Trí tuệ nhân tạo gõ cửa ngành tài chính

Ngôn ngữ mà Giám đốc điều hành Standard Chartered, ông Bill Winters lựa chọn để mô tả quá trình này rất đáng chú ý. Ông không gọi đây là cắt giảm chi phí. Ông gọi đó là việc "thay thế nguồn nhân lực giá trị thấp hơn bằng vốn tài chính và vốn đầu tư". Cách diễn đạt thẳng thắn đến mức gần như thô ráp, nhưng lại phản ánh trung thực tư duy đang lan rộng trong giới lãnh đạo tài chính toàn cầu: con người, ở một số vị trí nhất định, đang dần được nhìn nhận như một khoản chi phí cần tối ưu.

Sẽ có người phản bác rằng công nghệ luôn tạo ra việc làm mới nhiều hơn số việc làm nó phá hủy và dẫn chứng ngay từ câu chuyện của bốn "ông lớn" trong ngành kiểm toán. Quả thật, các vị trí yêu cầu kỹ năng trí tuệ nhân tạo đã tăng hơn gấp ba lần kể từ năm 2022, năm ChatGPT ra mắt, và chiếm gần 7% tổng số vị trí tuyển dụng của Deloitte, EY, KPMG và PwC tại các quốc gia nói tiếng Anh trong năm 2025. Theo ông Ian Pay, người đứng đầu mảng công nghệ và phân tích dữ liệu thuộc Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales, bộ phận kiểm toán "vẫn đang tăng quy mô, nhưng phần lớn các vị trí bổ sung tập trung vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo". Nhận định này mang tính trấn an, nhưng tăng cho ai, và mất đi của ai?

Bởi vì đằng sau những con số lạc quan về tuyển dụng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo là một thực tế khác, ít được nhắc đến hơn: cấu trúc "kim tự tháp" truyền thống của ngành đang bị đảo lộn - mô hình mà một số ít cộng sự cấp cao giám sát nhiều tầng lớp nhân viên cấp thấp bên dưới. Chính tầng lớp nhân viên ít kinh nghiệm đó - những người vừa tốt nghiệp, những người đang học việc, những người đang tích lũy năng lực qua từng năm tháng - mới là đối tượng chịu tác động trực tiếp nhất. Không phải vì họ bị sa thải, mà vì những bậc thang đầu tiên trong sự nghiệp của họ đang dần biến mất.

Standard Chartered chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn. Hơn 200.000 việc làm trong ngành ngân hàng châu Âu đang bị đe dọa trong 5 năm tới khi các tổ chức tín dụng đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển dịch hoạt động lên nền tảng trực tuyến, theo dự báo của Morgan Stanley. Ông Bill Winters thẳng thắn chia sẻ: sẽ có "cắt giảm việc làm nhường chỗ cho máy móc, và điều đó sẽ tăng tốc khi chúng tôi tiến sâu hơn vào trí tuệ nhân tạo". Đào tạo lại có thể giúp một số người được bố trí sang vị trí khác, nhưng "một số" không phải "tất cả", và khoảng cách đó mang tên những con người cụ thể.

Điều đáng chú ý là ngay cả trong cuộc đua tuyển dụng nhân tài trí tuệ nhân tạo, ngành tài chính cũng không ở vị thế thuận lợi. Chủ tịch toàn cầu của PwC, Mohamed Kande, thừa nhận công ty đang "chật vật tuyển dụng hàng trăm kỹ sư trí tuệ nhân tạo", đơn giản vì "không tìm được người" . Trong cuộc chiến giành nhân tài với các tập đoàn công nghệ, các công ty tài chính và kiểm toán hiếm khi là lựa chọn hấp dẫn hơn. Một nghịch lý không nhỏ: cùng lúc thu hẹp nhân lực ở bộ phận này, các công ty lại không tìm đủ người để vận hành công nghệ thay thế ở bộ phận kia.

Nhìn rộng hơn, những gì đang diễn ra trong ngành tài chính chỉ là phần nổi của một bước chuyển dịch lớn hơn nhiều. Khi trí tuệ nhân tạo không còn là công cụ hỗ trợ mà trở thành "lĩnh vực đầu tư chiến lược cốt lõi" - như cách chuyên gia Alex Hamilton-Baily từ công ty tuyển dụng Odgers mô tả - thì ranh giới giữa công ty tài chính và công ty công nghệ bắt đầu mờ đi. Các ngân hàng và công ty kiểm toán không còn chỉ tuyển người biết đọc bảng cân đối kế toán hay viết báo cáo tài chính. Họ cần người hiểu cả hai ngôn ngữ - ngôn ngữ của số và ngôn ngữ của máy. Trong cuộc chuyển dịch này, nhiều vị trí dần biến mất khỏi bảng tuyển dụng, và nhiều người đã nhận ra rằng ngành họ chọn đã không còn như lúc họ bước vào.

Hiện ngành tài chính vẫn đang loay hoay tìm đáp án cho câu hỏi: công nghệ này rốt cuộc phục vụ ai? Tạo ra giá trị mới và nâng tầm con người, hay chỉ để tối ưu hóa một dòng chi phí trên bảng cân đối kế toán? Câu trả lời sẽ không nằm trong bất kỳ mô hình trí tuệ nhân tạo nào.