước 15/4/2026; tổ chức xây dựng giá đất của khu tái định cư Đa Hoà Bắc, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.