Vụ bê bối Nissan ảnh hưởng như thế nào đối với Nhật Bản? (Phần 1)

Ông Carlos Ghosn tại cuộc họp báo ở Yokohama, Nhật Bản ngày 12/5/2016. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Vụ bắt giữ Chủ tịch Nissan Motor Carlos Ghosn mới đây không những tạo ra tương lai đầy bất ổn đối với liên minh xe ô tô gồm ba hãng Nissan Motor, Renault SA và Mitsubishi Motors Corp, mà còn cho thấy những tác động gián tiếp đối với vấn đề lợi ích quốc gia của Nhật Bản.

Ông Ghosn bị cáo buộc khai báo khoản thu nhập thấp hơn khoảng 5 tỷ yen (tương đương 44 triệu USD) so với khoản thu nhập thực tế gần 10 tỷ yen (88 triệu USD) trong 5 năm (từ năm 2011).

Nếu bị kết luận có tội, ông Ghosn sẽ đối mặt với mức án lên tới 10 năm tù và bị phạt 10 triệu yen (tương đương 88.617 USD). Các công tố viên Nhật Bản cũng đang cân nhắc truy tố ông Ghosn tội che giấu khoảng 3 tỷ yen (26 triệu USD) thu nhập trong 3 năm từ tháng 4/2015.

Ông Ghosn cũng bị tình nghi đã chuyển khoảng 1,7 tỷ yen (khoảng 15 triệu USD) đầu tư thua lỗ cá nhân sang cho tập đoàn Nissan. Nissan đã phải gánh khoản lỗ này trong thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 sau khi ông Ghosn không vay được tiền để trả nợ.

Renault-Nissan là hình mẫu điển hình về một cách thức kết hợp độc đáo khi Renault SA và Nissan Motors được "ràng buộc" với nhau thông qua thỏa thuận lưu giữ cổ phần chéo. Renault-Nissan bắt đầu thiết lập quan hệ từ năm 1999 và tháng 10/2016 đã mạnh tay chi khoảng 2,2 tỷ USD để mua lại 34% cổ phần của Mitsubishi Motors Corp.

Mặc dù Nissan đã đóng góp khoảng 50% cho thu nhập ròng của nhà sản xuất ô tô Pháp trong những năm gần đây, Renault sở hữu 43,4% cổ phần của Nissan, trong khi nhà sản xuất ô tô Nhật Bản chỉ nắm giữ 15% cổ phần của Renault nhưng không có quyền tham gia biểu quyết.

Theo thỏa thuận hiện có giữa Nissan và Renault, mỗi bên có quyền chỉ định nhân sự cho năm vị trí, nhưng riêng chức vụ CEO và Chủ tịch sẽ được quyết định bởi nhà sản xuất ô tô Pháp còn chức vụ phó do Nissan chỉ định.

Trước khi bị bắt, ông Ghosn được cho là đang tìm kiếm cơ hội tiến hành sáp nhập hoàn toàn cả ba nhà sản xuất ô tô dưới sự lãnh đạo của Renault, trong khi các nhà lãnh đạo tại Nissan nhấn mạnh vào việc duy trì sự độc lập của công ty này.

Theo nhận định đăng trên báo Nikkei, liên minh ô tô Nhật-Pháp đóng vai trò quan trọng trong một chương trình nghị sự chính sách của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Một số nguồn tin cho hay ông Macron đã cố gắng thúc đẩy việc biến Nissan thành một công ty con hoàn toàn thuộc sở hữu của Renault, và để Nissan có thể sản xuất nhiều hơn ở Pháp. Chính phủ Pháp là cổ đông hàng đầu của hãng xe Renault với 15% cổ phần.

Tầm nhìn của Tổng thống Pháp về tương lai của liên minh Renault-Nissan dường như ưu tiên cho ngành công nghiệp ô tô nội địa và tạo việc làm, chứ ít tính đến giá trị doanh nghiệp của Nissan. Nhiều nhà bình luận Nhật Bản khi thảo luận về vụ bê bối Ghosn đã kêu gọi Tokyo có hành động nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia của Nhật Bản, và số phận của liên minh công nghiệp này đã nhanh chóng trở thành một vấn đề ngoại giao.

Sau khi vụ việc xảy ra, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Hiroshige Seko và Bộ trưởng Tài chính và Kinh tế Pháp Bruno Le Maire đã sắp xếp một cuộc gặp vào ngày 22/11 tại Paris (Pháp). Sau đó, ông Le Maire cho hay đã cùng với ông Seko nhất trí rằng việc duy trì cơ cấu vốn hiện nay của liên danh trên là “điều đáng mơ ước”. 

Tuy vậy, theo nhật báo Mainichi Shimbun ngày 30/11, ông Seko đã gửi một bức thư tỏ ý không đồng tình với ý kiến trên của ông Le Maire. Các quan chức của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản không có bình luận gì về việc này./.