Xây dựng chuỗi giá trị sầu riêng theo hướng xanh, phát thải thấp

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Cao Nguyên Thi, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tiền Giang nhấn mạnh: Phát triển sầu riêng không chỉ là câu chuyện về năng suất hay sản lượng, mà cần được tiếp cận trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng trồng, quy trình canh tác, kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc đến chế biến và thị trường. Theo đó, hội thảo sẽ là diễn đàn để cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức kiểm nghiệm, chứng nhận, tổ chức tín dụng, hợp tác xã, nhà vườn cùng trao đổi, nhìn nhận những vấn đề đang đặt ra đối với ngành hàng sầu riêng; đồng thời chia sẻ các giải pháp khoa học, công nghệ và mô hình có khả năng ứng dụng vào thực tiễn.

Nhiều diễn giả khác tập trung phân tích vào nhiều vấn đề đang được quan tâm như thực trạng và triển vọng xuất khẩu sầu riêng; các rào cản kỹ thuật của thị trường; xu hướng tiêu dùng xanh; dấu chân carbon sản phẩm; tiêu chuẩn kiểm nghiệm và chứng nhận quốc tế; tín dụng xanh; cũng như các giải pháp công nghệ sinh học, IoT, hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra số và các mô hình hỗ trợ kiểm soát chất lượng tại vùng trồng…

Theo ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, để giảm hàm lượng Cadimi trong đất trồng sầu riêng, nông dân chú ý không sử dụng nhiều phân bón vô cơ, nên sử dụng phân bón hữu cơ tươi, chưa hoai mục, đồng thời tăng cường bón vôi và sử dụng than hoạt tính ủ gốc cây sầu riêng để các hoạt chất này hấp thụ Cadimi dần.

Còn TS Nguyễn Hồng Thủy, Khoa Nông nghiệp và Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Tiền Giang cho rằng, vì sầu riêng thuộc nhóm cây mẫn cảm với độ mặn, trong ngưỡng 0,5 phần ngàn đến dưới 1 phần ngàn, vì vậy khâu quản lý nước tưới rất quan trọng trong thời điểm hạn hán và xâm nhập mặn. Đặc điểm vùng đất trồng sầu riêng từ trước đến nay là vùng nước ngọt, nhưng biến đổi khí hậu đã khiến xâm nhập mặn tiến sâu vào vùng đất trồng sầu riêng nên nguồn nước ngọt tưới sầu riêng là yếu tố quan trọng cho sức khỏe của cây. Hiện nay, nhiều vườn sử dụng béc phun để tưới, nhưng cách này vừa gây lãng phí nước ngọt, trong khi gốc và rễ sầu riêng đang cần nước ngọt. Cách tiết kiệm nước ngọt hiệu quả, cũng có thể duy trì nước trong gốc sầu riêng là hệ thống tưới nhỏ giọt. Như vậy, người trồng sầu riêng có thể đảm bảo được nguồn nước tưới cho cả vườn trong mùa hạn.

TS Lê Hoàng Thế, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Hệ sinh thái The VOS, khuyến cáo nông dân nên sử dụng nấm Trichoderma để trung hòa với lượng Cadimi trong đất. Vốn là nấm vi sinh hữu cơ, nên khả năng trung hòa với các hợp chất kim loại nặng rất lớn, đây là giải pháp vừa nhanh, vừa bảo vệ môi trường sản xuất, cũng như bảo vệ được sức khỏe của người trồng sầu riêng. Hiện nay, phát thải carbon không còn là một lựa chọn về đạo đức. Đó là giấy thông hành duy nhất để tồn tại và định giá ở một cấp cao hơn. Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa carbon làm điều kiện thương mại cho nhiều mặt hàng nhập khẩu vào quốc gia đó.

Chính vì vậy, phát triển tài sản xanh, sử dụng phân hữu cơ trong sản xuất, giảm phát thải trong đất, trong không khí là "hộ chiếu xanh" giúp nhiều nông sản của Việt Nam nói chung, trái sầu riêng nói riêng được thông hành trên nhiều thị trường thế giới. Chính vì điều này, người thắng cuộc không phải là người trồng nhiều sầu riêng nhất, mà là người có một hệ thống dữ liệu chứng minh được độ sạch và "xanh" của trái sầu riêng của mình. Đây là một yêu cầu bắt buộc phải có và đủ để đưa sầu riêng Việt Nam hội nhập thế giới.

Ông Nguyễn Giang Nam, Đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam chia sẻ, truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng rau quả, bao gồm trái sầu riêng đang được thúc đẩy tiến độ thực hiện. Hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia giai đoạn 2026 – 2030 hiện đã khởi động, nên Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã bắt đầu thí điểm hoàn thiện hệ thống nhật ký điện tử dành riêng cho sầu riêng. Đến cuối năm nay thì áp dụng nhật ký vùng trồng hiện đại và kiểm soát chặt chẽ các hành vi vi phạm như là thực hành phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật.

Đến tháng 7 năm sau, Việt Nam sẽ chính thức áp dụng truy xuất nguồn gốc bắt buộc cho mọi tiểu ngạch nông sản từ đầu vào cho đến xuất khẩu. Giai đoạn 2027 đến 2030, Việt Nam sẽ tiến tới số hóa và liên kết gần như 100% dữ liệu toàn chuỗi từ vùng trồng, thu mua, đóng gói, vận chuyển và phân phối đến tay người tiêu dùng. Sau khi hoàn thiện dữ liệu này, Việt Nam có thể liên thông dữ liệu với hải quan Trung Quốc, xây dựng tem truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm sầu riêng từ vùng trồng đến cửa khẩu, giúp trái sầu riêng lưu thông hiệu quả hơn.

Cũng trong dịp này, Công ty Cổ phần Hệ sinh thái The VOS đã trao tặng 100 suất học phí đào tạo về nông nghiệp Carbon phát thải thấp và chuẩn ESG cho Trường Đại học Tiền Giang, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.