Tìm giải pháp hữu hiệu ứng phó sạt lở bờ sông, bờ kênh

Biến đổi khí hậu khó lường và cực đoan và thực tế việc quy hoạch, phát triển đô thị, giao thông hiện nay đã gây hệ lụy không nhỏ đến tình hình sạt lở bờ sông, bờ kênh,... tại nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long làm ảnh hưởng lớn đến sản xuất, đời sống nhân dân cũng như hạ tầng kinh tế - xã hội.

Vấn đề này đặt ra yêu cầu các bộ, ngành liên quan và địa phương chịu ảnh hưởng cần có các giải pháp hữu hiệu để khắc phục, đồng thời chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại do sạt lở gây ra và đảm bảo an sinh xã hội, ổn định dân cư.

Theo ghi nhận của phóng viên Thông tấn xã Việt Nam tại tỉnh Đồng Tháp, mấy tháng qua, khu vực bờ sông Tiền thuộc ấp Tân Quới, xã Tân Long xảy ra nhiều vụ sạt lở, làm mất diện tích đất hơn 2.000 m2, gây thiệt hại hoàn toàn tài sản của 5 hộ dân (trị giá trên 500 triệu đồng), đe dọa trực tiếp an toàn tính mạng, tài sản của khoảng 34 hộ dân.

Trước tình trạng sạt lở ngày càng nghiêm trọng, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp đã ký Quyết định công bố tình huống khẩn cấp sạt lở bờ sông Tiền khu vực ấp Tân Quới, xã Tân Long (từ bến đò An Long - Tân Quới cũ về phía thượng nguồn).

Cũng tại khu vực ấp Long Thạnh, xã Long Phú Thuận có đoạn dài khoảng 2,3 km nhưng có gần 10 điểm sạt lở. Khu vực sạt lở bờ sông Tiền từ ấp Phú Lợi B đến ấp Long Thạnh tập trung đông dân cư với hàng trăm ngôi nhà nhưng trước mắt, có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp hơn 30 ngôi nhà nằm sát những điểm sạt lở. 

Từ năm 2025 đến nay, Đồng Tháp ghi nhận hơn 260 điểm sạt lở, với tổng chiều dài trên 46.200 m. Sạt lở đã làm ảnh hưởng hơn 90 căn nhà, trong đó 26 căn bị sập hoàn toàn; đồng thời, gây thiệt hại 49 lồng bè nuôi cá của doanh nghiệp và hộ dân…Việc sạt lở gây ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của nhiều hộ dân ven sông, ước tính kinh phí khắc phục hơn 434 tỷ đồng.

Tại tỉnh Cà Mau, tuyến đường dẫn vào chùa Hưng Thiện (xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau) dọc theo bờ kênh Nước Mặn - Phú Tòng đang bị sạt lở nghiêm trọng. Sạt lở ăn sâu vào đất liền không chỉ tiềm ẩn nguy cơ gây mất an toàn giao thông mà còn có khả năng đe dọa đến đời sống, sản xuất của người dân trên địa bàn.

Đáng lo ngại, sạt lở đã tạo thành những “hàm ếch” ăn sâu vào đất liền từ 1-3 m, đe dọa nhiều nhà dân sinh sống dọc hai bên bờ kênh. Tại nhiều đoạn, đất ruộng của người dân, đất bờ kênh bị cuốn trôi theo dòng nước, nguy cơ đe dọa trực tiếp đến nhà cửa của người dân, cũng như ảnh hưởng tuyến đường giao thông hiện hữu dẫn vào chùa.

Một số đoạn đã được địa phương gia cố tạm thời bằng cừ tràm. Tuy nhiên, đến nay các hạng mục này đã có dấu hiệu xuống cấp, hư hỏng, phát sinh thêm nhiều điểm sạt lở mới, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến kết cấu nền đường và an toàn giao thông.

Đánh giá về nguyên nhân sạt lở bờ sông, bờ kênh các chuyên gia, ngành chức năng hai tỉnh trên nhận định là do động lực dòng chảy tác động vào lòng dẫn có cấu tạo nền địa chất mềm yếu gây ra sạt lở bờ sông, bờ kênh. Sạt lở thường diễn ra ở các cù lao và nơi dòng sông phân nhánh, khu vực nhập lưu của các nhánh sông, đoạn sông có luồng lạch không ổn định, nơi dòng sông hẹp, thắt "cổ chai".

