Chủ động kiểm soát, phòng ngừa, ứng phó nguy cơ lộ lọt, tấn công dữ liệu

* Hoàn thiện pháp luật về an ninh dữ liệu

Trình bày tờ trình dự án luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số, theo đó, xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo Luật gồm 6 chương, 25 điều, quy định 4 cấp độ rủi ro. Trong đó, cấp độ 3, cấp độ 4 kế thừa Danh mục dữ liệu quan trọng, dữ liệu cốt lõi theo Luật Dữ liệu, không xây dựng danh mục riêng. Đối với cấp độ 1, cấp độ 2, chủ quản dữ liệu tự xác định, tự chịu trách nhiệm, không phải thực hiện thủ tục hành chính.

Dự thảo Luật tiếp cận bảo vệ an ninh dữ liệu theo từng giai đoạn vòng đời; hợp nhất nghĩa vụ kiểm kê, đánh giá tác động, kiểm toán, chứng nhận qua một đầu mối là Bộ Công an. An ninh dữ liệu trong kinh tế số, hạ tầng số, đầu tư, chuyển giao công nghệ, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới, chuỗi cung ứng và lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới được quản lý theo cấp độ rủi ro. Đáng chú ý, dự thảo Luật quy định lộ trình chuyển đổi mật mã kháng lượng tử chậm nhất ngày 1/1/2035 đối với dữ liệu cấp độ 4 thuộc cơ quan Đảng, Nhà nước, lực lượng vũ trang.

Mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính nghiêm trọng gây rò rỉ, chiếm đoạt, phá hoại dữ liệu cấp độ 3, cấp độ 4 không quá 5% doanh thu tại Việt Nam hoặc doanh thu toàn cầu tùy trường hợp, kèm chính sách khoan hồng cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Thứ trưởng Bộ Công an khẳng định, các biện pháp hạn chế lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới tại Điều 17 áp dụng theo cấp độ rủi ro, có tiêu chí khách quan, minh bạch, không phân biệt đối xử, thuộc phạm vi ngoại lệ an ninh quốc gia được thừa nhận tại Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật không phát sinh xung đột với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và không có nội dung phân biệt giới tính, dân tộc, vùng miền.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Ủy ban nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu nhằm: khắc phục tình trạng quy định phân tán, chồng chéo; chủ động kiểm soát, phòng ngừa, ứng phó nguy cơ lộ lọt, tấn công dữ liệu, đầu độc dữ liệu, nguy cơ từ điện toán lượng tử và rủi ro chuỗi cung ứng; thiết lập khung pháp lý bảo vệ tài nguyên dữ liệu quốc gia từ sớm, từ xa.

Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro; tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị thiết kế các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu bảo đảm tính liên thông, tương thích hoàn toàn với 5 cấp độ an toàn hệ thống thông tin theo quy định của Luật An ninh mạng và phân loại dữ liệu theo quy định của Luật Dữ liệu.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tán thành sự cần thiết xây dựng dự án Luật An ninh dữ liệu, vì dữ liệu là nguồn tài nguyên quan trọng với các quốc gia trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đòi hỏi phải được bảo đảm an ninh hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, bảo đảm an ninh xuyên suốt vòng đời dữ liệu và quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) là một yêu cầu quan trọng với quá trình hoàn thiện dự thảo Luật. Do đó, việc dự thảo Luật tiếp cận theo vòng đời dữ liệu (thu thập, xử lý, lưu trữ, khai thác, chia sẻ, tiêu hủy) và đưa quản trị thuật toán AI vào quy định là bước tiến rất lớn.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá dự thảo Luật đã đi đúng hướng bảo vệ chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số và AI. Điểm mạnh là tư duy phân cấp rủi ro và vòng đời dữ liệu. Điểm cần lưu ý nhất là tính khả thi thực hiện và sự cân bằng giữa an ninh với phát triển kinh tế số. "Luật An ninh dữ liệu phải trở thành công cụ chiến lược thay vì rào cản.

* Nâng tầm từ định danh cá nhân sang định danh vạn vật

Tiếp tục nội dung chương trình Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử là bước cụ thể hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng; đáp ứng yêu cầu bứt phá năng lực quản trị quốc gia, phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Về mặt pháp lý, Luật sẽ luật hóa các quy định hiện hành ở cấp nghị định, tạo hành lang pháp lý thống nhất, ổn định và có giá trị pháp lý cao.

Điều này giúp khắc phục triệt để tình trạng quy định phân tán tại nhiều văn bản chuyên ngành, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân và bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường số theo đúng quy định của Hiến pháp.

Theo Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng, thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng tầm từ định danh cá nhân sang định danh vạn vật, bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.

Việc ban hành Luật hình thành khung định danh và xác thực điện tử an toàn, tin cậy; đây cũng là công cụ pháp lý quan trọng giúp phòng ngừa tội phạm, xử lý triệt để sim nặc danh, tài khoản ảo, tình trạng lừa đảo trực tuyến và ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi từ công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Trình bày Báo cáo tóm tắt Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nêu rõ, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật với các lý do đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp; luật hóa các quy định đang tồn tại phân tán tại các văn bản dưới luật; bảo đảm tính đồng bộ với các luật chuyên ngành; khắc phục các vướng mắc qua thực tiễn thi hành các Nghị định hiện hành; đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo nền tảng nhận diện số tin cậy phòng, chống tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.

Cũng trong chiều 23/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).