Từ nội lực đổi mới đến khát vọng vươn tầm - Bài cuối: Xây dựng thương hiệu Việt vươn tầm thế giới

Trên nền tảng nguồn tài nguyên yến sào đảo thiên nhiên, kinh nghiệm khai thác, chế biến lâu đời cùng quá trình đầu tư cho khoa học - công nghệ và thị trường, Yến sào Khánh Hòa đã phát triển hơn 70 dòng sản phẩm, có mặt trên thị trường trong nước và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ. Để thương hiệu Việt có thể đi xa, chất lượng sản phẩm mới chỉ là điều kiện cần. Cùng với mở rộng thị trường, doanh nghiệp phải bảo vệ được giá trị thương hiệu, giữ được niềm tin của người tiêu dùng và tạo cho sản phẩm một bản sắc đủ khác biệt.

Bảo vệ thương hiệu quốc gia

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu tổ yến và các sản phẩm từ tổ yến của Việt Nam ước đạt khoảng 200 - 300 triệu USD mỗi năm, chiếm khoảng 32 - 48% tổng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi. Những con số này cho thấy ngành yến ngày càng giữ vị trí đáng kể trong cơ cấu sản phẩm chăn nuôi và đang mở ra nhiều cơ hội phát triển mới.

Yến sào từng được xem là sản phẩm dành cho một nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao, nhưng những năm gần đây đang dần trở thành sản phẩm chăm sóc sức khỏe được sử dụng thường xuyên hơn. Các dòng nước yến đóng hộp, yến chưng sẵn, thực phẩm bổ sung và sản phẩm chế biến sâu ngày càng xuất hiện nhiều trên hệ thống bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử. Sự phát triển nhanh của thị trường tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng làm nảy sinh những vấn đề về chất lượng, nguồn gốc và tình trạng hàng giả, hàng nhái.

Theo Trung tá Nguyễn Viết Trung, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu và môi trường (PC03), Công an tỉnh Khánh Hoà, bất cập lớn của thị trường nội địa đang là hàng giả, thiếu các nỗ lực quản lý và xử lý hàng giả. Các sản phẩm tự nhận là “yến sào” được bán công khai trên các nền tảng trực tuyến như TikTok Shop với giá chỉ 15.000-20.000 đồng/hũ, các sản phẩm đó chủ yếu là hàng giả sản xuất từ “rác yến” (phế phẩm), gelatin công nghiệp và chất tẩy trắng hóa học, hoặc các loại hóa chất khác rất nguy hại cho sức khỏe. Các cơ quan chức năng đã tịch thu 23.468 đơn vị sản phẩm yến giả trong một đợt triệt phá quy mô lớn.

Tại Khánh Hòa, lực lượng Quản lý thị trường đã tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý nhiều vụ việc liên quan đến sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu Yến sào Khánh Hòa. Ông Trần Kiều Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Khánh Hòa nêu một trường hợp doanh nghiệp vi phạm bị xử phạt 65 triệu đồng, buộc tiêu hủy toàn bộ sản phẩm thu giữ. Sau khi nhận thức được sai phạm, doanh nghiệp này tự tiêu hủy khoảng 6 tấn bao bì trị giá 700 triệu đồng. Nếu số bao bì trên được sử dụng để đóng gói sản phẩm, hàng trăm nghìn lọ yến có nguy cơ được đưa ra thị trường.

Những vụ việc như vậy cho thấy bảo vệ thương hiệu không còn là vấn đề hình thức. Khi một nhãn hiệu có uy tín bị sử dụng trái phép, thiệt hại không chỉ nằm ở doanh thu của doanh nghiệp mà còn ở niềm tin của người tiêu dùng, sự minh bạch của thị trường và uy tín của sản phẩm Việt Nam.

Hiện nay, Yến sào Khánh Hòa là doanh nghiệp trong ngành yến sào được vinh danh Thương hiệu quốc gia, các nhãn hiệu chủ lực được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Sản phẩm của doanh nghiệp đã có mặt tại hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Canada, Australia và Trung Quốc. Các nhãn hiệu “Yến sào Khánh Hòa”, “Sanest”, “Sanvinest” đã được đăng ký bảo hộ tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu trong quá trình mở rộng thị trường.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Tổng Giám đốc Công ty Yến sào Khánh Hòa cho biết, các hành vi xâm phạm thương hiệu có xu hướng diễn ra kéo dài và ngày càng tinh vi. Một số cơ sở lợi dụng uy tín của thương hiệu để gia công, đóng gói những sản phẩm không bảo đảm nguồn gốc; sử dụng các dấu hiệu tương tự như “Yến Khánh Hòa”, “Yến đảo Khánh Hòa” hoặc các cách thể hiện dễ gây nhầm lẫn với những nhãn hiệu đã được bảo hộ. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn có thể làm suy giảm niềm tin của đối tác nhập khẩu và ảnh hưởng đến hình ảnh ngành yến sào Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Từ thực tiễn đó, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu Yến sào Khánh Hòa cần được nhìn nhận rộng hơn phạm vi của một doanh nghiệp. Đây còn là vấn đề bảo vệ người tiêu dùng, tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh và giữ gìn uy tín cho một sản phẩm đặc trưng của địa phương. Việc này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, doanh nghiệp, các nền tảng thương mại điện tử, hệ thống phân phối và chính người tiêu dùng.

