Việt Nam - Lào: Hướng tới quan hệ thương mại lâu dài và bền vững

Thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1962, với lợi thế gần gũi về địa lý, văn hoá tiêu dùng, Việt Nam và Lào không ngừng tăng cường, phát triển và đạt nhiều thành tựu trong mọi lĩnh vực, đem lại lợi ích thực sự cho nhân dân hai nước. Riêng lĩnh vực thương mại, hai nước luôn phát triển theo chiều hướng tích cực, ngày càng thực chất và đi vào chiều sâu. Đặc biệt, cán cân xuất khẩu và nhập khẩu tương đối cân bằng, cơ cấu xuất nhập khẩu hàng hóa thay đổi theo hướng bền vững, danh mục hàng hóa trao đổi được mở rộng, đa dạng và phong phú. Chính vì vậy, chuyến thăm Lào của Tổng Bí thư Tô Lâm kỳ vọng sẽ định hình cục diện hợp tác, phát triển giữa hai nước trong giai đoạn mới.

Điểm sáng thương mại

Việt Nam và Lào là hai quốc gia láng giềng cùng chí hướng, chung khát vọng, không gian sinh tồn và phát triển. Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Lào đã có bề dày truyền thống trên 60 năm, được xây dựng và phát triển trên nền tảng mối quan hệ gắn bó mật thiết keo sơn mà hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước dày công vun đắp.

Giữa hai nước có chung đường biên giới dài hơn 2.337 km, đi qua địa giới hành chính của 10 tỉnh, thành của Lào và 9 tỉnh, thành của Việt Nam. Đây là những địa bàn có tiềm năng phát triển, có vị trí chiến lược trên tuyến Hành lang kinh tế Đông-Tây, là cửa ngõ thông thương, giao lưu với ASEAN và thế giới của Việt Nam và Lào.

Trên cơ sở các khung khổ pháp lý trong hợp tác thương mại đã được hai bên ký kết như: Hiệp định Thương mại song phương (ngày 3/3/2015; bản sửa đổi, ký mới ngày 8/4/2024) và Hiệp định Thương mại biên giới; Hiệp định về mua bán than và điện Việt Nam - Lào... là những văn bản pháp lý quan trọng tạo thuận lợi thiết thực cho doanh nghiệp hai nước trao đổi hàng hóa, thúc đẩy thương mại song phương và thương mại biên giới ngày càng phát triển.

Cùng đó, dưới sự chỉ đạo sâu sát và sự phối hợp hiệu quả giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Công Thương Lào, hai bên đã tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp, hội chợ, tọa đàm và chương trình giao thương giữa Việt Nam và Lào tạo cơ hội cho doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, thương thảo hợp đồng và mở rộng hệ thống phân phối.

Chính vì vậy, quan hệ hợp tác thương mại giữa hai nước đạt được nhiều kết quả quan trọng, Việt Nam luôn là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Lào sau Trung Quốc, Thái Lan, khẳng định quyết tâm chung trong việc thúc đẩy kim ngạch thương mại hai nước phát triển thực chất và bền vững.

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Lào đạt 3 tỷ USD, tăng 32,7% so với cùng kỳ năm 2024. Trong số đó, xuất khẩu của Việt Nam đến Lào đạt 1,1 tỷ USD, tăng 43,2%; nhập khẩu của Việt Nam từ Lào đạt 1,9 tỷ USD, tăng 27,4%. Nhập siêu của Việt Nam với Lào có giá trị 825,8 triệu USD, tăng 11,3%.

Các nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Lào gồm có sản phẩm hóa chất; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác; sản phẩm từ sắt thép; sắt thép các loại; phương tiện vận tải và phụ tùng; thức ăn gia súc và nguyên liệu; phân bón các loại; sản phẩm từ chất dẻo; giấy và các sản phẩm từ giấy; dây điện và dây cáp điện; kim loại thường khác; gốm, sứ; clanhke và xi măng; bánh kẹo và các sản phẩm từ ngũ cốc; hàng rau quả; gỗ và sản phẩm gỗ; hàng dệt, may; cà phê…

Ở chiều ngược lại, các nhóm hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Lào gồm cao su; than đá; phân bón các loại; gỗ và sản phẩm gỗ; quặng và khoáng sản khác; ngô; rau quả; kim loại thường khác…

Cũng theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, giai đoạn vừa qua (2021-2025), kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Lào tăng trưởng tích cực, trung bình trên 20%/năm. Không chỉ tăng về quy mô, cơ cấu hàng hóa trao đổi cũng có sự chuyển dịch tích cực: các mặt hàng công nghiệp, hóa chất, nguyên liệu thô, máy móc thiết bị… ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn, thay thế dần vai trò chủ đạo trước đây của nhóm hàng nông sản, nhiên liệu.

Xu hướng này phù hợp với định hướng nâng cao chất lượng hợp tác, tăng cường tính bổ sung giữa hai nền kinh tế và phát triển thương mại theo hướng bền vững hơn.

Việt Nam và Lào đang tiếp tục phấn đấu đạt mục tiêu kim ngạch thương mại song phương 5 tỷ USD vào năm 2030 và tiến tới 10 tỷ USD trong các giai đoạn tiếp theo qua việc thúc đẩy hiệu quả các hiệp định song phương hiện có, đa dạng hóa mặt hàng, tăng cường kết nối hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp hai nước mở rộng hợp tác.

