Yêu cầu cấp bách hoàn thiện thể chế môi trường trong bối cảnh mới

Chiều 17/4, tại Hội thảo “Lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường, nhiều ý kiến từ cơ quan quản lý, chuyên gia và nhà khoa học đã phân tích những yêu cầu cấp bách với việc hoàn thiện thể chế môi trường trong bối cảnh mới.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, các xu hướng toàn cầu như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường carbon đang tái định hình luật chơi thương mại quốc tế.

Theo ông, đây vừa là cơ hội để Việt Nam bứt phá, vừa là thách thức rất lớn nếu không kịp thời thích ứng.

Thực tiễn đã để lại bài học sâu sắc, mọi sự phát triển bỏ qua yếu tố môi trường đều phải trả giá đắt hơn gấp nhiều lần lợi ích kinh tế thu được, Thứ trưởng Lê Công Thành nêu rõ, đồng thời khẳng định yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội phải gắn chặt với bảo vệ môi trường, đúng với định hướng của Đảng.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi luật là yêu cầu tất yếu nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường.

Tinh thần xuyên suốt là cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc “nới lỏng” này sẽ đi kèm cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt, với hệ thống giám sát rõ công cụ, rõ lực lượng và rõ quy trình.

Đáng chú ý, dự thảo luật lần này được xây dựng theo tư duy lập pháp mới: luật quy định khung, nguyên tắc chung, còn các nội dung kỹ thuật sẽ giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn chi tiết, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và khả năng thích ứng với thực tiễn.

Theo đại diện cơ quan soạn thảo, dự thảo luật tập trung vào 5 định hướng trọng tâm. Đó là cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Thêm vào đó là đổi mới tư duy quản lý chất thải, chuyển từ “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên”, qua đó thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp môi trường và kinh tế tuần hoàn.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai, minh bạch, phục vụ hiệu quả cho quản lý nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Chuyển từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa”, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và kiểm soát nguồn thải ngay từ đầu.

Cuối cùng là vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế, đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon, nhằm biến bảo vệ môi trường thành động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Góp ý tại hội thảo, TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho rằng, hiện nay Việt Nam vẫn thiếu hệ thống kiểm kê phát thải quốc gia thống nhất.

Điều này khiến việc quản lý và hoạch định chính sách gặp nhiều khó khăn. Ông đề xuất bổ sung quy định về kiểm kê phát thải quốc gia, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng trong quản lý chất lượng không khí, đặc biệt tại các đô thị lớn. Bên cạnh đó, cần làm rõ trách nhiệm trong quản trị môi trường thông minh theo thời gian thực, cũng như hệ thống dự báo, cảnh báo sớm.

Trong khi đó, ông Trần Văn Minh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, kiến nghị làm rõ hơn các quy định liên quan đến báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và phục hồi ô nhiễm đất. Đối với quản lý chất thải rắn sinh hoạt, ông Minh ủng hộ phương án phân loại thành 3 nhóm như quy định hiện hành, trong đó tách riêng chất thải thực phẩm do chiếm tỷ trọng lớn, cần có cơ chế quản lý phù hợp.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, đề nghị bổ sung quy định chặt chẽ về quản lý thiết bị và dữ liệu quan trắc môi trường. Theo ông, phần lớn thiết bị hiện nay phụ thuộc nhập khẩu, nếu không quy định rõ trách nhiệm sẽ dẫn đến khoảng trống quản lý.

Ngoài ra, cần làm rõ cơ chế trao đổi quốc tế đối với kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, nhằm bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả khi tham gia thị trường toàn cầu...