Tốc độ giải ngân vốn đầu tư công đang gia tăng mạnh

Giải ngân vốn đầu tư công đang có dấu hiệu tăng tốc mạnh mẽ trong thời gian gần đây, trong bối cảnh kinh tế, thương mại toàn cầu có nhiều bất ổn, kết quả giải ngân vốn đầu tư công càng khẳng định vai trò trụ đỡ ổn định cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, số giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến hết ngày 4/6/2026 là 227.196,7 tỷ đồng, đạt 22,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, còn 26 bộ, cơ quan và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước.

Trước đó, theo số liệu từ Bộ Tài chính báo cáo, giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 28/5/2026 là 198.374,9 tỷ đồng, đạt 19,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Như vậy, số giải ngân phát sinh trong tuần 29 - 4/6/2026 là 28.821,8 tỷ đồng, gấp 1,8 lần so với số giải ngân phát sinh trong tuần trước. Điều này cho thấy, tốc độ giải ngân vốn đầu tư công đang gia tăng mạnh mẽ.

Tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Thủ tướng Chính phủ giao là 1.013.443,4 tỷ đồng; bao gồm: vốn ngân sách trung ương là 363.216,8 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là 650.226,6 tỷ đồng. Kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương năm 2026 được giao bổ sung là 18.095,4 tỷ đồng. Kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương năm 2026 các địa phương giao tăng so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao  là 13.325,9 tỷ đồng.

Tại phiên thảo luận “Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong” trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Vietnam Investment Forum 2026 Summer Summit mới đây, các chuyên gia đánh giá, đầu tư công tiếp tục được đặt ra như một trong những động lực quan trọng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Cụ thể, tính đến ngày 31/5, giải ngân đầu tư công đạt 21,6% so với kế hoạch năm. Tuy nhiên, xét về quy mô tuyệt đối, vốn giải ngân đã tăng 34.816 tỷ đồng, tương ứng tăng 18,9% kế hoạch. Điều này cho thấy, dù tỷ lệ giải ngân so với kế hoạch năm chưa cao, nhưng quy mô vốn thực tế được đưa vào nền kinh tế vẫn tạo ra tác động tích cực. Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống chịu tác động từ rủi ro bên ngoài như lãi suất toàn cầu duy trì cao, biến động tỷ giá, giá dầu tăng và nguy cơ thương mại quốc tế tiếp tục phức tạp, đầu tư công càng có vai trò như một điểm tựa ổn định hơn cho nền kinh tế.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho biết, năm 2026, Việt Nam quyết tâm giải ngân đầu tư công trong năm 2026 là 100%, đây là nhiệm vụ thách thức, bởi thực tiễn cho thấy, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn chậm.

Nói về nguyên nhân dẫn tới chậm giải ngân vốn đầu tư công, ông Phan Đức Hiếu cho rằng, không có một nguyên nhân đại diện hay tiêu biểu cho tất cả các dự án, bởi mỗi dự án có quy mô khác nhau, nằm ở địa phương khác nhau và có bối cảnh khác nhau. Ví dụ, trong công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất, cùng một khung chính sách nhưng tốc độ triển khai giữa các địa phương có thể rất khác nhau do dữ liệu đất đai khác nhau. Điều này khiến quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng không giống nhau.

“Đặc biệt, mỗi dự án ở một khu vực, địa điểm khác nhau cũng có tính chất phức tạp khác nhau. Đôi khi chỉ là những lỗi rất nhỏ, chưa hẳn xuất phát từ chính sách, người thực thi... mà còn nhiều lý do khác nhau”, ông Phan Đức Hiếu thông tin.

Theo đó, để tăng tốc giải ngân đầu tư công, cần nhìn nhận từng điểm nghẽn cụ thể thay vì áp dụng một cách tiếp cận chung cho mọi dự án, mọi địa phương. Bởi với quy mô vốn lớn, chỉ cần một số khâu chậm trễ trong chuẩn bị mặt bằng, thủ tục điều chỉnh, nguồn vật liệu hoặc hồ sơ thanh toán cũng có thể ảnh hưởng tới tiến độ chung.

