Tham vọng đưa siêu đô thị Cần Thơ thành TSMC ngành nông nghiệp

Tại buổi làm việc với lãnh đạo thành phố Cần Thơ ngày 11/5, GS.TS Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) đã đề xuất định hướng đưa địa phương trở thành một "TSMC trong ngành nông nghiệp" (TSMC là tập đoàn sản xuất chip bán dẫn lớn nhất thế giới có trụ sở tại Đài Loan, Trung Quốc). Thông qua việc học hỏi mô hình hệ sinh thái tri thức của tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới, Cần Thơ có thể bứt phá từ việc bán sản lượng sang làm chủ công nghệ, giống và dữ liệu để dẫn dắt chuỗi giá trị nông nghiệp thích ứng khí hậu cho toàn vùng.

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ nhấn mạnh, để các định hướng về chiến lược phát triển đột phá cho địa phương trong giai đoạn mới trở thành hiện thực, Cần Thơ cần những cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội thay vì chỉ áp dụng các quy định pháp luật thông thường. Thành phố đang đề xuất với Trung ương các chính sách riêng để phát triển đô thị sân bay, trung tâm logistics và đào tạo nhân lực thích ứng biến đổi khí hậu.

Ông Nguyễn Văn Hòa cũng lưu ý về vai trò dẫn dắt của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân, khi nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030 của thành phố lên tới 169.000 tỷ đồng, vượt xa khả năng hỗ trợ từ ngân sách Trung ương. Bên cạnh đó, lãnh đạo thành phố đặc biệt quan tâm đến vấn đề quản trị địa phương và đào tạo nguồn nhân lực từ cấp cơ sở. Thành phố cũng có kế hoạch phát triển 61 khu công nghiệp, khu kinh tế và khu công nghệ cao với tổng diện tích khoảng 61.000 ha, do đó, rất cần sự tư vấn của các chuyên gia để thu hút đầu tư hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực.

Tại buổi làm việc, GS.TS Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global, thành viên cấp cao Đại học Cambridge (Vương quốc Anh), nhấn mạnh, tầm quan trọng của việc định vị Cần Thơ trong ba tọa độ: quốc tế, khu vực và quốc gia. Theo GS.TS Nguyễn Đức Khương, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được thiết lập lại với những luật chơi khắt khe về môi trường và dòng chảy sông Mê Kông biến động mạnh, Cần Thơ cần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ số lượng sang chất lượng giá trị gia tăng. Ông gợi ý Cần Thơ nên nhận lãnh sứ mệnh triển khai các chương trình "ngách" của Trung ương, đặc biệt là nông nghiệp chất lượng cao - lĩnh vực đang chiếm tới 70% giá trị thặng dư ròng giữa xuất và nhập khẩu của Việt Nam.

Chủ tịch AVSE Global cũng đưa ra tầm nhìn đưa Cần Thơ trở thành một "TSMC trong ngành nông nghiệp và các giải pháp canh tác thích ứng biến đổi khí hậu". Tương tự như cách TSMC của Đài Loan (Trung Quốc) trở thành trung tâm sản xuất chip hàng đầu thế giới từ nguồn vốn ban đầu khiêm tốn, Cần Thơ hoàn toàn có thể xây dựng một hệ sinh thái về giống, công nghệ chế biến và dữ liệu khí hậu để cung ứng cho toàn vùng và quốc tế. GS.TS Nguyễn Đức Khương khẳng định, biến đổi khí hậu không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để Cần Thơ trở thành "công trường biến đổi khí hậu của thế giới", thu hút các quỹ đầu tư xanh và xuất khẩu các giải pháp thích ứng.

Tại đây, các chuyên gia đề xuất tầm nhìn biến thách thức từ biến đổi khí hậu thành lợi thế cạnh tranh thông qua 3 trụ cột cốt lõi: phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với tri thức, xây dựng trung tâm logistics đường thủy hiện đại và hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, thích ứng khí hậu quy mô quốc tế.

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích thực trạng, đại diện nhóm chuyên gia AVSE Global đã trình bày 3 bài toán cốt lõi làm cơ sở cho các đề xuất phát triển đột phá. Trụ cột thứ nhất tập trung vào mô hình và động lực bứt phá để đạt tăng trưởng hai con số thông qua việc phát triển hệ thống logistics tận dụng lợi thế luồng thủy và chiến lược đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trụ cột thứ hai là chiến lược chuyển hóa rủi ro khí hậu thành lợi thế cạnh tranh, với trọng tâm là xây dựng Trung tâm R&D nông nghiệp thông minh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Trụ cột thứ ba đề xuất cơ chế cộng hưởng để Cần Thơ xác lập vai trò hạt nhân dẫn dắt chuỗi giá trị vùng thông qua chuyên môn hóa chức năng và khai thác lợi thế địa phương.

