Tìm giải pháp nâng cao năng lực điều độ hệ thống điện trong kỷ nguyên năng lượng mới

Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, ngày 26-27/3, NSMO phối hợp với Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) đồng chủ trì hội thảo “Trao đổi kỹ thuật về sự phối hợp giữa các cấp điều độ hệ thống điện (TSO-DSO), vận hành nguồn năng lượng phân tán, tập trung vào hệ thống pin lưu trữ năng lượng và xe điện”.

Hội thảo là diễn đàn trao đổi chuyên môn giữa NSMO với các đơn vị trong nước và quốc tế về các giải pháp quản lý, vận hành và tích hợp nguồn điện phân tán (DER), các loại hình mới như hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), xe điện (EV) và phụ tải lớn - những "mảnh ghép" mới trong bối cảnh hệ thống điện Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Việc tham khảo các mô hình quản lý, vận hành tiên tiến này nhằm phục vụ nghiên cứu, định hướng triển khai xây dựng tại hệ thống điện Việt Nam trong giai đoạn tới, đồng thời đẩy mạnh và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực vận hành hệ thống điện và phát triển năng lượng bền vững, phù hợp với định hướng hội nhập và lộ trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Tại hội thảo, Chủ tịch HĐTV NSMO Nguyễn Đức Cường cho biết, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ tại Việt Nam, với sự gia tăng nhanh chóng của năng lượng tái tạo, xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng pin (BESS), trung tâm dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), việc đảm bảo vận hành an toàn, ổn định và tối ưu hệ thống điện đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa cấp điều độ truyền tải và điều độ phân phối. Chương trình trao đổi kỹ thuật chính là cơ hội quan trọng để các bên chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, trao đổi giải pháp kỹ thuật tiên tiến và thúc đẩy hợp tác thực tiễn giữa Việt Nam với các đối tác Đức, Australia, Hoa Kỳ.

Sự tham gia tích cực của Cục Điện lực (Bộ Công Thương), các đơn vị điều độ thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các chuyên gia quốc tế hôm nay thể hiện cam kết chung trong việc xây dựng một hệ thống điện thông minh, linh hoạt và bền vững, góp phần hiện thực hóa Tổng sơ đồ Phát triển Điện lực VIII và mục tiêu Net Zero của Việt Nam vào năm 2050.

Ông Cường nhấn mạnh rằng, qua các phiên trao đổi kỹ thuật sâu sắc, các bên sẽ tìm ra những giải pháp cụ thể, mô hình hợp tác hiệu quả cùng những bài học thực tiễn quý giá, góp phần nâng cao năng lực điều độ hệ thống điện Việt Nam trong kỷ nguyên năng lượng mới.

Phó Tổng giám đốc NSM), ông Nguyễn Quốc Trung cho rằng, đây là diễn đàn kịp thời và thiết thực trong bối cảnh hệ thống điện Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu rộng.

Trong những năm tới, nhu cầu điện năng của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng trưởng ở mức cao nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế với tốc độ hai con số theo định hướng của Đảng và Nhà nước. Trong khi đó, thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với việc bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định và bền vững.

Trong bối cảnh đó, phát triển điện mặt trời mái nhà cùng với các giải pháp lưu trữ năng lượng đang nổi lên như một trong những hướng đi quan trọng. Thực tế cho thấy điện mặt trời mái nhà đã phát triển mạnh mẽ; tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện trong giai đoạn tới, quy mô và mức độ triển khai cần tiếp tục được mở rộng. Song song với đó, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) được xem là giải pháp then chốt nhằm nâng cao khả năng hấp thụ nguồn điện này, đồng thời gia tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện.

Đặc biệt, trong điều kiện hệ thống điện Việt Nam, nhất là vào các tháng mùa khô của năm nay và các năm tiếp theo, có thể tiếp tục đối mặt với nguy cơ thiếu công suất vào giờ cao điểm, BESS được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cung ứng, cải thiện khả năng đáp ứng và tăng cường độ linh hoạt trong vận hành. Hiện nay, các tổng công ty điện lực đang nghiên cứu, đánh giá và triển khai lắp đặt các hệ thống BESS.

Ở phía phụ tải, những chuyển biến đang diễn ra ngày càng rõ nét. Xu hướng chuyển dịch sang phương tiện giao thông điện là xu thế tất yếu trên phạm vi toàn cầu, và Việt Nam cũng đang từng bước bắt nhịp với xu hướng này. Các chỉ đạo gần đây của Thủ tướng Chính phủ, tiêu biểu như Chỉ thị số 20/CT-TTg ban hành tháng 7/2025 và Chỉ thị số 09/CT-TTg vừa được ban hành tuần trước, đã thể hiện rõ định hướng thúc đẩy phát triển giao thông điện, tăng cường sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đồng thời đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch năng lượng.

