Truyền thống và sáng tạo ở làng mây tre đan Phú Vinh

Một số sản phẩm trang trí nội thất của gia đình nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh

Thuở xa xưa, với sự khéo léo xuất sắc trong nghệ thuật đan lát mây tre của người dân nơi đây, làng Phú Vinh được đặt tên là là Phú Hoa Trang, có ý nghĩa là "trời phú cho người dân có bàn tay lụa”.

Di sản quý báu hơn 400 năm này đã được truyền đến từ thế hệ này qua thế hệ khác và được nuôi dưỡng một cách đầy tự hào trong tâm khảm và công việc hàng ngày của người dân nơi đây.

Nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh kể về truyền thống của gia đình: "Gia đình tôi đã làm nghề này suốt nhiều thế hệ. Cha tôi, cụ Hoàng Văn Khu, là người từng đan quạt tre và giường tre cho Vua Bảo Đại”.

Là con út trong gia đình có 8 người con, ông đã thấm nhuần những kỹ thuật đan lát tinh tế từ bố mẹ và cải tiến để có những sản phẩm độc đáo và sáng tạo.

Một trong những sản phẩm mang dấu ấn nghệ thuật đan lát của ông là chiếc bàn trà hình elip được đan theo kiểu mắt cáo hình lục giác truyền thống, nhưng đã được sáng tạo thêm để tạo ấn tượng thị giác 3D độc đáo.

Sản phẩm của gia đình nghệ nhân đã nhận được sự công nhận quốc tế, được xuất khẩu đến nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Hoa Kỳ và đặc biệt là thị trường Trung Quốc.

ChỊ Nguyễn Thị Hân làm việc tại xưởng mây tre đan của gia đình

Vợ của nghệ nhân là chị Nguyễn Thị Hân, luôn cảm nhận sự may mắn được là một phần tinh hoa nghệ thuật đan lát Phú Vinh. "Tôi thật sự may mắn khi được là con dâu trong làng. Gia đình chồng tôi, đã giữ gìn truyền thống nghề thuật này, và tôi có cơ hội học hỏi từ mọi người trong cách tạo ra những sản phẩm tinh tế này," chị chia sẻ. 

Không chỉ kế thừa nghệ thuật truyền thống, chị còn mở rộng sáng tạo kết hợp các chất liệu trong sản phẩm của mình. "Khi thăm làng gốm Bát Tràng, tôi thấy nhiều sản phẩm gốm sứ rất đẹp, và đó là nguồn cảm hứng để tôi tạo nên dòng sản phẩm kết hợp mây tre đan Phú Vinh với gốm sứ Bát Tràng. Các sản phẩm của tôi đã giành giải cao trong cuộc thi sản phẩm thủ công nghiệp do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tổ chức," cô chia sẻ.

Nhận thấy các sản phẩm truyền thống của các cụ thời xưa để lại đều là những dụng cụ gia đình khá đơn giản, như rổ, rá hay lót nồi. Chị đã quyết tâm mạnh mẽ để nâng cao giá trị của các sản phẩm mây tre đan của mình, bằng cách thay đổi cách tiếp cận để tạo thêm giá trị cho sản phẩm, bắt đầu với việc thử nghiệm làm trang sức và mặt hàng thời trang khác như túi. Những mẫu trang sức xinh xắn và độc đáo của chị “đốn tim” nhiều khách hàng và trở thành một trong những sản phẩm có đơn đặt hàng đều đặn trong suốt 7 năm qua.

Nghệ nhân Đỗ Đức Tình quản lý một xưởng sản xuất đa dạng các sản phẩm. Ông chia sẻ: "Chúng tôi tập trung vào việc nghiên cứu kỹ thuật đan lát đa dạng. Khi khách hàng mang theo thiết kế của họ, chúng tôi cố gắng thực hiện chúng với tốt nhất có thể.

Sản phẩm của chúng tôi rất phong phú, bao gồm khay, rổ, đĩa và đồ gia dụng”. Đặc biệt, ông tập trung thể hiện những mô hình phức tạp, đặc biệt là những thiết kế phức tạp đòi hỏi sự sáng tạo và tỉ mỉ của các nghệ nhân tay nghề.

Chiếc lồng bàn “màn tuyn” dần hình thành dưới đôi tay lành nghề của bà Nguyễn Thị Tiến

Giữ gìn “lửa nghề”, kế thừa và phát triển, sáng tạo những kỹ thuật đan lát từ cha ông để lại, các nghệ nhân làng nghề Phú Vinh còn tạo ra những sản phẩm “độc nhất vô nhị”. Một trong những sản phẩm đó là chiếc lồng bàn “màn tuyn” do vợ chồng ông Trần Bá Khá và bà Nguyễn Thị Tiến thực hiện.

Là thế hệ thứ tư, thứ năm của một gia đình “cha truyền con nối” của nghề mây tre đan, ông mong muốn làm nên một sản phẩm đặc biệt để “ghi dấu ấn” trong lịch sử làng nghề.

Vợ chồng ông quyết định chọn chiếc lồng bàn để thể hiện tay nghề. Chiếc lồng bàn do ông bà sáng tạo siêu nhẹ, nặng chưa đầy 300g, đan bằng những sợi mây dẻo óng được chuốt mỏng như sợi chỉ, khiến thân lồng bàn mỏng manh như của tấm màn tuyn.

Ông Khá chia sẻ: "Chúng tôi mất khoảng 16 đến 20 ngày để tạo ra một sản phẩm duy nhất. Để làm được chiếc lồng bàn như vậy, chúng tôi phải lựa chọn mây tre mềm mại và đẹp, không quá non cũng không quá già. Sau đó, vợ tôi lóc mấu, chẻ mây và sấy rồi phơi nắng. Trước khi đan, sợi mây phải được chuốt thật mịn, nhỏ và đều tăm tắp. Việc chuốt mây và đan phải cực kỳ tỉ mỉ. Có thể nói đó là kỹ năng độc đáo của chúng tôi, góp phần tạo nên giá trị đặc biệt của sản phẩm”.

Chiếc lồng bàn độc đáo của ông bà từng đoạt giải nhất tại hội thi sáng tạo sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam, có giá đến 30 triệu đồng.

Miệt mài với niềm vui công việc, nhưng ông Khá vẫn lo ngại một ngày, khi vợ chồng ông đã yếu, nghề gia truyền của gia đình ông sẽ mai một. “Thời gian gần đây nhiều người đặt hàng lắm, nhưng chúng tôi không dám nhận, vì cũng chỉ có hai vợ chồng làm thôi. Các con tôi không ai theo nghề, nhiều người trong làng cũng đến học, nhưng dù có chỉ dạy tận tình, thì đến nay cũng không ai đan được lồng bàn kiểu này", ông Khá nói.