Kiến nghị gỡ vướng tín dụng và hạ tầng cho doanh nghiệp xuất khẩu tôm

Chuyến công tác nhằm ghi nhận thực trạng sản xuất, những khó khăn vướng mắc về cơ chế chính sách và hạ tầng kỹ thuật để kịp thời tháo gỡ, tạo động lực phát triển cho ngành thủy sản xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam.

Báo cáo với Đoàn công tác, ông Võ Văn Phục, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam cho biết, đơn vị đang vận hành mô hình nuôi tôm siêu thâm canh trên quy mô 280 ha, tương đương 2,8 triệu mét vuông. Theo ông Phục, với mức đầu tư hiện tại, giá trị xuất khẩu mà mô hình này mang lại đạt khoảng 3 tỷ đồng/ha mỗi năm, cao gấp 50 lần so với nông nghiệp truyền thống.

Tuy nhiên, ông Phục cũng làm rõ đây là giá trị doanh thu xuất khẩu thực tế, còn lợi nhuận chiếm tối thiểu khoảng 20% trong tổng doanh thu từ 100 đến 120 triệu USD mỗi năm của doanh nghiệp. Để đạt được hiệu quả kinh tế này, suất đầu tư trên mặt đất cũng rất lớn, dao động từ 2 đến 3 tỷ đồng/ha.

Đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh, ngành nuôi tôm siêu thâm canh không chỉ mang lại giá trị ngoại tệ lớn mà còn tạo ra lợi nhuận cho toàn bộ chuỗi cung ứng và giải quyết việc làm cho lượng lớn lao động địa phương. Các vùng nuôi của các công ty lớn tại Việt Nam hiện nay đã đạt được những chứng nhận quốc tế cao nhất về môi trường và an sinh xã hội, đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe để thâm nhập vào các hệ thống bán lẻ giá cao tại các thị trường phát triển như Mỹ, Nhật Bản và EU.

Dù đạt được những kết quả ấn tượng, ông Võ Văn Phục đã thẳng thắn nêu lên hàng loạt "nút thắt" đang cản trở đà phát triển của ngành tôm. Về chính sách đất đai, doanh nghiệp hiện gặp khó khăn lớn do quy định không được quyền sở hữu đất nông nghiệp mà phải thông qua cá nhân đứng tên mua tích tụ. Tại vùng dự án 280 ha này, doanh nghiệp phải nhờ hàng chục cá nhân đứng tên trên hơn một trăm sổ đỏ, do luật hiện hành chỉ cho phép hạn mức đất nông nghiệp tối đa 30 ha mỗi người. Việc này gây ra rủi ro pháp lý lớn và khiến doanh nghiệp không thể thế chấp quyền sử dụng đất để vay vốn ngân hàng do đất thuê không được coi là tài sản thế chấp.

Liên quan đến chính sách tín dụng, đại diện Công ty cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam cho rằng, các doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay gần như không tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi. Các ngân hàng thường e ngại rủi ro trong lĩnh vực nông nghiệp do thiên tai, dịch bệnh và tình trạng nợ xấu của các hộ nhỏ lẻ trước đây. Thêm vào đó, việc thắt chặt hạn mức tín dụng và thủ tục rườm rà đang gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc huy động vốn để thu mua nguyên liệu dự trữ xuất khẩu.

Về hạ tầng và môi trường, doanh nghiệp kiến nghị cần có sự đầu tư đồng bộ về giao thông. Hiện tại, đường vào vùng sản xuất vẫn còn những cây cầu tải trọng thấp chỉ 8 tấn, gây khó khăn cho việc vận chuyển bằng thiết bị hạng nặng để giảm chi phí tiếp vận hậu cần (logistics). Đối với quy chuẩn nước thải, ông Phục đề xuất xem xét áp dụng Cột B thay vì Cột A đối với các vùng sản xuất gần biển không dùng cho nước sinh hoạt, nhằm giảm áp lực chi phí xử lý nhưng vẫn đảm bảo hàng rào kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế.

Sau khi lắng nghe báo cáo và khảo sát thực tế tại khu vực nuôi tôm, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng ghi nhận những nỗ lực của doanh nghiệp trong việc ứng dụng công nghệ cao và giữ vững thị trường xuất khẩu. Bộ trưởng khẳng định những phản ánh về "vòng kim cô" trong chính sách đất đai và tín dụng là hoàn toàn xác đáng và Bộ đã có những bước đi cụ thể để tháo gỡ.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Luật Đất đai sửa đổi sắp tới sẽ cho phép tích tụ đất đai không giới hạn và không hạn chế đối tượng, tạo điều kiện tối đa cho các doanh nghiệp có đủ nguồn lực áp dụng công nghệ vào sản xuất quy mô lớn. Khi Luật được thông qua và đi vào thực tiễn, doanh nghiệp sẽ được cấp quyền sở hữu đất, từ đó tháo gỡ được vấn đề tài sản thế chấp để tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Theo lộ trình, dự thảo Luật sẽ được trình Chính phủ vào tháng 6, báo cáo Bộ Chính trị vào tháng 7 và dự kiến sẽ được Quốc hội thông qua trong kỳ họp vào tháng 10 năm nay để kịp thời hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.

Về vấn đề tín dụng, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị trực thuộc tổng hợp ý kiến, gửi văn bản lên Bộ để có cơ sở làm việc với hệ thống ngân hàng nhằm yêu cầu thực hiện đúng các gói ưu đãi cho lĩnh vực nông nghiệp. Bộ trưởng nhấn mạnh, nếu doanh nghiệp chứng minh được đầu ra ổn định thông qua các hợp đồng dài hạn, ngân hàng cần phải có cơ chế vào cuộc hỗ trợ vốn. Đồng thời, Bộ trưởng cũng lưu ý các địa phương cần nghiên cứu kỹ về quy hoạch giao thông và hạ tầng bến bãi đường sông để giảm chi phí vận hành cho vùng sản xuất đặc thù này.

Đối với các tiêu chuẩn về môi trường, Bộ trưởng khẳng định quan điểm không hạ thấp tiêu chuẩn để đánh đổi xuất khẩu, nhưng cần có sự điều chỉnh phù hợp với thực tiễn sản xuất và quy chuẩn thế giới. Việc duy trì Cột A là cần thiết cho nguồn nước sinh hoạt, nhưng với vùng nuôi tôm nước mặn đặc thù, cần có sự phân định rõ ràng để không làm khó doanh nghiệp mà vẫn đáp ứng được hàng rào kỹ thuật của các thị trường khó tính. Bộ trưởng giao các cơ quan chuyên môn lưu ý, rà soát lại quy chuẩn môi trường cho các mô hình sản xuất đặc thù như nuôi tôm siêu thâm canh.

Kết thúc buổi làm việc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá cao mô hình kinh tế tại xã Trần Đề và khẳng định đây là hình mẫu cần được nhân rộng. Bộ trưởng khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục chủ động nghiên cứu các thị trường tiềm năng khác như Ecuador để học hỏi kinh nghiệm về quản trị diện tích rộng, từ đó nâng cao hơn nữa giá trị kim ngạch xuất khẩu cho ngành tôm Việt Nam.