Thúc đẩy logistics xanh và sản xuất tiên tiến

Phát triển logistics xanh và sản xuất tiên tiến không chỉ đòi hỏi đổi mới công nghệ, hoàn thiện hạ tầng mà còn cần tăng cường kết nối dữ liệu, nâng cao năng lực doanh nghiệp và thúc đẩy hợp tác giữa các thành phần trong chuỗi giá trị. Đây là những nội dung được các chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ tại phiên thảo luận với chủ đề “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới”, diễn ra ngày 27/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026.

*Phát triển hệ sinh thái logistics xanh, bền vững

Theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, hoạt động logistics hiệu quả giúp hàng hóa lưu chuyển an toàn, đúng thời gian, với chi phí hợp lý, đồng thời tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản phẩm. Trong bối cảnh quy mô thương mại ngày càng mở rộng, Việt Nam cần nâng cao năng lực logistics tương xứng, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, thực tế hiện nay sự kết nối giữa các phương thức vận tải, vùng sản xuất, kho bãi và cảng biển vẫn còn hạn chế; nguồn nhân lực và mức độ ứng dụng công nghệ cũng cần tiếp tục được cải thiện.

Để thúc đẩy logistic xanh, Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm đề xuất năm nhóm định hướng trọng tâm, gồm hoàn thiện thể chế và cơ chế phối hợp; tổ chức vận tải đa phương thức; phát triển ứng dụng logistics số gắn với quản trị phát thải; lựa chọn lộ trình xanh hóa phù hợp, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng tham gia; thí điểm hình thành chuỗi logistics xanh có kết quả đo lường được để nhân rộng. Trong đó, cần ưu tiên kết nối khu công nghiệp, vùng nguyên liệu, trung tâm logistics với cảng biển, cảng hàng không và cửa khẩu; chuẩn hóa, chia sẻ dữ liệu giữa các bên nhằm tối ưu hoạt động vận chuyển, giảm thời gian chờ đợi, tiết kiệm nhiên liệu và giảm phát thải.

Đáng chú ý, Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm đề xuất nghiên cứu triển khai hai mô hình thí điểm gồm hành lang logistics xanh gắn với điều phối số, kết nối khu vực sản xuất với Cái Mép - Thị Vải; và chuỗi lạnh nông sản Đồng bằng sông Cửu Long ứng dụng giám sát số, truy xuất thông tin. Kết quả thí điểm cần được đánh giá, đo lường để làm cơ sở nhân rộng.

Ở góc độ năng lực cạnh tranh quốc tế, bà Ishita Dhamani, Đối tác cấp cao, Mảng Dịch vụ Tư vấn, Ernst & Young, cho rằng năng lực cạnh tranh không còn được xem xét riêng ở từng nhà máy mà đã mở rộng ra toàn bộ hệ sinh thái chuỗi giá trị. Một nhà máy có thể hoạt động hiệu quả, sản phẩm có chất lượng tốt, nhưng nếu hệ thống logistics thiếu đồng bộ, không đáp ứng yêu cầu xanh hoặc không thể chứng minh khả năng truy xuất phát thải carbon, doanh nghiệp vẫn có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng kỳ vọng của thị trường.

Theo bà Ishita Dhamani, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau. Trong đó, dữ liệu đóng vai trò nền tảng kết nối hoạt động sản xuất, logistics và năng lượng, giúp doanh nghiệp lập kế hoạch hiệu quả hơn, chủ động ứng phó với biến động và theo dõi lượng phát thải carbon trong toàn bộ quá trình sản xuất, vận chuyển. Dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý mà còn trở thành yếu tố tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và toàn bộ hệ sinh thái.

Để chuyển hóa năng lực sản xuất thành lợi thế cạnh tranh bền vững, Việt Nam cần tiếp tục tăng cường kết nối giữa các khu vực sản xuất với những cửa ngõ giao thương, đặc biệt là hệ thống cảng biển; đồng thời phát triển hạ tầng số và logistics sử dụng năng lượng sạch, phát thải thấp. Sự phối hợp giữa khu vực công và tư có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và mở rộng hệ sinh thái logistics xanh.

