Việt Nam - Singapore thúc đẩy hợp tác đào tạo nhân lực bán dẫn

Trong bối cảnh cuộc đua phát triển công nghiệp bán dẫn ngày càng gắn chặt với bài toán nhân lực chất lượng cao, Việt Nam và Singapore đang có nhiều dư địa mở rộng hợp tác đào tạo kỹ sư, kết nối trường đại học với doanh nghiệp và chuẩn bị lực lượng lao động có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Theo phóng viên TTXVN tại Singapore, đây cũng là một trong những nội dung nổi bật tại Chương trình Trao đổi tài năng sinh viên khu vực lần đầu tiên do Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA) tổ chức từ ngày 23-25/9, với sự tham gia của hơn 50 sinh viên, giảng viên đến từ Singapore, Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia và Malaysia cùng đại diện hàng trăm doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn trên thế giới. Các đại biểu theo học nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp tới ngành bán dẫn, từ thiết kế chip, hệ thống nhúng, kỹ thuật điện tử, sản xuất đến khoa học máy tính. Chương trình Trao đổi Tài năng Sinh viên Khu vực được tổ chức như một hoạt động mở rộng của Hội nghị Thượng đỉnh SSIA 2026 tổ chức tại Resorts World Sentosa, Singapore.

 

Theo SSIA, ngành bán dẫn toàn cầu dự kiến cần thêm hơn 1 triệu lao động có kỹ năng vào năm 2030, tương đương hơn 100.000 người mỗi năm. Riêng tại Singapore, kỹ sư bán dẫn, kỹ sư thiết bị đo lường và kỹ sư quy trình nằm trong danh sách những ngành nghề thiếu hụt nhân lực, trong đó có các vị trí thiết kế vi mạch tích hợp và kỹ sư vi chip.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Singapore, ông Cao Xuân Thắng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Singapore, cho rằng trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang trở thành thách thức chung của ngành bán dẫn toàn cầu, hợp tác với Singapore về đào tạo và sử dụng kỹ sư bán dẫn có ý nghĩa chiến lược, lâu dài đối với Việt Nam.

Theo ông Cao Xuân Thắng, Singapore là một trung tâm công nghệ, đổi mới sáng tạo và sản xuất bán dẫn lớn của khu vực, với hệ sinh thái kết nối khá chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp. Thông qua hợp tác, Việt Nam có thể tiếp cận các chương trình đào tạo hiện đại, nâng cao chuyên môn, kỹ năng thực hành và tư duy đổi mới sáng tạo cho đội ngũ kỹ sư, đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.  Ông nhấn mạnh một trong những kinh nghiệm đáng tham khảo từ Singapore là mô hình Nhà nước - doanh nghiệp - trường đại học, trong đó hoạt động đào tạo được gắn trực tiếp với nhu cầu thực tế của ngành công nghiệp. Doanh nghiệp có thể tham gia ngay từ quá trình xây dựng chương trình, tiếp nhận sinh viên thực tập và đào tạo tại chỗ, qua đó giảm khoảng cách giữa kiến thức trong trường đại học và yêu cầu của thị trường lao động.

Theo ông Cao Xuân Thắng, thời gian qua, Thương vụ Việt Nam tại Singapore đã phối hợp với SSIA thúc đẩy kết nối giữa các cơ sở đào tạo Việt Nam và doanh nghiệp thành viên của hiệp hội. Việc các giảng viên, sinh viên Việt Nam sang Singapore lần này là một trong những kết quả bước đầu của quá trình kết nối đó.

Đánh giá về tiềm năng của Việt Nam, ông Ang Wee Seng, Giám đốc điều hành SSIA, cho rằng Việt Nam đã trở thành một trung tâm bán dẫn quan trọng tại ASEAN, có thế mạnh về sản xuất và thiết kế vi mạch, đồng thời sở hữu nguồn nhân lực lớn để tiếp tục nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông Ang Wee Seng, Singapore đã xây dựng ngành bán dẫn trong gần sáu thập kỷ, hình thành hệ sinh thái đa dạng và lực lượng lao động có kỹ năng, trong khi Việt Nam cũng đang phát triển năng lực về thiết kế vi mạch và sản xuất tiên tiến. Vì vậy, hai bên có thể dựa trên thế mạnh của nhau để bổ sung những mắt xích còn thiếu. Ông Ang Wee Seng nhấn mạnh: “Hai nước có thể bổ trợ lẫn nhau, hợp tác chặt chẽ để cùng xây dựng lực lượng lao động”.