Đẩy mạnh hợp tác

Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giữa hai nước Việt Nam - Lào là hoạt động thương mại biên giới.

Nhiều cặp cửa khẩu trọng điểm như Cầu Treo (Hà Tĩnh) - Nậm Phao (Bô Ly Khăm Xay), Lao Bảo (Quảng Trị) - Đen Sạ Vẳn (Sạ Vẳn Nạ Khệt), Nam Giang (thành phố Đà Nẵng) - Đắc Tà Oóc (SêKông), Tây Trang (Điện Biên) - Pang hok (Phongsaly) đã trở thành đầu mối giao thương quan trọng, đóng góp lớn cho tổng kim ngạch thương mại song phương.

“Kết quả triển khai Thương mại biên giới Việt Nam - Lào trong giai đoạn 2015 - 2025 đã góp phần thúc đẩy thương mại song phương phát triển thực chất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống của cư dân biên giới, đồng thời thắt chặt hơn nữa quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Lào”, Cục Xuất nhập khẩu nhận định.

Được tổ chức vào thời điểm cận Tết Nguyên đán, chợ phiên Biên giới Lao Bảo (Quảng Trị) không chỉ là không gian giao thương mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa vùng biên. Mỗi phiên chợ là một cuộc sum họp, giá trị truyền thống được tiếp nối bền bỉ góp phần thắt chặt hơn nữa mối quan hệ đoàn kết keo sơn giữa hai nước Việt Nam -Lào.

Không chỉ là nơi mua bán, chợ phiên còn là không gian văn hóa truyền thống, nơi hội tụ những sắc màu vùng cao được gìn giữ qua nhiều thế hệ, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa bản địa.

Theo lãnh đạo xã Lao Bảo (Quảng Trị), thông qua chợ phiên, địa phương mong muốn thúc đẩy giao thương khu vực biên giới, tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời quảng bá hình ảnh Lao Bảo, vùng đất nghĩa tình, giàu tiềm năng phát triển du lịch trên hành lang kinh tế Đông – Tây. Qua đó tăng cường giao lưu, vun đắp mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào.

Mới đây, tại buổi làm việc với Thương vụ Việt Nam tại Lào, lãnh đạo Bộ Công Thương đã nhấn mạnh những quan điểm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và lãnh đạo Bộ Công Thương hai nước về hợp tác kinh tế thương mại song phương.

Theo đó, lãnh đạo Bộ Công Thương chỉ đạo Thương vụ Việt Nam tại Lào phải tích cực chủ động nắm vững tình hình, đề xuất nhiều chủ trương giải pháp hiệu quả, hiện thực hóa các chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao và Bộ trưởng Bộ Công Thương hai nước.

Ngoài ra, Thương vụ Việt Nam tại Lào cần nhanh chóng đổi mới, nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động; phối hợp chặt chẽ hơn nữa với các cơ quan chức năng của Bộ Công Thương, nâng cao hiệu quả, đổi mới xúc tiến thương mại, kết nối giao thương nhằm nâng tầm hợp tác, tạo đột phá về thương mại song phương Việt Nam - Lào.

Lãnh đạo Bộ Công Thương yêu cầu, thương vụ phối hợp với các đơn vị trong Bộ Công Thương xây dựng kế hoạch hành động, cụ thể hóa và thực hiện tốt các hiệp định, thỏa thuận, biên bản ghi nhớ đã ký kết giữa ngành công thương hai nước Việt Nam - Lào, nhất là Biên bản ghi nhớ về phát triển chuỗi liên kết công nghiệp ký kết ngày 1/12 vừa qua.

Bà Trần Thị Tú Anh - Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Lào cam kết, Thương vụ sẽ nỗ lực đoàn kết đồng lòng, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ với mục tiêu cao nhất là nâng cao kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước trong thời gian tới.

Nhận định từ các chuyên gia, giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu cốt lõi đưa hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư trở thành trụ cột gắn kết chiến lược mới sẽ mở ra một chương mới cho quan hệ hữu nghị, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược giữa hai nước.

Nhằm tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kim ngạch thương mại đạt mốc 5 tỷ USD, các chuyên gia cho rằng cần sự nỗ lực của các bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương hai nước, sự chung tay góp sức của cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Nổi bật lên có thể kể đến sự thành công trong đầu tư các nhà máy sản xuất năng lượng tái tạo như dự án điện gió Trường Sơn với công suất 600 MW tại tỉnh Bolikhamxay vận hành thương mại tháng 9/2025 sau 15 tháng triển khai, dự án điện gió Savan 1 với công suất 300 MW tại tỉnh Savannakhet vận hành thương mại bán điện sang Việt Nam từ tháng 12/2025 sau 14 tháng triển khai.

Tới đây, hai bên sẽ tận dụng tối đa các ưu đãi về thuế, phí thông qua các văn kiện thương mại đã ký kết, từ đó góp phần thúc đẩy thương mại song phương ngày càng phát triển thực chất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống nhân dân hai nước, góp phần xây dựng đường biên giới Việt Nam - Lào hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.