Trong chiến lược thích ứng khí hậu, AVSE Global đề xuất 3 tầng phát triển: tăng năng lực dựa trên dữ liệu và công nghệ nông nghiệp (Agtech); mở rộng không gian bằng mô hình đô thị cộng sinh với nước và hạ tầng xanh; và tầng cao nhất là tinh hoa hóa hoạt động R&D, công nghệ sinh học và tài sản trí tuệ. Nhóm chuyên gia cũng gợi ý Cần Thơ cần thay đổi tư duy từ "xin dự án" sang "thiết kế danh mục đầu tư khí hậu" đạt chuẩn quốc tế để thu hút nguồn vốn từ các tổ chức lớn như Ngân hàng Thế giới (WB) hay Quỹ Khí hậu Xanh (GCF).

Để cụ thể hóa các định hướng này, AVSE Global đề xuất 4 chương trình hợp tác trọng tâm trong tương lai gần. Đầu tiên là xây dựng Báo cáo chiến lược cho Cần Thơ dựa trên lý thuyết chuyên môn hóa thông minh (S3) để nhận diện các ngành ngách đột phá. Thứ hai là tổ chức các diễn đàn quốc tế về nông nghiệp và khí hậu nhằm kết nối doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thứ ba là hợp tác nghiên cứu phát triển mảng chế biến thực phẩm (Food Processing) dựa trên mạng lưới chuyên gia toàn cầu của tổ chức. Cuối cùng là hỗ trợ Cần Thơ hiện diện tại các diễn đàn người Việt có tầm ảnh hưởng tại Paris và các hội thảo đổi mới sáng tạo để quảng bá hình ảnh thành phố.

Nhóm nghiên cứu cũng dẫn chứng các bài học thành công quốc tế có nét tương đồng với Cần Thơ như: Amsterdam (Hà Lan) thành công trong việc sống chung với nước và xuất khẩu giải pháp khí hậu; vùng Wageningen (Hà Lan) trở thành "Thung lũng Silicon của nông nghiệp" với doanh thu xuất khẩu 100 tỷ USD mỗi năm; hay chợ đầu mối Rungis (Pháp) – trung tâm phân phối nông sản và logistics thông minh lớn nhất châu Âu. Các chuyên gia tin rằng Cần Thơ có đủ tiềm năng để áp dụng những mô hình này nhằm tạo ra năng lực cạnh tranh dài hạn.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Hòa đánh giá cao sự chủ động và tính thực tiễn trong các đề xuất của AVSE Global. Ông Nguyễn Văn Hòa cho biết, sau khi sáp nhập ba tỉnh Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng, thành phố hiện có diện tích khoảng 6.300 km², dân số 4,2 triệu người với tỷ trọng nông nghiệp vẫn chiếm tới 21% trong cơ cấu kinh tế. Thành phố đang đứng trước áp lực lớn về việc chuyển dịch mô hình tăng trưởng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số theo chỉ đạo của Bộ Chính trị và Chính phủ.

Lãnh đạo thành phố thừa nhận thực trạng tăng trưởng quý 1/2026 của địa phương mới đạt 7,02%, chưa đáp ứng kịch bản đề ra, đòi hỏi phải có những giải pháp căn cơ và đột phá hơn. Ông Nguyễn Văn Hòa khẳng định những đề xuất về trung tâm nghiên cứu khí hậu, logistics xanh và nông nghiệp công nghệ cao của đoàn công tác rất phù hợp với định hướng quy hoạch chung của thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Thành phố Cần Thơ đang khẩn trương hoàn thiện quy hoạch tích hợp và dự kiến sẽ trình phê duyệt vào cuối năm 2026.

Tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Hòa giao các Sở: Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối tiếp nhận thông tin và phối hợp chặt chẽ với AVSE Global để cụ thể hóa các nội dung hợp tác bằng văn bản hoặc bản ghi nhớ. Thành phố mong muốn các chuyên gia tiếp tục tham gia góp ý sâu cho quy hoạch chung để đảm bảo tính khả thi, bền vững và đúng với tiềm năng của một trung tâm động lực vùng Đồng bằng sông Cửu Long.