Ứng dụng năng lượng nguyên tử nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản

Chiều 10/7, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ tổ chức Hội thảo khoa học “Ứng dụng năng lượng nguyên tử trong nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh nông sản xuất khẩu vùng Đồng bằng sông Cửu Long”.

Đây là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng thảo luận, nhận diện những thách thức mới từ thị trường quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm chiếu xạ kiểm dịch và định hướng ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong nông nghiệp thời gian tới.

Đồng bằng sông Cửu Long hiện là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như sầu riêng, thanh long, bưởi, xoài... Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, các thị trường nhập khẩu ngày càng thắt chặt quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật. Trước yêu cầu đó, việc phát triển và ứng dụng các thành tựu của năng lượng nguyên tử, công nghệ bức xạ và kỹ thuật hạt nhân được xem là giải pháp then chốt nhằm gia tăng giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường cho nông sản toàn vùng.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Lưu Anh Tuyên, Phụ trách Phòng Vật lý và Phân tích hạt nhân (Trung tâm Hạt nhân Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, kỹ thuật hạt nhân trên thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mục tiêu "tăng năng suất" sang "nâng cao giá trị và tính bền vững của nông sản xuất khẩu". Hiện nay có 6 hướng công nghệ hạt nhân đang được ứng dụng hiệu quả trong nông nghiệp hiện đại gồm: tạo giống đột biến, sử dụng đồng vị trong quản lý đất và nước, chiếu xạ thực phẩm, phân tích hạt nhân trong an toàn thực phẩm và ứng dụng đồng vị bền nhằm truy xuất nguồn gốc.

Tiến sĩ Lưu Anh Tuyên nhận định, năng lượng nguyên tử đóng vai trò cốt lõi trong bảo vệ thương hiệu quốc tế cho nông sản đặc trưng Việt Nam thông qua giải pháp cấp bách là ứng dụng đồng vị bền để xác định chỉ dẫn địa lý. Bên cạnh các kỹ thuật truyền thống như chiếu xạ kiểm dịch hay phân tích an toàn thực phẩm, công nghệ đồng vị bền sẽ giúp giám sát chính xác vùng trồng, ngăn chặn triệt để tình trạng hàng nhái, hàng giả và bảo vệ doanh nghiệp trước việc bị lạm dụng thương hiệu bất hợp pháp trên thị trường thế giới.

Tuy là xu thế tất yếu và Việt Nam sở hữu năng lực khoa học công nghệ hạt nhân tương đối cao so với các quốc gia lân cận, song các chuyên gia đánh giá việc ứng dụng vào thực tiễn vẫn gặp rào cản lớn do sự đứt gãy liên kết giữa "3 nhà": nhà khoa học chủ yếu tập trung trong phòng thí nghiệm; doanh nghiệp loay hoay tìm giải pháp nhưng chưa chú trọng công nghệ cao; còn cơ quan quản lý nhà nước có lúc lúng túng trong định hướng mô hình.

Để tháo gỡ nút thắt này, các giải pháp đề xuất tập trung vào việc các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương cần chủ động đặt hàng các nghiên cứu thực tiễn để chứng minh hiệu quả mô hình. Cụ thể như việc đưa các thiết bị hạt nhân quy mô nhỏ vào từng khâu chi tiết của chuỗi giá trị nông sản (tương tự cách Thái Lan dùng thiết bị cắt lớp vi tính - CT scanner để kiểm soát chất lượng sầu riêng xuất khẩu; hay Việt Nam thử nghiệm dùng máy phát tia X kiểm tra dừa sáp). Khi doanh nghiệp tiếp cận, thấy rõ hiệu quả từ hệ thống dịch vụ hỗ trợ công này, họ sẽ tự tin đầu tư nguồn lực dưới sự đồng hành từ các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ công nghệ của Chính phủ.

Thông tin về định hướng của địa phương, ông Phạm Trường Giang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ cho biết, thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, UBND thành phố Cần Thơ đã ban hành “Chương trình ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội thành phố thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”.

Chương trình nhằm đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử trên địa bàn; đồng thời quy định cụ thể một số chính sách thúc đẩy, phát triển công nghệ chiếu xạ các sản phẩm nông nghiệp phục vụ xuất khẩu, góp phần đưa nông sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long vươn xa.