Chỉ trong khoảng 9 tháng sau khi ban hành Chỉ thị số 20, số lượng xe điện trên cả nước đã tăng đáng kể, từ hơn 200 nghìn lên gần 350 nghìn xe. Với đà phát triển này, quy mô phương tiện điện dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng, qua đó tác động trực tiếp đến đặc tính phụ tải, lưới điện phân phối và rộng hơn là đến an ninh cung cấp điện - một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của NSMO cũng như toàn ngành điện.

Những thay đổi đồng thời ở cả phía nguồn và phụ tải đang làm gia tăng đáng kể mức độ phức tạp trong công tác vận hành hệ thống điện. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường phối hợp và chia sẻ thông tin giữa cấp điều độ truyền tải (TSO) và cấp điều độ phân phối (DSO) không chỉ là xu hướng tất yếu mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Đây cũng chính là lý do hội thảo hôm nay được tổ chức, nhằm tạo diễn đàn để các bên cùng trao đổi chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời nhìn nhận và đánh giá toàn diện các tác động của các xu hướng mới đối với hệ thống điện Việt Nam, từ đó từng bước định hình các giải pháp phối hợp vận hành hiệu quả hơn trong thời gian tới, ông Nguyễn Quốc Trung cho biết.

Tại hội thảo, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho biết đang khẩn trương triển khai hệ thống BESS trên lưới điện phân phối với tổng công suất lên đến 530 MW, đánh dấu bước ngoặt trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản lý vận hành lưới điện.

Căn cứ theo Quyết định 768/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hệ thống BESS đã trở thành một cấu phần bắt buộc trong hệ thống điện quốc gia. Với mục tiêu đạt 10.000 - 16.300 MW vào năm 2030, BESS được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu hụt điện năng cục bộ và hỗ trợ ổn định lưới điện.

Theo chỉ đạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), EVNNPC được giao nhiệm vụ triển khai hệ thống BESS với tổng công suất 530 MW/1.060 MWh để đảm bảo cung ứng điện cho miền Bắc ngay từ năm 2026. Chương trình đầu tư chiến lược này được thực hiện khẩn trương theo hai giai đoạn: Giai đoạn 1 triển khai 305 MW/610 MWh tại 8 công ty điện lực, dự kiến hoàn thành quý II/2026; giai đoạn 2 triển khai 225 MW còn lại, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

EVNNPC đã thực hiện khảo sát tại 84 trạm biến áp 110kV tiềm năng và xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật "hướng mở", tham chiếu từ các dự án quốc tế tại Australia, Trung Quốc và ý kiến chuyên gia từ Đại học Bách Khoa Hà Nội. EVNNPC cho biết, hệ thống BESS của doanh nghiệp sẽ ưu tiên sử dụng các công nghệ tiên tiến nhất.

Mặc dù triển khai với quyết tâm cao, dự án vẫn đang gặp một số khó khăn về pháp lý. Đại diện EVNNPC cho biết có ba điểm nghẽn chính cần được các cơ quan chức năng hỗ trợ: Danh mục BESS tại nhiều địa phương chưa được cập nhật kịp thời vào Kế hoạch thực hiện Quy hoạch tỉnh; thiếu quy chuẩn quốc gia riêng cho các cụm pin container mật độ năng lượng cao; các hướng dẫn nghiệm thu hiện nay chủ yếu áp dụng cho nhà máy điện truyền tải, chưa có chi tiết cho BESS trên lưới phân phối.

Để đẩy nhanh tiến độ dự án, EVNNPC kiến nghị Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan sớm ban hành quy định riêng về phòng cháy chữa cháy, đồng thời hoàn thiện quy định môi trường đối với việc thu hồi, xử lý pin sau khi hết thời gian sử dụng. Bên cạnh đó, EVNNPC cũng đề nghị NSMO sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về đấu nối và vận hành hệ thống pin lưu trữ trên lưới điện phân phối.

Song song với việc lắp đặt, Tổng công ty đặc biệt chú trọng đào tạo nguồn nhân lực. EVNNPC phối hợp với Đại học Bách Khoa Hà Nội tổ chức các chương trình chuyển giao công nghệ, từ vận hành trực tiếp đến lập trình chuyên sâu, nhằm đảm bảo đội ngũ kỹ sư có năng lực làm chủ hệ thống lưu trữ hiện đại này.

Việc triển khai thành công hệ thống BESS không chỉ giúp EVNNPC đảm bảo an ninh cung ứng điện cho miền Bắc mà còn đóng góp quan trọng vào lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh và bền vững của Việt Nam.