"Xứ vạn đảo" thắp lửa tình yêu trên những cánh rừng ven biển

Trước những diễn biến phức tạp của dịch COVID-19, Chính phủ Indonesia đã có những sáng kiến vừa tạo sinh kế cho người dân sống quanh rừng ngập mặn, vừa củng cố tình yêu giữa con người và thiên nhiên.

Đến thăm ngôi làng Pedekik trên đảo Bengkalis, tỉnh Riau, du khách sẽ bắt gặp hình ảnh những phụ nữ địa phương may khẩu trang nhuộm từ nhựa cây trên những chiếc máy khâu cổ và làm nước rửa tay từ cây đước.

Đây là kết quả từ những chương trình đào tạo đầu tiên của Chính phủ Indonesia nhằm giải quyết tác động kép từ đại dịch COVID-19 và biến đổi khí hậu tại những cộng đồng sống trong rừng ngập mặn.

Khẩu trang do nhóm phụ nữ của làng Pedekik sản xuất được bán với giá 2.000 rupiah (0,14 USD) mỗi chiếc, giúp mang lại nguồn thu nhập mới cho các thành viên. Bên cạnh đó, dầu chiết xuất từ cây đước của rừng ngập mặn cũng được sử dụng để làm nước rửa tay và đã được một trường đại học ở thành phố Semarang, trên đảo Java cấp bằng sáng chế và Bộ Công nghiệp Indonesia công nhận.

Ngoài chương trình ở tỉnh Riau, các chương trình khác cũng đang được tiến hành ở các tỉnh South Sumatra và South Kalimantan, trong nỗ lực của chính phủ nhằm chứng minh cho cộng đồng giá trị thiết thực của việc duy trì chỗ đứng cho rừng ngập mặn.

Trong năm 2021, khoảng 90% ngân sách phân bổ cho Cơ quan Phục hồi Rừng ngập mặn và Đất than bùn Indonesia (BRGM) được dành để trồng cây con, và một phần nhỏ ngân sách được chi để giúp thay đổi quan điểm của cộng đồng địa phương đối với rừng ngập mặn.

Năm ngoái, BRGM cũng bắt đầu làm việc với Achmad Nur Hasim, một nhà thiết kế người Indonesia, người đã cung cấp vải dệt thủ công tenun cho thương hiệu thời trang Pháp Christian Dior. Ông Achmad cho biết 90% vải dệt truyền thống ở Sumatra được nhuộm bằng màu tổng hợp.

Do đó, ông hy vọng những người thợ dệt ở Pedekik và những nơi khác sẽ sử dụng thuốc nhuộm tự nhiên có nguồn gốc từ nhựa cây và trái cây địa phương, qua đó hỗ trợ các nỗ lực rộng lớn hơn để bảo tồn rừng ngập mặn.

Mới đây, nhóm phụ nữ Bengkalis đã giành phần thắng trong cuộc bình chọn bộ sưu tập thời trang dệt tay đẹp nhất tại TENUN Fashion Week diễn ra ở Malaysia, nơi giới thiệu sản phẩm của các cộng đồng phụ nữ dệt vải trên khắp Đông Nam Á.

Ngoài việc tạo sinh kế cho người dân, một lý do nữa thúc đẩy nỗ lực của Indonesia nhằm bảo vệ rừng ngập mặn là để đảm bảo việc lưu trữ carbon. Nghiên cứu cho thấy tình trạng nóng ấm toàn cầu cũng làm tăng nguy cơ đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Một nghiên cứu năm 2016 được công bố trên tạp chí Wetlands Ecology and Management chỉ ra rừng ngập mặn ven biển ở Indonesia và những nơi khác có thể phải đối mặt với tình trạng ngập lụt do mực nước biển dâng trong vòng 35 năm tới nếu không có hành động mạnh mẽ hơn để chống biến đổi khí hậu.

Nếu kịch bản trên xảy ra, an ninh lương thực cho người dân ở Bengkalis sẽ bị đe dọa, khi sinh kế của nhiều người dân địa phương phụ thuộc vào rừng ngập mặn.

Hiện Indonesia, quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới, có diện tích rừng ngập mặn rừng ngập mặn lớn nhất toàn cầu với khoảng 3,3 triệu ha, lớn hơn cả diện tích nước Bỉ. Hệ sinh thái rừng ngập mặn này cung cấp các dịch vụ quan trọng cho các cộng đồng địa phương, từ thực phẩm đến bảo vệ chống lại triều cường do bão.

Rừng ngập mặn cũng có một vai trò to lớn trong việc hấp thụ khí thải CO2, khi lưu trữ một phần ba trữ lượng khí thải ven biển của thế giới. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu năm 2015 từ Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế (CIFOR), Indonesia đã mất khoảng 40% rừng ngập mặn trong ba thập kỷ trước, để mở đường cho các ao nuôi tôm, sản xuất than củi và các sinh kế khác cho hàng triệu người.

Năm ngoái, Tổng thống Joko Widodo đã đưa ra kế hoạch đầy tham vọng nhằm khôi phục 600.000 ha rừng ngập mặn đã bị tàn phá vào năm 2024.

Daniel Friess, một nhà nghiên cứu về rừng ngập mặn kiêm giảng viên tại Đại học Quốc gia Singapore cho biết Indonesia là một trong những quốc gia duy nhất đặt ra mục tiêu cao như vậy. Những nỗ lực trước đó của Chính phủ Indonesia mới chỉ giúp phục hồi khoảng 10.000 ha rừng/năm. 

Vào tháng 2/2021, BRGM ước tính việc khôi phục 600.000 ha rừng ngập mặn vào năm 2024 có thể tiêu tốn 18.400 tỷ rupiah. Trong khi đó, chỉ có khoảng 1.500 tỷ rupiah được phân bổ cho mục đích này trong năm 2021.

Emma Sahite, một luật sư về môi trường tại BRGM cho biết thách thức được đặt ra là thực hiện một chương trình tốt hơn với nguồn tài chính hạn hẹp./.