Thách thức lớn từ mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD

Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD trước năm 2030, thậm chí sớm hơn, được đánh giá là có cơ sở nhờ lợi thế sản xuất và thị trường của Việt Nam.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng ngành nông nghiệp không thể tiếp tục tăng trưởng theo cách cũ mà cần một mô hình phát triển mới, dựa trên chuyển đổi số, cải cách thể chế, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức sáng 9/7, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD là rất cao trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đối mặt nhiều khó khăn. Sáu tháng đầu năm 2026, dù sản xuất vẫn duy trì tăng trưởng, nhiều điểm nghẽn tiếp tục bộc lộ, đặc biệt là chất lượng sản phẩm, kiểm dịch, kiểm nghiệm và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Theo ông Bình, những khó khăn này sẽ ảnh hưởng đến việc hoàn thành kế hoạch xuất khẩu năm 2026. Tuy nhiên, với năng lực sản xuất, tiềm năng của nhiều ngành hàng chủ lực cùng dư địa mở rộng thị trường, mục tiêu 100 tỷ USD vẫn có thể đạt được nếu có các giải pháp đủ mạnh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, mục tiêu trên tạo áp lực rất lớn đối với các ngành hàng xuất khẩu. Nếu vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 15-20% như hiện nay thì rất khó tạo bước nhảy vọt về kim ngạch. Muốn đạt mục tiêu, ngành nông nghiệp cần một mô hình tăng trưởng mới với các giải pháp đột phá.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, năm 2026 xuất khẩu thủy sản dự kiến đạt trên 12 tỷ USD, tăng khoảng 10%. Tuy nhiên, để đóng góp tương xứng vào mục tiêu chung, toàn ngành cần đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn nhiều trong những năm tới.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan đánh giá, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Dù tốc độ tăng đã chậm lại, nhiều nhóm hàng vẫn duy trì mức tăng trưởng hai con số như rau quả tăng 17,7%, thủy sản tăng 11,4% và sản phẩm chăn nuôi tăng khoảng 34%.

Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan hải quan, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản thời gian tới sẽ chịu nhiều sức ép từ cả trong và ngoài nước. Kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỷ giá, chi phí logistics ở mức cao cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải tại các thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ tiếp tục tạo áp lực cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỷ USD được đánh giá là thách thức rất lớn. Tuy nhiên, các chính sách cải cách của Chính phủ như cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi số sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Các chuyên gia cho rằng để tạo dư địa tăng trưởng mới, cần khai thác đồng thời cả thị trường, thể chế và năng lực thực thi. Theo ông Nguyễn Hoài Nam, bên cạnh các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản, lâm sản và rau quả, cần rà soát toàn bộ các nhóm sản phẩm còn nhiều tiềm năng, kể cả những ngành hàng hiện có quy mô nhỏ như chăn nuôi gia súc, gia cầm, nhằm mở rộng nguồn hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, việc mở rộng không đồng nghĩa với đầu tư dàn trải. Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng cần ưu tiên nguồn lực cho các mặt hàng có lợi thế cạnh tranh và dư địa tăng trưởng lớn như gạo, cà phê, trái cây, thủy sản và gỗ. Riêng đối với sầu riêng, cần đẩy nhanh đàm phán với Trung Quốc để mở rộng số lượng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, tạo thêm nguồn cung đủ điều kiện xuất khẩu.

Một trong những giải pháp được nhiều đại biểu nhấn mạnh là chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Theo ông Tô Nguyễn Thành, chuyên gia về truy xuất nguồn gốc nông, thủy sản, việc ứng dụng công nghệ vào toàn bộ quá trình sản xuất, quản trị doanh nghiệp và điều hành của cơ quan quản lý sẽ tạo nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước hiện thực hóa mục tiêu 100 tỷ USD.

Ông Âu Anh Tuấn cho biết, ngành hải quan đang đẩy mạnh kết nối dữ liệu với các cơ quan trong nước và đối tác quốc tế nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm minh bạch, kiểm soát hiệu quả và phòng, chống gian lận thương mại.

Song song với đó, cơ quan hải quan đang rà soát toàn bộ quy định liên quan đến kiểm dịch động vật, thực vật, kiểm tra an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng hàng hóa để cắt giảm các thủ tục không cần thiết, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Theo ông Tuấn, toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu cần được số hóa để phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu kiểm tra của các thị trường nhập khẩu.