Từ thực tế khảo sát tại một số địa phương, TS. Phan Đức Hiếu cho biết, có hai lý do khá phổ biến nhận được nhiều kiến nghị cần được Chính phủ xem xét. Thứ nhất, sự sẵn có của nguồn nguyên vật liệu san lấp, các mỏ, thậm chí là mỏ đất thông thường. Đây là thực tiễn không phải địa phương nào cũng đáp ứng được và ảnh hưởng lớn đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Một số địa phương có cơ chế đặc thù có thể giải quyết được vấn đề nguồn nguyên vật liệu này. Vì vậy, Chính phủ có thể nghiên cứu sớm áp dụng cơ chế đặc thù đó cho tất cả địa phương, nhằm đẩy nhanh giải ngân các dự án đầu tư nói chung, có thể xem xét áp dụng rộng rãi để giải quyết nguồn nguyên vật liệu.

Điểm nghẽn thứ hai là tăng giá nguyên vật liệu. Việc tăng giá có nhiều nguyên nhân, từ nguyên vật liệu nhập khẩu đến nguyên vật liệu trong nước, trong đó nguyên vật liệu trong nước tăng giá có thể do khan hiếm hoặc các yếu tố khác. Mong muốn của các nhà đầu tư là Nhà nước chia sẻ một phần chi phí tăng thêm này, đặc biệt với các gói thầu đơn giá cố định hoặc gói thầu trọn gói. Với các gói thầu khác, mức độ và tần suất điều chỉnh đơn giá cần kịp thời hơn, phù hợp hơn với diễn biến thực tế và từng địa phương.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, nếu tháo gỡ được hai điểm này, tiến độ giải ngân đầu tư công có thể được thúc đẩy tích cực hơn trong thời gian tới.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, nhìn vào câu chuyện giải ngân đầu tư công năm nay, cần đặt trong tương quan với kết quả năm trước. Năm 2025, Việt Nam cũng đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100%. Đến hết 12 tháng, tỷ lệ giải ngân chưa đạt 90%, nhưng tính thêm tháng thứ 13 thì lên 98%, đây là con số kỷ lục.

Năm 2026, mục tiêu giải ngân 100% là rất thách thức vì quy mô đầu tư công hơn 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu chỉ giải ngân được 95% thì cũng là một “cú hích” rất tốt cho nền kinh tế. Trong kịch bản giải ngân được 95%, đầu tư công vẫn tăng 18,5% so với năm 2025.

Đặc biệt, theo ông Nguyễn Xuân Thành, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công 95% trong năm 2026 là trong tầm tay, bởi thuận lợi của các dự án năm nay là một số dự án đã ở giai đoạn nước rút, nên không còn vướng nhiều ở khâu giải phóng mặt bằng mà chuyển sang giai đoạn cuối như lắp đặt máy móc thiết bị và triển khai, nên chỉ còn những rủi ro liên quan đến hồ sơ, sổ sách hay các tranh chấp giữa chủ đầu tư và nhà thầu.

Mặt khác, yếu tố lớn nhất trong giải ngân vốn đầu tư hiện nay là câu chuyện vượt dự toán. Các nhà thầu đều yêu cầu điều chỉnh chi phí đầu tư, tổng mức đầu tư do chi phí vật liệu xây dựng, mua sắm máy móc, thiết bị tăng. Vì vậy, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ quan chủ quản, bộ, ngành, địa phương rất quan trọng, nhằm phân cấp cho chủ đầu tư để không phải chờ đợi, có thể điều chỉnh và cân đối lại nguồn vốn.

Để tăng tốc giải ngân đầu tư công, theo các chuyên gia, Việt Nam cần nhất quán với chủ trương dự án nào đang trì trệ, khó khăn thì điều chuyển vốn sang dự án khác có khả năng triển khai tốt hơn. Điều này cũng tạo tiền lệ tốt trong bối cảnh phải điều chỉnh tăng vốn. Nếu làm được, trong một thế giới đầy biến động, đầu tư công của Việt Nam vẫn là yếu tố khá ổn định và chắc chắn và trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng những tháng cuối năm.