Vướng mắc "tái sử dụng" tài sản công dôi dư

Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính đã tạo ra lượng lớn trụ sở, nhà đất dôi dư tại nhiều địa phương. Bộ Tài chính cho biết 34 địa phương đã hoàn thành phương án xử lý 25.885 cơ sở nhà, đất, song thực tế cho thấy việc khai thác, sử dụng lại khối tài sản này vẫn còn nhiều khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực công. Việc xử lý khối tài sản này không chỉ là bài toán quản lý mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm tránh lãng phí nguồn lực và khai thác hiệu quả tài sản công phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Tổng cộng 25.885 cơ sở nhà, đất đã được xử lý, bảo đảm 100% cơ sở đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng hoặc khai thác theo quy định. Trong số này, 8.515 cơ sở được bố trí làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp; 2.913 cơ sở được sử dụng làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 618 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế; 2.296 cơ sở trở thành thiết chế văn hóa, thể thao; 677 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác và 91 cơ sở được bố trí làm nhà ở công vụ. Ngoài ra, 4.495 cơ sở được giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất hoặc đơn vị có chức năng quản lý, kinh doanh nhà để quản lý, khai thác; 6.280 cơ sở được sử dụng vào các mục đích khác theo quy định.

Kết quả này góp phần ổn định tổ chức và bảo đảm điều kiện hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời hạn chế tình trạng bỏ trống, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích đối với tài sản công.

Tuy nhiên, thực tế tại một số địa phương cho thấy việc xử lý tài sản dôi dư dù đã xử lý xong phương án phân bổ nhưng quá trình “tái” sử dụng vẫn còn nhiều vướng mắc. Tại tỉnh Đồng Nai, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh còn 66 trụ sở dôi dư của các sở, ngành tỉnh Bình Phước cũ và các đơn vị cấp huyện, cấp xã. Trong đó, khu vực trung tâm hành chính tỉnh Bình Phước cũ hiện còn 22 trụ sở, xã Thiện Hưng có 8 trụ sở, xã Đồng Phú có 6 trụ sở chưa được bố trí sử dụng hiệu quả.

Một số xã, phường như Chơn Thành, Đồng Phú, Lộc Ninh vẫn chưa hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ quản lý, khai thác nhà, đất không sử dụng vào mục đích để ở đối với Trung tâm Dịch vụ tổng hợp cấp xã, dù trước đó đã có hướng dẫn từ cấp tỉnh.

Không chỉ riêng Đồng Nai, tại một số địa bàn sau sắp xếp từ tháng 7/2025 như khu vực Hòa Bình, Vĩnh Phúc, nhiều trụ sở đã xuống cấp do không được sử dụng thường xuyên, trong khi công tác quản lý, bảo vệ gặp khó khăn vì thiếu kinh phí. Điều này tiềm ẩn nguy cơ mất mát, cháy nổ và thất thoát tài sản công.

Theo bà Đặng Bích Ngọc, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ mặc dù Bộ Tài chính đã yêu cầu các địa phương rà soát và xây dựng lộ trình xử lý, song quá trình phân cấp, phân quyền và thủ tục thực hiện vẫn còn nhiều vướng mắc. Đây cũng là vấn đề đã được cử tri nhiều lần kiến nghị.

Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân của tình trạng chậm xử lý tài sản dôi dư không chỉ nằm ở khâu thực hiện mà còn ở việc thiếu tiêu chí thống nhất để nhận diện, phân loại và xử lý tài sản tồn đọng.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa, ông Nghiêm Xuân Thành cho rằng hiện nay nhiều địa phương vẫn lúng túng, thậm chí e ngại trong việc báo cáo các dự án, tài sản công tồn đọng do chưa có khuôn khổ xử lý rõ ràng, đặc biệt với những trường hợp kéo dài nhiều năm và liên quan đến trách nhiệm của nhiều cấp, nhiều ngành.

Theo đại biểu, cần có cơ chế điều phối thống nhất từ Trung ương để tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc, thậm chí nghiên cứu thành lập một cơ chế chỉ đạo hoặc ban điều phối để xử lý các công trình, dự án tồn đọng nhằm bảo đảm sự nhất quán trong quá trình giải quyết.

Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, ông Lê Ngọc Quang cho rằng tình trạng nhiều trụ sở bỏ không trong khi một số địa phương lại thiếu đất cho trường học, thiết chế văn hóa hoặc công viên là sự lãng phí lớn. Vì vậy, việc rà soát và xây dựng phương án sử dụng cụ thể đối với từng trụ sở là yêu cầu cấp thiết.

Trước thực tế này, Chính phủ và các bộ, ngành đang tiếp tục triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công sau sắp xếp. Ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 19/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh sắp xếp, xử lý và khai thác tài sản công sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc bố trí, sử dụng các cơ sở nhà, đất dôi dư.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho rằng tài sản công không chỉ là cơ sở vật chất phục vụ hoạt động quản lý nhà nước mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là quản lý chặt chẽ mà còn phải khai thác hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, tư duy quản lý tài sản công cần thay đổi theo hướng không giữ tài sản theo tâm lý “an toàn” nếu không sử dụng, bởi điều đó đồng nghĩa với việc để nguồn lực bị lãng phí. Thay vào đó, các tài sản dôi dư cần được đưa vào khai thác thông qua các cơ chế công khai, minh bạch như đấu giá hoặc đấu thầu để phát huy giá trị và tạo thêm nguồn lực cho phát triển.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các địa phương tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về phân cấp quản lý tài sản công, ban hành tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản và đẩy nhanh việc xây dựng phương án xử lý đối với các trụ sở, nhà đất dôi dư.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy, việc quản lý và khai thác hiệu quả tài sản công dôi dư không chỉ giúp tránh lãng phí mà còn góp phần tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.