Xung đột tại Trung Đông: Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz

Tàu thương mại neo ngoài khơi bờ biển Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất khi hoạt động hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz ngày 2/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo thông báo của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) ngày 24/3, Iran chỉ cho phép các tàu “không thù địch” đi qua eo biển Hormuz nếu tuân thủ đầy đủ quy định an toàn và phối hợp với cơ quan chức năng nước này, trong bối cảnh tuyến hàng hải chiến lược này đang bị kiểm soát chặt do căng thẳng leo thang tại Trung Đông.

Trong một bức thư gửi các nước thành viên của IMO, Iran nêu rõ những tàu không tham gia hoặc hỗ trợ các hành động chống lại nước này và tuân thủ quy định hiện hành sẽ được đảm bảo “quyền đi qua an toàn” với sự điều phối của phía Iran. Ngược lại, các tàu liên quan đến Mỹ, Israel hoặc các bên bị Tehran coi là tham gia xung đột sẽ không được hưởng quyền này.

Các quy định trên được đưa ra sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát từ cuối tháng 2 vừa qua, khiến Iran tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận tải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo Chỉ huy hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Alireza Tangsiri, mọi tàu thuyền muốn đi qua eo biển Hormuz phải phối hợp đầy đủ với cơ quan hàng hải Iran. Trong một bài đăng trên nền tảng X, ông Alireza Tangsiri nêu rõ IRGC đã chặn một tàu container nước ngoài, mang tên SELEN, do tàu này không tuân thủ quy trình và chưa được cấp phép.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh tình trạng mất an ninh tại eo biển Hormuz là hệ quả của các cuộc tấn công do Mỹ và Israel tiến hành tại nước Cộng hòa Hồi giáo, đồng thời khẳng định các biện pháp của Tehran nhằm bảo vệ chủ quyền và phù hợp với luật pháp quốc tế.

Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc eo biển này rơi vào tình trạng kiểm soát nghiêm ngặt khiến lưu lượng tàu thuyền sụt giảm mạnh so với bình thường. Nhiều tàu thương mại phải chờ đợi hoặc đàm phán riêng với phía Iran để được phép đi qua, trong khi một số quốc gia đang tìm cách thiết lập các cơ chế phối hợp nhằm đảm bảo an toàn hàng hải.

Trong nỗ lực hạ nhiệt tình hình, Anh đã đề xuất tổ chức một hội nghị quốc tế nhằm tìm giải pháp đảm bảo lưu thông qua eo biển Hormuz, với sự tham gia của nhiều quốc gia liên quan. Trước đó, hơn 30 nước, trong đó có Anh, Pháp và Đức, đã bày tỏ sẵn sàng phối hợp để duy trì an toàn cho tuyến vận tải này.

Theo phóng viên TTXVN tại Bangkok, một tàu chở dầu của Thái Lan đã đi qua eo biển Hormuz an toàn sau các cuộc đàm phán thành công giữa nước này với Iran và Oman. Điều này cho thấy khả năng thiết lập các hành lang lưu thông có kiểm soát trong bối cảnh hiện nay.

Ước tính hiện có khoảng 400 tàu đang chờ đợi bên ngoài eo biển, trong đó có 150 tàu chở dầu và 120 tàu chở hàng.