Theo người đứng đầu SSIA, một yêu cầu quan trọng đối với nguồn nhân lực trong tương lai là khả năng thích ứng và chuyển đổi kỹ năng khi công nghệ thay đổi. Chẳng hạn, lực lượng lao động trong sản xuất tiên tiến cần có khả năng chuyển sang sản xuất thông minh với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Ông bày tỏ tin tưởng các trường đại học và cơ sở đào tạo Việt Nam có khả năng thích ứng với xu hướng này để chuẩn bị sinh viên cho những yêu cầu mới của ngành công nghiệp.

Từ góc độ đào tạo, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Anh Quang, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Việt-Hàn (VKU), Đại học Đà Nẵng, cho rằng vẫn tồn tại một số khoảng cách giữa đào tạo vi mạch bán dẫn tại Việt Nam và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đáng chú ý là chi phí cao của các phần mềm thiết kế theo chuẩn công nghiệp, hạn chế cơ hội tiếp cận của sinh viên; chương trình đào tạo còn thiên về học thuật. Trong khi đó giảng viên chưa có nhiều điều kiện tham gia các dự án thực tế tại doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Vũ Anh Quang cho rằng, Việt Nam và Singapore có thể bắt đầu từ các chương trình “Train the Trainer”, đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ giảng viên vi mạch, chia sẻ nguồn lực, phòng thí nghiệm ảo và phần mềm có bản quyền. Một hướng khác là triển khai mô hình đào tạo “sandwich”, trong đó sinh viên học kiến thức nền tảng tại Việt Nam trước khi sang Singapore thực hiện đồ án, thực tập hoặc tham gia các dự án nghiên cứu tại doanh nghiệp.

Với sinh viên Nguyễn Tiến Anh, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, những cuộc trao đổi trực tiếp với kỹ sư tại các tập đoàn bán dẫn lớn như AMD và Infineon cho thấy để tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, kỹ sư trẻ Việt Nam không chỉ cần nền tảng chuyên môn vững chắc mà còn phải thành thạo tiếng Anh, kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Tiến Anh cho rằng sự phát triển nhanh chóng của AI vừa mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, vừa khiến cạnh tranh trên thị trường lao động trở nên gay gắt hơn. Vì vậy, kỹ sư trẻ phải liên tục cập nhật kiến thức và hoàn thiện cả chuyên môn lẫn kỹ năng mềm để đáp ứng yêu cầu của một ngành công nghiệp có tính quốc tế cao.

Theo SSIA, khác với cách tiếp cận chờ sinh viên tốt nghiệp rồi mới tuyển dụng, chương trình trao đổi lần này hướng tới kết nối người học với ngành công nghiệp từ sớm. Sinh viên Việt Nam tham gia chương trình có chuyên môn về thiết kế chip và vi mạch tích hợp, đồng thời được tiếp xúc trực tiếp với các doanh nghiệp, kỹ sư và lãnh đạo ngành để hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa thiết kế, sản xuất và công nghệ trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Theo SSIA, không một quốc gia nào có thể một mình đảm nhiệm toàn bộ quá trình tạo ra một con chip và điều tương tự cũng đúng với nguồn nhân lực đứng sau ngành công nghiệp này. Khi năng lực bán dẫn tiếp tục mở rộng trên khắp châu Á, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo những kỹ sư có chiều sâu chuyên môn, mà còn phải xây dựng một thế hệ nhân lực hiểu được cách chuyên môn của mình kết nối với công nghệ, doanh nghiệp và thị trường xuyên biên giới.

Từ những kết nối ban đầu giữa trường đại học, doanh nghiệp và sinh viên, chương trình tại Singapore vì vậy được kỳ vọng không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và nhà máy, mà còn mở thêm một hướng hợp tác thực chất giữa Việt Nam và Singapore trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực bán dẫn - một trong những yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.