Thước đo cho khu bảo vệ và bảo tồn đa dạng sinh học

Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: Bích Hồng/BNEWS/TTXVN

Danh lục Xanh của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) là một bộ tiêu chuẩn toàn cầu cho các khu bảo vệ và bảo tồn, cung cấp thước đo thành công trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. 

Trong khuôn khổ Hợp phần Bảo tồn Đa dạng Sinh học thuộc Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC) - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được tài trợ bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) phối hợp với Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) tổ chức cuộc họp các bên liên quan để cập nhật tiến trình chứng nhận Danh lục Xanh tại Việt Nam ngày 18/1 tại Vườn quốc gia Cát Tiên. 

Hiện có 10 khu bảo vệ và bảo tồn ở Việt Nam tham gia chương trình Danh lục Xanh gồm: Vườn quốc gia (VQG) Cúc Phương, VQG Phong Nha-Kẻ Bàng, VQG Vũ Quang, VQG Bạch Mã, Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong, VQG Sông Thanh, VQG Bidoup - Núi Bà, VQG Cát Tiên, VQG Pù Mát và VQG Côn Đảo. Hai khu đang trong giai đoạn đăng ký (VQG Côn Đảo và VQG Pù Mát) và các khu còn lại đang trong giai đoạn ứng viên. 

VQG Cát Tiên là khu bảo tồn đang ở bước gần nhất với giai đoạn Danh lục Xanh. VQG Cát Tiên là khu nổi bật đã thực hiện giám sát đa dạng sinh học từ đầu những năm 2000, với dữ liệu về các quần thể loài quan trọng như: chim, linh trưởng, hươu, cá sấu. 

Tại các cuộc họp nhóm chuyên gia EAGL vào tháng 4 và tháng 9/2023, hồ sơ Cát Tiên đã được xem xét kỹ lưỡng và toàn bộ chuyên gia EAGL đều thông qua quyết định đề cử Vườn quốc gia Cát Tiên. Cơ quan thẩm định độc lập đã phê duyệt hồ sơ vào tháng 12/2023 và trình lên Ủy ban Danh lục Xanh để đánh giá cuối cùng và trao danh hiệu Danh lục Xanh. 

Ông Phạm Xuân Thịnh, Giám đốc VQG Cát Tiên chia sẻ, để đạt được theo bộ tiêu chuẩn của Danh lục Xanh thì không phải vườn quốc gia, khu bảo tồn nào cũng có thể đạt được. 

Khó khăn trong xây dựng hồ sơ là làm thế nào để minh chứng được sự đa dạng sinh học của vườn. Sự thay đổi đó là theo hướng làm giàu sự đa dạng sinh học phải được minh chứng cụ thể. Vườn đã cùng với các nhà khoa học trong và ngoài nước hoàn thiện hồ sơ với thời gian khá dài. 

“Trong lúc chờ đợi kết quả từ Uỷ ban IUCN quốc tế, chúng tôi cam kết luôn thực hiện các biện pháp bảo tồn toàn diện và luôn nỗ lực đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt được đặt ra bởi Danh lục Xanh, với mục tiêu trở thành một trong những điển hình của các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý bền vững và bảo vệ đa dạng sinh học”, ông Phạm Xuân Thịnh cho hay. 

Vườn quốc gia Cát Tiên. Ảnh: Thành Phương

Theo đánh giá của Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng khích lệ trong bảo tồn đa dạng sinh học và việc tham gia Danh lục Xanh IUCN thể hiện cam kết đối với sự bền vững môi trường toàn cầu. Sau quá trình đánh giá tỉ mỉ kéo dài 2 năm, Khu bảo tồn Thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long là khu bảo tồn đầu tiên ở Đông Nam Á được chứng nhận Danh lục Xanh. 

Sự tham gia của Việt Nam vào chương trình mang tầm cỡ quốc tế như Danh lục Xanh là minh chứng cho sự cống hiến của Việt Nam trong việc bảo tồn đa dạng sinh học phong phú và thúc đẩy phát triển bền vững. 

Hợp phần Bảo tồn đa dạng sinh học do USAID tài trợ đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các khu vực dự án đạt được chứng nhận Danh lục Xanh của IUCN. Các khu vực dự án bao gồm: VQG Cúc Phương, VQG Phong Nha-Kẻ Bàng, VQG Vũ Quang, VQG Bạch Mã, Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong, VQG Sông Thanh, VQG Bidoup - Núi Bà, VQG Cát Tiên. 

Bà Annie Wallace, Giám đốc Văn phòng Biến đổi Khí hậu, Năng lượng và Môi trường của USAID Việt Nam cho biết: Các chương trình về bảo tồn đa dạng sinh học của USAID tại Việt Nam đang hỗ trợ các khu bảo tồn có phương pháp quản lý tốt, giống như các khu bảo tồn theo tiêu chuẩn Danh lục Xanh IUCN và có các sáng kiến, thực hành tốt về bảo tồn. 

Kết quả từ đợt khảo sát bằng bẫy ảnh gần đây cho thấy VQG Cát Tiên có các kết quả tốt và những đầu tư dài hạn vào cải thiện quản lý của các khu bảo tồn đem lại kết quả tích cực. USAID đang hợp tác với VQG Cát Tiên trong quá trình đánh giá Danh lục Xanh. USAID dự kiến sẽ tiếp tục hỗ trợ các vườn quốc gia ứng viên để đạt được danh hiệu Danh lục Xanh để chứng minh tính hiệu quả và khả năng ứng dụng của Danh lục Xanh. 

Tiêu chuẩn Danh lục Xanh IUCN gồm bốn hợp phần: quản trị tốt, thiết kế và lập kế hoạch tốt, quản lý hiệu quả, kết quả bảo tồn thành công. Mỗi hợp phần được hỗ trợ bởi các tiêu chí và chỉ số để đo lường thành tựu. Có 17 tiêu chí với 50 chỉ số bao trùm cả bốn hợp phần.