Thứ hạng của Việt Nam sẽ còn tiếp tục cải thiện

Báo cáo Giám sát tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2011 - 2015 của Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương cho thấy, quá trình thực hiện Đề án tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế giai đoạn 2011 - 2015 đã đem lại những kết quả tích cực và tác động sâu sắc đến nền kinh tế Việt Nam.

Biểu hiện ở ổn định kinh tế vĩ mô liên tục được giữ vững; chỉ số an toàn quốc gia được nâng cao, môi trường kinh doanh có sự cải thiện; xu hướng hồi phục tăng trưởng kinh tế đang ngày càng rõ nét.

Bên cạnh đó hiệu quả đầu tư, năng suất lao động đã được cải thiện đáng kể. Môi trường kinh doanh và môi trường đầu tư cũng được cải thiện mạnh mẽ nhờ thông qua các luật về doanh nghiệp, đầu tư và đã được các tổ chức xếp hạng thế giới ghi nhận có sự cải thiện.

Nhiều khả năng trong các bảng xếp hạng tới, thứ hạng của Việt Nam sẽ còn tiếp tục cải thiện. Các hoạt động đầu tư công, hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), của hệ thống ngân hàng đã trở nên minh bạch hơn và có sự giám sát lớn hơn.

Mặc dù, không đạt mục tiêu đề ra, nhưng chương trình cổ phần hóa DNNN đã thực sự được đẩy mạnh với 90% trong tổng số 514 DNNN đã được cổ phần hóa trong giai đoạn 2011-2015. Trong khi đó, chất lượng cổ phần hóa còn có nhiều vấn đề.

Ông Nguyễn Tú Anh, Trưởng ban, Ban Kinh tế vĩ mô CIEM nhận định, mặc dù những thành công của quá trình tái cơ cấu là rất đáng khích lệ nhưng hệ thống phân bổ nguồn lực vẫn còn chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ của bàn tay Nhà nước, do đó, hiệu quả đạt được chưa như mong đợi.

Theo ông Nguyễn Tú Anh, tái cơ cấu đầu tư công mới chỉ dừng lại ở siết chặt kỷ luật đầu tư công chứ chưa tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí đầu tư. Kỷ luật kỷ cương đầu tư công còn lỏng lẻo.

Đáng lưu ý, TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương cho biết, trong thời gian tới, các hiệp định thương mại tự do (FTA) được kỳ vọng lớn sẽ cải cách các lĩnh vực DNNN nhưng không hẳn đã như vậy.

Trong các hiệp định FTA chỉ nhấn mạnh đến bình đẳng giữa DNNN của Việt Nam với doanh nghiệp của các nước thành viên TPP, còn những bất bình đẳng hay "đặc quyền" của DNNN với doanh nghiệp tư nhân thì về cơ bản không có trong hiệp định…

“Bản chất của FTA là tự do kinh doanh hơn, thuận lợi kinh doanh hơn, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của nhà đầu tư, cạnh tranh bình đẳng hơn. Kinh tế thị trường ngày càng tự do hơn, trật tự và bao dung hơn. Vậy hội nhập trước hết là phải đổi mới tư duy, thúc đẩy cải cách mạnh mẽ hơn theo hướng kinh tế thị trường hiện đại, đầy đủ”, ông Cung khẳng định.

“So với các nước trong khu vực thì những cải cách của Việt Nam vẫn chưa đủ để tạo ra được môi trường kinh doanh thuận lợi thân thiện với thị trường. Các chỉ số về môi trường kinh doanh, quản trị Nhà nước của Việt Nam vẫn còn rất thấp so với các nước trong khu vực”, ông Ray Mallon, Cố vấn cao cấp dự án hỗ trợ tái cơ cấu kinh tế nâng cao năng lực cạnh tranh Việt Nam (RCV) nhận định.

Hướng đến xây dựng Đề án tái cơ cấu 2016-2020, Viện trưởng CIEM cho rằng, yếu kém lớn nhất của DNNN hiện nay là cơ chế hoạt động nói chung và thể chế quản trị nói riêng còn nhiều điểm chưa phù hợp với cơ chế thị trường. Vì vậy đã ảnh hưởng không tốt đến hiệu quả của DNNN và tiến trình hình thành một nền kinh tế thị trường đầy đủ ở Việt Nam.

Để công cuộc tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 - 2020 đạt hiệu quả cao, theo TS Nguyễn Đình Cung, Việt Nam cần tiếp tục giải quyết các vấn đề của tài sản và sở hữu tài sản. Bên cạnh đó, cần khắc phục ngay những điểm yếu trong quản lý nhà nước; khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản kém hiệu quả, lãng phí; cơ hội đầu tư phát triển bị kìm hãm; chưa tận dụng hết sức lao động…

T.S Nguyễn Xuân Thành cũng cho rằng, tái cơ cấu kinh tế giai đoạn 2016-2020 phải xác định trọng tâm là thay đổi tư duy và vai trò quản lý kinh tế của bộ máy Nhà nước. Bộ máy nhà nước phải cấu trúc lại chức năng vai trò của các bộ vì hiện nay các bộ thực hiện nhiều chức năng cùng một lúc, chủ sở hữu, giám sát thị trường, hoạch định chính sách nên những chức năng lại xung đột lợi ích với nhau.

Bên cạnh đó, cải cách DNNN trong giai đoạn tới cần nghiêm ngặt áp dụng nguyên tắc ngân sách cứng đối với loại hình doanh nghiệp này. Tiến hành cổ phần hóa thực chất các DNNN với sự tham gia của các DN tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài chứ không chỉ là sự sở hữu chéo của các DNNN với nhau./.