Ứng dụng chế phẩm sinh học - đột phá giảm phát thải khí mê-tan

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến đời sống và sản xuất nông nghiệp, việc cắt giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành nhiệm vụ quan trọng đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Một trong những giải pháp được đánh giá cao hiện nay là ứng dụng chế phẩm sinh học để xử lý chất thải hữu cơ trong nông nghiệp. 

Việt Nam là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển với hàng chục triệu tấn phụ phẩm được tạo ra mỗi năm từ hoạt động trồng trọt và chăn nuôi. Sau mỗi vụ thu hoạch, lượng lớn rơm rạ, thân lá cây trồng, phân chuồng và các loại chất thải hữu cơ khác được thải ra môi trường. 

Tuy nhiên, việc xử lý nguồn phụ phẩm này hiện vẫn còn nhiều hạn chế. Tại nhiều địa phương, rơm rạ sau thu hoạch vẫn bị đốt bỏ ngay trên đồng ruộng hoặc vùi trực tiếp xuống đất. Trong khi đó, chất thải chăn nuôi ở một số khu vực chưa được xử lý đúng quy trình, dẫn đến quá trình phân hủy diễn ra trong điều kiện yếm khí. Đây chính là môi trường thuận lợi để hình thành khí mê-tan, loại khí nhà kính có tác động rất lớn đến hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Tại Sóc Trăng, sau khi thu hoạch vụ lúa Đông Xuân, hàng nghìn ha rơm rạ còn lại trên đồng ruộng được nhiều thương lái đến thu mua. Điều này làm giảm thiểu tác hại đến môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, giúp người trồng lúa tăng thêm nguồn thu nhập. Ảnh: Tuấn Phi-TTXVN

Theo các nghiên cứu quốc tế, khí mê-tan có khả năng giữ nhiệt mạnh gấp khoảng 80 lần khí CO₂ trong khoảng thời gian 20 năm đầu sau khi phát thải và gấp khoảng 28 lần trong chu kỳ 100 năm. Dù tồn tại trong khí quyển ngắn hơn CO₂, mê-tan lại có ảnh hưởng rất lớn đến tốc độ gia tăng nhiệt độ toàn cầu trong ngắn hạn.

Theo thống kê của các cơ quan chuyên môn, lĩnh vực nông nghiệp hiện là một trong những nguồn phát thải mê-tan lớn nhất tại Việt Nam. Trong đó, hoạt động trồng lúa nước, xử lý phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi chiếm tỷ trọng đáng kể. 

Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc năm 2021 (COP26), Việt Nam đã đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để thực hiện mục tiêu này, việc tìm kiếm các giải pháp giảm phát thải trong nông nghiệp đang được đặc biệt quan tâm.

Một trong những hướng đi hiệu quả là sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý chất thải hữu cơ ngay từ nguồn phát sinh. Chế phẩm sinh học là tập hợp các vi sinh vật có lợi như vi khuẩn, nấm men, xạ khuẩn hoặc nấm đối kháng, có khả năng thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ theo hướng hiếu khí. 

Khác với quá trình phân hủy tự nhiên trong điều kiện thiếu oxy - nơi khí mê-tan được hình thành với số lượng lớn thì quá trình phân hủy hiếu khí nhờ vi sinh vật có lợi giúp chuyển hóa nhanh chất hữu cơ thành các hợp chất ổn định hơn, hạn chế đáng kể phát sinh khí nhà kính.

Nhờ cơ chế này, rơm rạ, thân lá cây trồng hay phân chuồng không còn là nguồn gây ô nhiễm môi trường mà trở thành nguyên liệu để sản xuất phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp. 

Theo nhiều nghiên cứu, việc xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học thay cho đốt bỏ có thể giúp giảm hàng trăm kilôgam CO₂ tương đương trên mỗi hecta canh tác mỗi năm. Đây là con số có ý nghĩa lớn nếu được nhân rộng trên hàng triệu hecta đất nông nghiệp của cả nước. 

Hướng tới nền nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp

Bên cạnh lợi ích về môi trường, việc ứng dụng chế phẩm sinh học còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho người sản xuất. Khi được xử lý đúng cách, phụ phẩm nông nghiệp sẽ trở thành nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ, giúp giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, góp phần giảm áp lực lên môi trường và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Phân hữu cơ sản xuất từ rơm sau khi ủ nấm. Ảnh: Nhựt An - TTXVN

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh và cam kết giảm phát thải khí nhà kính, việc ứng dụng chế phẩm sinh học xử lý chất thải hữu cơ được xem là giải pháp có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện sản xuất của nhiều địa phương.

Khi các chính sách hỗ trợ được triển khai đồng bộ, nhận thức của người dân ngày càng được nâng cao và các mô hình thành công tiếp tục được nhân rộng, chế phẩm sinh học hoàn toàn có thể trở thành công cụ quan trọng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải mê-tan. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để ngành nông nghiệp chuyển đổi theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và thân thiện hơn với môi trường trong những năm tới.