Gắn thương hiệu với câu chuyện văn hóa

Nếu chất lượng và sở hữu trí tuệ tạo nên nền tảng để bảo vệ thương hiệu thì văn hóa, lịch sử và bản sắc lại tạo nên chiều sâu để thương hiệu có sức sống lâu dài. Với Yến sào Khánh Hòa, phía sau mỗi sản phẩm không chỉ là nguồn nguyên liệu đặc hữu mà còn là câu chuyện về nghề khai thác yến sào đã tồn tại qua nhiều thế hệ, những tri thức được tích lũy trong quá trình gắn bó với biển đảo và những giá trị văn hóa riêng của vùng đất Khánh Hòa.

Năm 2025, “Lễ hội Yến sào Khánh Hòa” và “Tri thức khai thác, chế biến yến sào Khánh Hòa” được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc ghi danh không chỉ là niềm tự hào của những người làm nghề yến mà còn đặt ra trách nhiệm bảo tồn, trao truyền và đưa các giá trị văn hóa ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại. Từ đây, giá trị của ngành yến không chỉ được nhìn nhận ở sản phẩm hay doanh thu mà còn được mở rộng sang văn hóa, du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương.

Tại Lễ hội Yến sào Khánh Hòa trong khuôn khổ Festival Biển Khánh Hòa vừa qua, anh Alexei Ivanov, một du khách Nga, lần đầu được tìm hiểu về nghề yến truyền thống của Khánh Hòa. Không chỉ nghe giới thiệu về lịch sử hình thành, quá trình khai thác và những giá trị đặc hữu của yến sào, anh còn được thưởng thức các món ăn chế biến từ yến. Anh chia sẻ sự bất ngờ khi nhận ra phía sau một sản phẩm yến sào là cả một câu chuyện dài về lịch sử, văn hóa và đời sống của người dân địa phương.

Tỉnh Khánh Hòa đã phê duyệt Đề án phát triển sản phẩm OCOP trở thành đại sứ du lịch tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026 - 2030, trên cơ sở phát triển nông nghiệp theo hướng tích hợp đa giá trị, xanh, sinh thái, tuần hoàn; phát huy lợi thế của từng vùng và gắn sản phẩm địa phương với phát triển du lịch. Trong định hướng đó, Yến sào Khánh Hòa, với lợi thế về tài nguyên đặc thù, tri thức nghề nghiệp và giá trị văn hóa đã được hình thành qua nhiều thế hệ, có điều kiện để trở thành một trong những sản phẩm tiêu biểu quảng bá hình ảnh Khánh Hòa đến du khách trong nước và quốc tế.

Năm 2026, Khánh Hòa đặt mục tiêu đón khoảng 18,8 triệu lượt khách, trong đó có 6,3 triệu lượt khách quốc tế. Mỗi sản phẩm đặc trưng được du khách lựa chọn và mang theo sau chuyến đi cũng có thể trở thành một cách để hình ảnh Khánh Hòa tiếp tục được lan tỏa. Với Yến sào Khánh Hòa, điều đó càng có ý nghĩa khi sản phẩm không chỉ gắn với vùng đất mà còn mang theo câu chuyện về biển đảo, nghề yến và những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương.

Để bảo tồn và phát huy sâu hơn những giá trị đó, Công ty Yến sào Khánh Hòa cho biết đang nghiên cứu ý tưởng xây dựng Bảo tàng Nghề yến Việt Nam. Đây sẽ là nơi lưu giữ, giới thiệu lịch sử hình thành và phát triển nghề yến, các hiện vật, tư liệu, tri thức dân gian cũng như những thành tựu khoa học liên quan đến bảo tồn, khai thác và chế biến yến sào. Nếu được hình thành, không gian này không chỉ phục vụ công tác lưu giữ di sản mà còn có thể trở thành điểm đến văn hóa, góp phần kết nối nghề yến với du lịch và giáo dục truyền thống.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đồng thời tăng cường “nội lực vật chất” và củng cố “nội lực tinh thần”, gắn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, năng động, hiệu quả với phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Từ thực tiễn Yến sào Khánh Hòa có thể thấy, hai nguồn lực ấy không tách rời nhau. Nguồn tài nguyên, năng lực sản xuất, khoa học - công nghệ và thị trường tạo nên sức mạnh vật chất để doanh nghiệp phát triển; còn lịch sử nghề yến, tri thức của nhiều thế hệ và bản sắc văn hóa Khánh Hòa tạo nên chiều sâu cho thương hiệu. Khi những giá trị đó được kết nối, sản phẩm không còn đơn thuần là một mặt hàng bổ dưỡng hay một sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao mà còn mang theo câu chuyện về vùng đất nơi nó được sinh ra.

Từ tinh gọn để tập trung nguồn lực, đổi mới để tạo động lực tăng trưởng đến bảo vệ và nâng tầm thương hiệu, hành trình của Yến sào Khánh Hòa cho thấy con đường phát triển của một doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn mới không chỉ là lớn hơn về quy mô mà phải mạnh hơn về năng lực, sâu hơn về giá trị và xa hơn về thị trường. Một thương hiệu Việt muốn vươn tầm thế giới không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có, mà phải biết gìn giữ nguồn tài nguyên, làm chủ khoa học - công nghệ, bảo vệ uy tín và biến những giá trị văn hóa riêng có thành sức mạnh cạnh tranh lâu dài.

Khi “nội lực vật chất” tạo nên sức mạnh để doanh nghiệp vươn xa và “nội lực tinh thần” tạo nên chiều sâu để thương hiệu đứng vững, sự kết hợp hài hòa giữa hai nguồn lực ấy sẽ tạo nên nền tảng để những giá trị đặc hữu của Khánh Hòa không chỉ được gìn giữ trên quê hương mình mà còn từng bước hiện diện, được nhận biết và trân trọng trên thị trường thế giới.