Trao đổi tại phiên thảo luận, các chuyên gia, doanh nghiệp chỉ ra rằng một trong những rào cản lớn nhất đối với phát triển hệ sinh thái logistic xanh là thiếu kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng. Cùng với đó, các doanh nghiệp hiện sử dụng những nền tảng công nghệ khác nhau, thiếu tiêu chuẩn chung về dữ liệu và đo lường phát thải, gây khó khăn trong việc bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và nâng cao hiệu quả vận hành.

Để tháo gỡ, các chuyên gia đề xuất xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu dùng chung, thống nhất các tiêu chuẩn về kết nối thông tin, chứng từ điện tử và đánh giá logistics xanh. Việc chia sẻ thông tin kịp thời sẽ giúp các bên chủ động điều phối hàng hóa, phương tiện, giảm thời gian chờ đợi, tiết kiệm chi phí và giảm phát thải.

*Thúc đẩy sản xuất tiên tiến, nâng cao giá trị gia tăng

Bên cạnh logistics xanh, phát triển sản xuất tiên tiến được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và số hóa đang định hình lại ngành sản xuất, vấn đề đặt ra với doanh nghiệp là khả năng lựa chọn, tích hợp, mở rộng ứng dụng các công nghệ tiên tiến và phát triển năng lực cho lực lượng lao động. Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, dư địa nâng cao giá trị gia tăng trong nước thông qua phát triển sản xuất tiên tiến là rất lớn.

Theo ông Kyriakos Triantafyllidis, Giám đốc phụ trách Sản xuất tiên tiến và Chuỗi cung ứng, Diễn đàn Kinh tế Thế giới, sản xuất tiên tiến đang nổi lên như một trong những động lực tăng trưởng cốt lõi của nền kinh tế mới. Trước những thay đổi của môi trường kinh doanh toàn cầu, các doanh nghiệp sản xuất hàng đầu đang tái cấu trúc hoạt động theo hướng đa dạng hóa địa bàn sản xuất, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu tiên tiến, các công cụ số nhằm nâng cao tính minh bạch, đẩy nhanh quá trình ra quyết định.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Kyriakos Triantafyllidis nhấn mạnh ba yếu tố quan trọng trong thúc đẩy sản xuất tiên tiến: bắt đầu từ mục tiêu kinh doanh thực tế thay vì bắt đầu từ công nghệ; xây dựng nền móng vững chắc trước khi mở rộng quy mô; tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm giữa các bộ phận trong doanh nghiệp cũng như giữa các ngành công nghiệp.

Về định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng cần thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong những ngành truyền thống đang có lợi thế, để các doanh nghiệp từng bước nâng cấp lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng. Cùng với đó là phát triển các ngành năng lực nền tảng dùng chung cho nhiều ngành, như cơ khí chính xác, tự động hóa, quản trị hệ thống và tối ưu hóa kỹ thuật; đồng thời dành nguồn lực đầu tư vào một số lĩnh vực ưu tiên hợp lý. Cùng với sự phân bổ nguồn lực phù hợp từ Nhà nước, cần tăng cường kết nối với các tập đoàn đa quốc gia để hỗ trợ, dẫn dắt doanh nghiệp trong nước.

Một nghịch lý được các chuyên gia đề cập tại phiên thảo luận là các nhà cung cấp nội địa còn e ngại đầu tư công nghệ khi chưa có đơn hàng từ các tập đoàn đa quốc gia, trong khi các tập đoàn này lại không giao đơn hàng nếu nhà cung cấp chưa đáp ứng yêu cầu về công nghệ và năng lực. Để tháo gỡ, các chuyên gia đề xuất cơ chế tài trợ đối ứng với sự tham gia của Nhà nước, nhà cung ứng và nhà mua hàng nhằm chia sẻ rủi ro đầu tư.

Hiện nay, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu sản xuất và điều kiện lao động đang trở thành những yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp. Ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Đối ngoại, Truyền thông và Phát triển bền vững, Nestlé Việt Nam, cho rằng trong khi nhiều doanh nghiệp lớn đã có sự chuẩn bị tương đối tốt về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu tin cậy và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), các nhà cung cấp quy mô nhỏ vẫn chưa có sự chuẩn bị đầy đủ.

Việc đáp ứng những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, ESG và minh bạch dữ liệu mới chỉ là điều kiện ban đầu để tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng. Muốn tiến lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, giải quyết những vấn đề thực tế của khách hàng, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải.