Trung tâm Tài chính quốc tế đứng trước “phép thử” vốn cho doanh nghiệp SME

Trung tâm Tài chính quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi dòng vốn được dẫn vào khu vực sản xuất – kinh doanh trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), thay vì dừng lại ở các giao dịch tài chính mang tính ngắn hạn.

Đây là ý kiến của các chuyên gia tại hội thảo trực tuyến “Nhận diện các ngành tăng trưởng cao của TP. Hồ Chí Minh và cơ hội cho doanh nghiệp” do Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp với Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức ngày 12/2.

Bài toán vốn của doanh nghiệp SME

Trước đó, ngày 11/2, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) chính thức ra mắt. Đây là một phần của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam được thành lập theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội ngày 27/6/2025, với mô hình "một trung tâm, hai điểm đến", đặt tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng.

Mô hình được xem là bước đi chiến lược nhằm tạo lập một “cửa ngõ” thu hút và luân chuyển dòng vốn quốc tế, phục vụ mục tiêu tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng điều cốt lõi là Trung tâm phải góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn nội tại của thị trường tài chính Việt Nam.

Ông Võ Trí Thành, Nguyên phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, bên cạnh việc học hỏi tiêu chuẩn toàn cầu và thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ tài chính, mục tiêu cốt lõi của trung tâm tài chính là cần huy động vốn cho nền kinh tế đang có tham vọng tăng trưởng hai con số.

“Nếu không làm được mục tiêu này cho nền kinh tế, doanh nghiệp, kể cả startup Việt Nam, thì chúng ta chỉ là nơi để họ mượn chỗ “chơi các trò chơi tài chính”, Tiến sĩ Thành nói.

Khi đó, lợi ích thu được chỉ dừng ở phí dịch vụ, trong khi tác động lan tỏa đối với nền kinh tế thực là rất hạn chế. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là thiết kế cơ chế để trung tâm tài chính trở thành cầu nối huy động vốn hai chiều: Vừa thu hút dòng vốn quốc tế, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn đó một cách hiệu quả.

Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, một trung tâm tài chính quốc tế trước hết phải phục vụ nhu cầu phát triển nội tại của nền kinh tế. Nếu các điểm nghẽn về tài chính và huy động nguồn lực trong nước chưa được tháo gỡ, thì rất khó để Việt Nam đảm nhận vai trò trung tâm cho khu vực hay toàn cầu.

Theo ông, khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp SME là phép thử rõ ràng nhất. Dù được đề cập nhiều năm, các rào cản về tài sản bảo đảm, chi phí vốn và điều kiện vay vẫn tồn tại. Trung tâm tài chính quốc tế vì vậy cần tạo ra cơ chế mới, minh bạch và hiệu quả hơn để cải thiện khả năng tiếp cận vốn của khu vực này.

Song song đó là yêu cầu tái cân bằng cấu trúc hệ thống tài chính. Nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn – kênh tài chính trực tiếp lại chưa phát triển tương xứng về quy mô và chiều sâu. Việc mở rộng và làm dày thị trường vốn, đa dạng hóa nguồn tài chính trung và dài hạn sẽ là bài toán trung tâm phải ưu tiên giải quyết nếu muốn tạo nền tảng vững chắc cho vai trò trung tâm tài chính trong tương lai.

Doanh nghiệp kỳ vọng gì?

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Phụng Hào, Chủ tịch Global AAA Consulting, khi cấu trúc doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là SME, việc thiết kế cơ chế giúp khu vực này tiếp cận vốn hiệu quả phải là ưu tiên hàng đầu của Trung tâm tài chính quốc tế.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều ngành nghề truyền thống đang trong quá trình chuyển dịch sang mô hình có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, kéo theo nhu cầu vốn lớn cho đổi mới công nghệ và tái cấu trúc hoạt động. Trong bối cảnh đó, cơ chế hỗ trợ SME thu hút và tiếp cận nguồn vốn hiệu quả cần trở thành trọng tâm trong định hướng vận hành của trung tâm tài chính quốc tế.

Theo ông Lê Phụng Hào, hệ sinh thái khởi nghiệp có thể tận dụng các mô hình thử nghiệm (sandbox) để triển khai dịch vụ kinh tế số, tài sản số, fintech, ngân hàng mở và các giải pháp tài chính sáng tạo khác.

Đồng thời, Trung tâm Tài chính quốc tế cũng cần đóng vai trò thúc đẩy hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A), thu hút nguồn tài trợ quy mô lớn và thúc đẩy hợp tác giữa ngân hàng trong nước với các định chế tài chính quốc tế, qua đó giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý hơn. Đây là những kỳ vọng thiết thực mà cộng đồng doanh nghiệp đang đặt vào trung tâm tài chính vừa được thành lập.

Giáo sư Vũ Minh Khương, Trường Chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore) cho rằng, nếu được thiết kế trên nền tảng thực tiễn và khoa học, trung tâm tài chính quốc tế có thể đáp ứng ngay những nhu cầu vốn quy mô lớn của Việt Nam. Các lĩnh vực từ hệ thống metro, năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu, hạ tầng AI đến nâng cấp công nghiệp, cải thiện chuỗi cung ứng và phát triển nông nghiệp bền vững đều đang đòi hỏi nguồn lực tài chính dài hạn.

Theo Giáo sư Khương, khi phục vụ hiệu quả nhu cầu phát triển nội tại, Việt Nam không chỉ giải quyết bài toán của mình mà còn có thể trở thành hình mẫu cho nhiều quốc gia đang phát triển, từ Nam Á đến Đông Nam Á, thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm huy động và vận hành dòng vốn ngay trên thực tiễn trong nước.

Ông dẫn chứng, riêng nhu cầu đầu tư metro tại TP. Hồ Chí Minh đã lên tới hàng chục tỷ USD. Nếu tính thêm Hà Nội và các đô thị lớn khác, tổng vốn cần thiết có thể đạt 50–70 tỷ USD. Thách thức không nằm ở quy mô dự án, mà ở cấu trúc huy động vốn, đặc biệt trong bối cảnh triển khai cơ chế phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) nhằm gia tăng giá trị đất đai và tạo nguồn thu bổ trợ.

Từ kinh nghiệm Singapore, phát triển nội sinh – nơi dòng tiền được tái đầu tư và quay vòng là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào ODA và viện trợ. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho năng lượng tái tạo và hạ tầng số ngày càng lớn, việc hình thành nguồn tài chính dài hạn từ trung tâm này không chỉ giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, mà còn góp phần điều tiết dòng vốn vào khu vực sản xuất – kinh doanh, thay vì tập trung quá mức vào các lĩnh vực đầu cơ.