Việt Nam là hai nền kinh tế duy trì thành tích đổi mới sáng tạo cao hơn mức kỳ vọng

Việt Nam là hai nền kinh tế duy trì thành tích đổi mới sáng tạo cao hơn mức kỳ vọng. Ảnh: Hứa Chung-TTXVN

Sau khi Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố báo cáo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 (GII 2026), phóng viên TTXVN tại Thụy Sĩ ngày 1/10 đã có cuộc phỏng vấn với Đại sứ Mai Phan Dũng, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại Geneva về sự kiện này.

Theo Đại sứ Mai Phan Dũng, GII 2026 là ấn bản thứ 19 của báo cáo thường niên chủ lực của WIPO, đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo của 139 nền kinh tế. Điểm đáng chú ý đối với Việt Nam không chỉ nằm ở việc tăng một bậc. Đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, trong khi đầu vào chỉ xếp thứ 54, cho thấy nền kinh tế tiếp tục tạo ra kết quả đổi mới tương đối cao so với nguồn lực đầu vào.

WIPO cũng nhấn mạnh một thành tích có tính dài hạn, đó là Ấn Độ và Việt Nam là hai nền kinh tế duy trì thành tích đổi mới sáng tạo cao hơn mức kỳ vọng theo trình độ phát triển trong 16 năm liên tiếp, lâu nhất trong toàn bộ các nền kinh tế được theo dõi. Trong phần trình bày chính thức kết quả GII 2026, WIPO một lần nữa nêu Việt Nam trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình tiến bộ nhanh nhất, đồng thời ghi nhận năng lực nghiên cứu và phát triển đang tiếp tục lan rộng sang các nền kinh tế thu nhập trung bình, trong đó có Việt Nam.

Một điểm đáng chú ý, khi nói về làn sóng doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên khoa học chuyên sâu – tức những doanh nghiệp thương mại hóa các kết quả nghiên cứu trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, vật liệu mới, bán dẫn, robot hay công nghệ y tế – Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang đã lấy một doanh nghiệp chẩn đoán phân tử của Việt Nam làm ví dụ cho thấy loại hình doanh nghiệp này đang xuất hiện ngoài các trung tâm khoa học truyền thống. Nếu so sánh trong ASEAN, các chỉ số cho thấy khoảng cách giữa các nền kinh tế vẫn khá lớn. Singapore xếp thứ 5 thế giới, Malaysia thứ 34, Việt Nam thứ 43, Thái Lan thứ 44, Philippines thứ 52 và Indonesia thứ 55.  WIPO cũng đánh giá Malaysia, Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Indonesia đều hội nhập sâu vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, nhưng thế mạnh không giống nhau. Malaysia nổi bật về sản xuất công nghệ cao, xếp thứ 17 thế giới; Philippines đứng thứ 18 về xuất khẩu dịch vụ công nghệ thông tin và truyền thông; Indonesia đứng thứ 26 về các thương vụ đầu tư mạo hiểm giai đoạn muộn. Việt Nam đứng thứ 34 về giá trị các doanh nghiệp khởi nghiệp kỳ lân so với quy mô nền kinh tế và đặc biệt đứng thứ 5 thế giới về tạo ứng dụng di động.

Ngoài ra, Đại sứ Mai Phan Dũng cũng nhận định báo cáo GII 2026 cho thấy mô hình dựa trên mở cửa thương mại, thu hút đầu tư, sản xuất công nghệ cao và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế đã tạo ra kết quả rõ rệt. Nhưng để tiến từ nhóm quanh vị trí 40 lên nhóm dẫn đầu, dư địa ngày càng phụ thuộc vào khả năng biến hoạt động sản xuất thành tri thức được lưu giữ trong nước, phát triển đội ngũ nghiên cứu, tăng sáng chế có nguồn gốc Việt Nam, nâng chất lượng đại học và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào nghiên cứu và phát triển.

Đại sứ Mai Phan Dũng cho rằng kết quả Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 của WIPO cần được nhìn nhận trong một bức tranh rộng hơn về quá trình Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một trong những đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Có thể thấy rõ sự tương đồng từ báo cáo với tinh thần của Nghị quyết 57: không chỉ tăng nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà quan trọng hơn là phải biến nguồn lực đó thành sản phẩm, công nghệ, doanh nghiệp và giá trị kinh tế cụ thể. Những kết quả mà WIPO ghi nhận về xuất khẩu công nghệ cao, sản xuất công nghệ và các sản phẩm sáng tạo cho thấy Việt Nam đã hình thành được những năng lực nhất định trong việc kết nối đổi mới sáng tạo với thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu./.