Văn hóa doanh nghiệp - “trụ cột mềm” của nền kinh tế hiện đại - Bài cuối: Chìa khóa nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc tế

Hàng loạt nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) hay nhiều hãng tư vấn lớn như McKinsey đều chỉ ra một xu hướng rõ ràng: Văn hóa doanh nghiệp trở thành lợi thế khi được xây dựng một cách có hệ thống, gắn với chiến lược phát triển dài hạn và được thực thi nhất quán.

Đây cũng là định hướng quan trọng được đặt ra trong Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; trong đó coi văn hóa doanh nghiệp và văn hóa kinh doanh là những nội dung trọng tâm để đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống kinh tế.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, cạnh tranh giữa các nền kinh tế ngày càng vượt ra khỏi yếu tố chi phí hay công nghệ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, văn hóa doanh nghiệp đang nổi lên như nền tảng cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và mức độ đáng tin cậy của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

*Kết hợp văn hóa truyền thống với quản trị hiện đại

Hàn Quốc là ví dụ điển hình về khả năng gắn kết văn hóa truyền thống với quản trị hiện đại để tạo nên những tập đoàn toàn cầu. Các “chaebol” nổi tiếng của nước này như Samsung, Hyundai hay LG không chỉ nổi bật về quy mô mà còn được xây dựng trên nền tảng văn hóa doanh nghiệp rất đặc thù.

Một trong những nét đặc trưng là tính kỷ luật và tinh thần tập thể cao, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Nho giáo. Người lao động Hàn Quốc được kỳ vọng gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, coi thành công của công ty là thành công của cá nhân. Điều này giúp các tập đoàn duy trì sự ổn định và tính nhất quán trong chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Hàn Quốc không giữ nguyên mô hình cứng nhắc. Sau khủng hoảng tài chính châu Á 1997, Chính phủ và doanh nghiệp đã thúc đẩy cải cách mạnh mẽ về quản trị, minh bạch hóa hoạt động và giảm bớt mô hình điều hành tập trung quyền lực. Sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và chuẩn mực quản trị quốc tế đã giúp doanh nghiệp Hàn Quốc vừa giữ được bản sắc, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Theo ông Bok Dug Gyou - Phó Giám đốc Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Hàn Quốc (KOTRA) - văn hóa doanh nghiệp chính là yếu tố then chốt giúp các tập đoàn của nước này vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu; trong đó các chaebol rất coi trọng “sự cởi mở” và “tinh thần dám thách thức” của đội ngũ quản lý và các nhân viên.

Ông cho biết, trước đây, do quy mô thị trường nội địa hạn chế, các doanh nghiệp Hàn Quốc buộc phải hướng ra toàn cầu ngay từ sớm. Để khắc phục những hạn chế về công nghệ ban đầu, họ buộc phải chủ động thu hút vốn và tri thức từ các nền kinh tế phát triển. Ngay cả khi đối mặt với sự hoài nghi từ thị trường quốc tế, các doanh nghiệp này vẫn không ngừng nỗ lực vươn lên, từng bước đáp ứng và vượt qua các tiêu chuẩn toàn cầu. Đến nay, tinh thần cởi mở vẫn tiếp tục là động lực quan trọng, không chỉ trong thu hút vốn và công nghệ, mà còn trong tổ chức chuỗi cung ứng. Tinh thần này đã giúp các doanh nghiệp Hàn Quốc tích hợp linh kiện và nguyên liệu có tính cạnh tranh từ khắp nơi trên thế giới nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển.

*Cơ hội nâng tầm vị thế

Nếu Hàn Quốc thành công nhờ tinh thần tập thể và kỷ luật, Singapore lại xây dựng văn hóa doanh nghiệp dựa trên ba trụ cột: liêm chính, hiệu quả và minh bạch. Ngay từ những năm đầu phát triển, chính phủ nước này đã đặt nền móng cho một môi trường kinh doanh “không khoan nhượng” với tham nhũng. Điều này không chỉ tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế mà còn định hình chuẩn mực hành xử trong cộng đồng doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp tại Singapore vì thế gắn chặt với tính chuyên nghiệp, tuân thủ pháp luật và đề cao hiệu quả.

Một điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp Singapore, đặc biệt là các tập đoàn có vốn nhà nước như Temasek Holdings, luôn vận hành theo chuẩn mực quản trị quốc tế, tách bạch rõ ràng giữa sở hữu và điều hành. Điều này giúp họ vừa giữ được định hướng chiến lược dài hạn, vừa đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Nền tảng văn hóa này đã giúp Singapore trở thành một trong những trung tâm tài chính và thương mại hàng đầu thế giới, dù đất nước không có lợi thế về tài nguyên hay quy mô thị trường.

Một trường hợp khác không thể bỏ qua là Nhật Bản, nơi văn hóa doanh nghiệp gắn liền với triết lý “kaizen” tức là cải tiến liên tục. Đây không chỉ là phương pháp quản lý mà đã trở thành một phần trong tư duy và hành vi của người lao động. "Kaizen” không phải là những thay đổi mang tính đột phá, mà là quá trình cải tiến nhỏ nhưng liên tục, được duy trì ở mọi cấp độ trong tổ chức từ ban lãnh đạo đến nhân viên, qua đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững theo thời gian.

Các doanh nghiệp Nhật Bản chú trọng xây dựng môi trường làm việc ổn định, đề cao chất lượng sản phẩm và trách nhiệm với xã hội. Chính sự kiên định này giúp họ tạo dựng uy tín toàn cầu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế tạo và công nghệ cao. Không chỉ dừng ở phạm vi nội bộ, tinh thần cải tiến liên tục còn lan tỏa trong toàn bộ chuỗi cung ứng, giúp duy trì tiêu chuẩn chất lượng đồng nhất và củng cố niềm tin của thị trường quốc tế.

Điểm đáng chú ý là văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, mà hướng tới giá trị lâu dài. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển bền vững đang ngày càng được coi trọng trên toàn cầu.

Từ những kinh nghiệm quốc tế nêu trên, có thể thấy văn hóa doanh nghiệp không chỉ là yếu tố nội tại của từng doanh nghiệp, mà còn là nền tảng góp phần định vị vai trò của một nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh này, nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm vị thế, nếu tận dụng tốt yếu tố văn hóa trong phát triển doanh nghiệp.

Từ kinh nghiệm là trưởng bộ phận hỗ trợ thương mại và đầu tư cho các doanh nghiệp Việt Nam và Hàn Quốc (Korea Desk), tại Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương, ông Bok Dug Gyou cho rằng Việt Nam cần chuyển từ cách tiếp cận thụ động, phụ thuộc vào dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), sang chủ động hơn trong tiếp nhận, làm chủ và nội địa hóa công nghệ, từ đó nâng cao năng lực của các doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam cần nuôi dưỡng “tinh thần dám thách thức” thị trường toàn cầu, dấn thân vào thực tiễn, chấp nhận cả rủi ro thất bại. Nếu chỉ giới hạn trong thị trường nội địa, doanh nghiệp sẽ dễ rơi vào trạng thái “ếch ngồi đáy giếng” và dần đánh mất năng lực cạnh tranh.

Bài 1: Khơi thông nguồn lực nội sinh

Bài 2: Hệ điều hành giúp doanh nghiệp đứng vững

Bài 3: Lợi thế cạnh tranh định vị thương hiệu ngân hàng

Bài 4: "Thích nghi văn hóa" giúp ngành dệt may tự tin hội nhập