Ngoài ra, tình trạng xây dựng nhà ở, cơ sở sản xuất kinh doanh lấn chiếm mặt sông và sóng do các phương tiện thủy cũng gây ra tình trạng sạt lở cục bộ; ảnh hưởng của biến đổi khí hậu cũng tác động đến quá trình sạt lở bờ sông, bờ kênh…

Trước tình trạng sạt lở đe dọa đời sống, sản xuất của người dân, UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp cho dự án khắc phục khẩn cấp sạt lở sông Tiền khu vực kè Thường Thới Tiền (xã Thường Phước) với tổng chiều dài 1,1 km, kinh phí hơn 240 tỷ đồng.

Theo lãnh đạo Ban Quản lý dự án tỉnh Đồng Tháp, dự án khắc phục khẩn cấp sạt lở khu vực kè Thường Thới Tiền triển khai thi công vào tháng 11/2025 và dự kiến hoàn thành trong tháng 12/2026.

Cùng với đó, Đồng Tháp còn áp dụng biện pháp phi công trình để phòng, chống sạt lở như trồng các loại cây có khả năng giữ đất, bảo vệ bờ sông, kênh, rạch như trồng cây bần kết hợp nuôi thả lục bình.

Tại tỉnh cà Mau, chính quyền địa phương và người dân xã Hưng Hội đã chủ động triển khai nhiều biện pháp ứng phó tạm thời như: Đóng cừ tràm, huy động xe cuốc đắp đất vào các vị trí hở hàm ếch để hạn chế xói lở ăn sâu vào chân lộ, giăng dây và cắm biển cảnh báo.

Trước tình hình cấp bách trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức khảo sát thực tế những khu vực sạt lở. Qua đó, đề xuất giải pháp xây dựng hệ thống kè bê tông cốt thép kiên cố để bảo vệ tuyến đường bê tông hiện hữu, bảo đảm an toàn kết cấu hạ tầng giao thông.

Mới đây, ngày 6/5, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã chủ trì cuộc họp nghe các đơn vị chuyên môn của Bộ báo cáo tình hình triển khai thực hiện Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035.

Tại cuộc họp Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh việc triển khai Kết luận 26 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần được thực hiện bài bản, sâu rộng đến từng cấp, từng tổ chức.

Bộ phải chủ động xây dựng kế hoạch riêng, tổ chức quán triệt trong toàn hệ thống từ cấp bộ đến chi bộ, bảo đảm nghiêm túc, đồng bộ, tránh hình thức. Nội dung trọng tâm tiếp theo là khẩn trương hoàn thiện chương trình hành động của Chính phủ. Trong đó, Chương trình hành động phải bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm”.

Các nội dung liên ngành cần phân công cụ thể, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót. Ngoài ra, cần tập trung hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; đổi mới cách tiếp cận trong đầu tư, quản lý tài nguyên; phát triển khoa học công nghệ; tăng cường phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị đơn vị chuyên môn trực thuộc phải rà soát, tổng hợp đầy đủ số liệu về các loại hình thiên tai như sụt lún, sạt lở, ngập úng... Các đơn vị liên quan thuộc Bộ cần xây dựng bức tranh tổng thể trong 10 -15 năm gần đây về tình trạng thiên tai trên phạm vi cả nước nói chung và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, đặc biệt tại các khu vực trọng điểm như hệ thống sông, vùng ven biển, khu dân cư.

Đồng thời cần phân tích rõ nguyên nhân, trong đó có tác động của con người như khai thác cát, khai thác nước ngầm, thay đổi dòng chảy.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu kèm theo báo cáo phải có bản đồ hệ thống sông, thể hiện rõ dòng chảy, các công trình như đê, đập, các khu vực bị ảnh hưởng; từ đó phân tích khu vực thiếu cát, bồi lắng và đề xuất giải pháp bảo đảm “sinh thủy” cho toàn hệ thống.

Liên quan đến triều cường, Bộ trưởng cho rằng, đây là thách thức hiện hữu, tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đặc biệt tại các vùng đồng bằng, ven sông, ven biển. Ông yêu cầu đơn vị chuyên môn làm rõ giải pháp ứng phó, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và địa phương.

Theo Bộ trưởng, nếu biết tận dụng, điều kiện tự nhiên có thể trở thành lợi thế để phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch gắn với môi trường sông nước. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi quy hoạch bài bản, từ bố trí dân cư đến tổ chức sinh kế phù hợp.

Đối với các nhiệm vụ cụ thể, Bộ trưởng giao các Thứ trưởng chỉ đạo làm rõ toàn bộ nội dung từ số liệu, phương pháp, mục tiêu đến nguồn lực. Việc đánh giá kết quả phải có số liệu cụ thể, tạo cơ sở thuyết phục khi báo cáo. Tinh thần chung, là “làm ngay, làm rõ, làm chắc”, bảo đảm chất lượng tham mưu, đáp ứng yêu cầu chỉ đạo, điều hành trong tình hình hiện nay.