Vai trò của khuyến nông trong xây dựng chuỗi giá trị và thị trường nông sản

Hoạt động của hệ thống khuyến nông hiện nay không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các mô hình trình diễn mà đã mở sang chuyển giao quy trình công nghệ, tập huấn, truyền thông, đồng thời trực tiếp hỗ trợ nông dân kết nối sản xuất với thị trường tiêu thụ.

Theo PGS.TS Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, việc đồng hành cùng người sản xuất là trọng trách hàng đầu của lực lượng khuyến nông. Chỉ khi hệ thống khuyến nông cùng bắt tay, cùng điều chỉnh trực tiếp với nông dân thì mới có thể từng bước hình thành nên một đội ngũ người nông dân chuyên nghiệp.

Khuyến nông đồng hành với người dân xuyên suốt từ khâu áp dụng kỹ thuật, tổ chức sản xuất cho đến việc tiếp cận thị trường tiêu thụ, giúp giảm chi phí, tăng thu nhập, kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ môi trường sinh thái.

Từ thực tế triển khai các chương trình, PGS.TS Lê Quốc Thanh cho rằng, các dự án khuyến nông cần tiếp tục đổi mới cách tiếp cận. Bên cạnh việc hỗ trợ kỹ thuật, mỗi mô hình khuyến nông phải trả lời rõ câu hỏi: sản xuất cho ai và thị trường ở đâu? Để giải quyết rào cản từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, lực lượng khuyến nông cộng đồng giữ vai trò then chốt trong việc tập hợp người dân tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã, đồng thời mời gọi doanh nghiệp và các đối tác tiêu thụ tham gia ngay từ giai đoạn lập kế hoạch sản xuất nhằm định hướng sản phẩm bám sát nhu cầu thị trường.

Vai trò của lực lượng khuyến nông được thể hiện rõ qua các hoạt động truyền thông giới thiệu nhiều mô hình thuộc dự án khuyến nông Trung ương trong lĩnh vực chăn nuôi do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Các mô hình tiêu biểu gồm: sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn; chăn nuôi gà H’Mông góp phần xây dựng thương hiệu gà đặc sản xương đen, thịt đen; và chăn nuôi lợn bản địa (lợn Hương), chăn nuôi lợn thịt trà xanh... tạo vùng nguyên liệu cho các sản phẩm OCOP. Điểm chung của các dự án này là hướng tới tổ chức sản xuất hiệu quả, phát huy lợi thế giống bản địa và hình thành mối liên kết bền vững với thị trường. Trong đó, dự án xây dựng quy trình nuôi lợn thịt từ thức ăn tự nhiên có bổ sung nguyên liệu chè xanh Thái Nguyên được xem là bước đi quan trọng để sản phẩm từ mô hình chăn nuôi không chỉ dừng ở quy mô thử nghiệm mà tiến tới xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, nâng cao giá trị cho người chăn nuôi.

Hiện nay, sau khi dự án đã hoàn thành, hộ chăn nuôi của bà Nguyễn Thị Liễu đã phát triển thành mô hình hợp tác xã (HTX) với 7 hộ chăn nuôi lợn chè xanh quy mô lên tới gần 1000 con lợn thịt. HTX Toàn Liễu đã xây dựng chuỗi liên kết chăn nuôi tại các hộ chăn nuôi tham gia gồm: giết mổ tại Lò mổ Hương Nguyên Thịnh, xã Tân Cương; chế biến các sản phẩm từ thịt lợn chè xanh tại cửa hàng của hợp tác xã tại xóm Thịnh, xã Tân Cương và sản phẩm đã được tiêu thụ tại 3 địa điểm: Cửa hàng của HTX Toàn Liễu, xã Tân Cương; HTX Bắc Nguyên, phường Phan Đình Phùng; Siêu thị Anh Chi Mart, chung cư Tiến Bộ, phường Quan Triều.

Bà Nguyễn Thị Liễu, đại diện HTX Toàn Liễu cho hay, áp dụng quy trình chăn nuôi lợn có bổ sung bột chè xanh giúp lợn hạn chế tối đa dịch bệnh, không phải sử dụng kháng sinh. Lợn lớn nhanh, ăn khỏe, độ nạc cao. HTX Toàn Liễu cũng đã hoàn thiện hồ sơ thịt lợn trà xanh đăng ký sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh Thái Nguyên.

Theo ông Hoàng Công Hợp, cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, chăn nuôi lợn trà xanh trước hết phải tuân thủ các yêu cầu của quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Chuồng trại phải thông thoáng, sạch sẽ, được bố trí khoa học để hạn chế thấp nhất nguy cơ phát sinh mầm bệnh. Con giống có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh, được tiêm phòng đầy đủ. Thức ăn, nước uống được kiểm soát chặt chẽ, không sử dụng nguyên liệu ẩm mốc hoặc chứa hóa chất cấm.

Cùng với đó, chuồng trại được vệ sinh hằng ngày, khử trùng định kỳ và quản lý chất thải nhằm hạn chế tác động đến môi trường. Đặc biệt, khi sử dụng thức ăn có bổ sung bột lá chè xanh, người chăn nuôi phải phối trộn đúng tỷ lệ theo công thức.

“Các hợp chất sinh học tự nhiên trong chè xanh có tác dụng tích cực đến quá trình trao đổi chất của vật nuôi. Quan trọng nhất, sản phẩm thịt phải bảo đảm các tiêu chí về an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường”, ông Hợp cho biết.

Theo bà Trần Thị Luyến, ban đầu các hộ khá băn khoăn bởi đây là hướng chăn nuôi mới. Tuy nhiên, quá trình thử nghiệm cho thấy lợn ăn khỏe, ít bệnh, thịt săn chắc và có hương vị khác biệt so với phương thức nuôi thông thường. Mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả cả về chất lượng thịt và khả năng thích nghi của vật nuôi.

Không chỉ được đánh giá bằng cảm quan, chất lượng thịt lợn trà xanh còn được kiểm chứng thông qua các kết quả phân tích khoa học. Kết quả phân tích trên cả lợn đen bản địa và lợn ngoại thương phẩm cho thấy việc bổ sung chè xanh giúp giảm tỷ lệ mỡ, tăng độ đỏ và khả năng giữ nước của thịt.

Đây là những yếu tố có ý nghĩa trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và mức độ an toàn của thực phẩm. Khi câu chuyện sản phẩm được gắn với quy trình chăn nuôi được kiểm soát từ con giống, thức ăn, chăm sóc đến giết mổ, giá trị của sản phẩm thịt cũng được nâng lên.

Thông qua sự đồng hành của hệ thống khuyến nông, nhiều hộ dân tại Thái Nguyên đã chủ động mở rộng quy mô, tự đầu tư phát triển sản xuất gấp nhiều lần so với mức hỗ trợ ban đầu của Nhà nước. Bên cạnh đó, việc khuyến nông hỗ trợ mô hình nuôi lợn Hương sử dụng bột trà xanh trong khẩu phần thức ăn cũng cho thấy tư duy tích hợp đa giá trị, gắn sản phẩm chăn nuôi với đặc sản trà xanh của Thái Nguyên để tạo dấu ấn nhận diện riêng.

Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng và tăng trưởng xanh. Sự chuyển dịch này đòi hỏi hình thành thế hệ nông dân chuyên nghiệp với tư duy mới và cách làm mới. Trong tiến trình đó, lực lượng khuyến nông tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong việc hướng dẫn, kết nối và đồng hành cùng người nông dân vươn ra thị trường./.

Hằng Trần