Xu hướng việc làm mới phản ánh tác động của công nghệ

Ngày 13/6, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Câu lạc bộ Nhân sự Việt Nam (thành viên của Hội các Nhà Quản trị Doanh nghiệp Việt Nam) khai mạc diễn đàn lao động Việt Nam với chủ đề “Xây dựng tổ chức lớn mạnh thông qua tuân thủ, ứng phó rủi ro và phát triển bền vững”.

Sự kiện quy tụ hơn 800 chuyên gia đầu ngành như luật sư lao động, luật sư nhân quyền, chuyên gia về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG), lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc và quản lý nhân sự cấp cao cùng các nhà hoạch định chính sách lao động trao đổi thảo luận xu hướng mới, đề xuất giải pháp cải thiện điều kiện làm việc và định hướng phát triển bền vững cho doanh nghiệp, người lao động.

Phát biểu tại diễn đàn, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hà, chuyên gia luật lao động, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam nhận định: Mặc dù các chỉ số kinh tế tăng trưởng và nguồn lao động dồi dào, song thị trường lao động Việt Nam đang đối mặt nhiều thách thức từ xung đột địa chính trị, biến động chuỗi cung ứng và chính sách tăng thuế của Hoa Kỳ. Đặc biệt, ngành dệt may, điện tử có nguy cơ giảm mạnh do ảnh hưởng xuất khẩu, tác động tiêu cực đến hàng trăm nghìn lao động.

Hiện nay, lao động phi chính thức tại Việt Nam chiếm 64,3%, nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật lao động, gây khó khăn cho việc ổn định thị trường. Chỉ có 28,8% lao động có bằng cấp, chứng chỉ; tỷ lệ lao động không có chứng chỉ và bằng cấp lên đến hơn 71% cho thấy bức tranh thị trường lao động khá ảm đạm, đáng báo động.

Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hà dự báo một số ngành có triển vọng phát triển mạnh trong tương lai như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), logistics và chuỗi cung ứng, năng lượng tái tạo, điện và tiện ích. Ngược lại, cơ cấu lao động trong nông, lâm, ngư nghiệp có thể giảm, trong khi ngành công nghiệp và xây dựng tăng cao. Đặc biệt, xu hướng việc làm mới đang thể hiện ngày càng rõ hơn như: công việc tự do, làm việc từ xa, mô hình kết hợp trực tuyến và trực tiếp. Do vậy, việc làm trong tương lai không có biên giới, không cố định thời gian sẽ ngày càng nhiều. AI sẽ thay thế các nhóm công việc như nhập liệu và xử lý dữ liệu, chăm sóc khách hàng, công nhân sản xuất (robot thay thế con người), hậu cần - vận tải (phương tiện tự hành), bán hàng, phân tích thị trường, biên tập và dịch thuật.

Bên cạnh thách thức, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hà cho biết vẫn có những điểm sáng ở ngành chế biến - chế tạo, xuất khẩu, công nghệ cao và thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục có xu hướng tăng trưởng. Các ngành dịch vụ như du lịch, vận tải, lưu trú, ăn uống cũng ghi nhận tín hiệu phục hồi nhờ lượng khách quốc tế tăng trở lại.

 

Về thu nhập, theo Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hà, mức tăng lương tối thiểu hiện nay chưa theo kịp lạm phát. Trong khi lương bình quân tăng khoảng 3,3%/năm thì lạm phát dao động từ 3,5% đến 4,5%, khiến người lao động, đặc biệt ở ngành dệt may, gặp nhiều khó khăn.

Đặc biệt, trong các ngành nghề có sự phân hóa thu nhập rất cao. Cụ thể như quản lý cấp cao ngành tài chính - ngân hàng có thu nhập từ 8.000 đến 15.000 USD/tháng, trong khi lao động ngành công nghệ thông tin, AI dao động từ 20 đến 35 triệu đồng/tháng; lao động có chuyên môn từ 10 đến hơn 20 triệu đồng/tháng. Sự chênh lệch này phản ánh tác động của công nghệ, yêu cầu kỹ năng cao và xu hướng chuyển dịch dòng vốn đầu tư.

Tham gia thảo luận, Luật sư Dương Tiếng Thu, thành viên cấp cao Công ty Phước và các cộng sự (Phuoc & Partners), chia sẻ những thay đổi quan trọng về chính sách lao động từ ngày 1/7/2025 và hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn bị phù hợp để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và lợi ích doanh nghiệp.

Tại diễn đàn, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận xoay quanh 6 nội dung lớn về bức tranh lao động Việt Nam 2025, xu hướng, thách thức và cơ hội; quy tắc ứng xử và đạo đức nghề nghiệp; chính sách lao động, tái cấu trúc nhân sự; quản trị rủi ro trong ứng dụng công cụ AI; môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG)… Những nội dung được chia sẻ tại diễn đàn đã phản ánh rõ các thách thức mà doanh nghiệp hiện nay đang đối mặt, từ yêu cầu tuân thủ pháp luật đến năng lực thích ứng với biến động thị trường và xây dựng nền tảng phát triển dài hạn.