80 năm Thuế Việt Nam: “Mạch máu” nuôi dưỡng đất nước

Ngày 10/9/1945, chỉ 8 ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, Chính phủ lâm thời đã ban hành ký sắc lệnh số 27 thành lập Sở Thuế quan và Thuế gián thu. Từ đó đến nay, trải qua 80 năm hình thành, phát triển, Thuế Việt Nam được ví như mạch máu duy trì sự khỏe khoắn, cân bằng và phát triển của đất nước, đúng như mong mỏi của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Thu thuế phải thu được lòng dân”.

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, trong bối cảnh đất nước “ngàn cân treo sợi tóc”, cùng lúc phải đối diện với “giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm”, ngân khố quốc gia gần như trống rỗng chỉ có gần 2 triệu đồng bạc Đông Dương rách nát, chờ tiêu hủy, nền kinh tế lâm vào tình trạng kiệt quệ, việc thành lập cơ quan thuế là bước đi cấp thiết để gây dựng nguồn lực tài chính cho chính quyền non trẻ. Ngành thuế ra đời đã nhanh chóng xóa bỏ những chính sách nô dịch của thực dân, phong kiến như thuế thân, độc quyền muối, rượu, thuốc phiện, đồng thời ban hành nhiều chính sách thuế mới, công bằng, hợp lý để động viên sức dân.

Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, chính sách thuế đã trở thành một trong những công cụ quan trọng để tập trung sức người, sức của cho tiền tuyến. Ở miền Bắc, một hệ thống thuế hoàn chỉnh được áp dụng thống nhất gồm thuế nông nghiệp thu bằng hiện vật và 12 thứ thuế thu bằng tiền Trong khi tại miền Nam, chính quyền cách mạng lâm thời ban hành các chính sách động viên mềm dẻo như “đảm phụ nuôi quân”, “đảm phụ nông nghiệp”, “đảm phụ công thương nghiệp”. Nhờ đó, đất nước tạo dựng được nguồn lực tài chính dồi dào, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử mùa Xuân 1975.

Sau ngày thống nhất, đất nước bước vào giai đoạn khôi phục và xây dựng mới. Ngành thuế vừa tham mưu cải tiến chính sách động viên, tạo nguồn thu trong nước, vừa tranh thủ nguồn vốn quốc tế để bảo đảm ngân sách. Đại hội VI của Đảng, khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng, ngành Thuế đã chuẩn bị nền tảng quan trọng cho cải cách chính sách tài chính. Ngày 15/10/1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành các quyết định kiện toàn bộ máy thu quốc doanh và thuế ở cơ quan tài chính các cấp theo hệ thống dọc. Nhờ đó, kết quả thu thuế và các khoản ngoài thuế giai đoạn 1986-1990 đã gấp hơn 30 lần so với giai đoạn 1981-1985, đánh dấu bước phát triển vượt bậc của ngành.

Ngày 7/8/1990, Nghị định 281 của Hội đồng Bộ trưởng chính thức thành lập hệ thống thu thuế nhà nước theo mô hình Tổng cục Thuế ở cấp trung ương, các Cục Thuế ở tỉnh, thành phố và Chi cục Thuế ở địa phương. Đây là cột mốc lớn đưa ngành thuế bước sang thời kỳ cải cách, hiện đại hóa theo hướng chuyên nghiệp. Các chiến lược cải cách thuế theo từng giai đoạn đã ra đời, đồng hành cùng quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Từ 9 sắc thuế cơ bản, đến việc ban hành hai luật thuế quan trọng là Thuế Giá trị gia tăng và Thuế Thu nhập doanh nghiệp, chính thức có hiệu lực từ năm 1999, thay thế cho các loại thuế cũ, phù hợp hơn với kinh tế nhiều thành phần và thông lệ quốc tế.

Bước sang những năm 2000, ngành thuế tiếp tục tiến hành cải cách mạnh mẽ. Luật Quản lý thuế năm 2007 đã đổi mới toàn diện theo hướng minh bạch, hiện đại, giảm chi phí và thời gian cho người nộp thuế. Hệ thống “một cửa” được triển khai rộng rãi, ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu từ khai, nộp đến hoàn thuế. Đặc biệt, dịch vụ thuế điện tử ra đời đã đặt nền móng cho tiến trình chuyển đổi số toàn diện sau này.

Từ năm 2011, thực hiện Chiến lược cải cách hệ thống thuế bước 4, ngành thuế tập trung vào ba trụ cột: thể chế chính sách minh bạch, quy trình thủ tục đơn giản và ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại. Phương châm “Minh bạch – Chuyên nghiệp – Liêm chính – Đổi mới”, “Lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ” đã trở thành kim chỉ nam cho toàn ngành. Chỉ trong thời gian ngắn, Tổng cục Thuế đã hoàn thành triển khai hóa đơn điện tử cho 100% doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh. Ngành cũng xây dựng hệ thống quản lý thuế tập trung trên nền tảng kiến trúc hiện đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn để phân tích, quản lý rủi ro.

Đại dịch COVID-19 bùng phát là thử thách lớn nhưng cũng là dịp để ngành thuế thể hiện tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân. Hàng loạt chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế được triển khai kịp thời, tháo gỡ khó khăn, nuôi dưỡng nguồn thu, tạo nguồn lực cho phục hồi kinh tế. Những năm gần đây, dù tình hình kinh tế nhiều biến động, thu ngân sách vẫn liên tục vượt dự toán. Năm 2024, tổng thu nội địa đạt 84,9% tổng thu ngân sách nhà nước – minh chứng cho sự bền vững của nguồn thu và hiệu quả quản lý.

Song song với việc tăng cường thu ngân sách, công tác quản lý nợ thuế cũng được đẩy mạnh. Ngành thuế triển khai các biện pháp phân loại, phân tích, xác định rõ nguyên nhân từng khoản nợ để xử lý phù hợp; đồng thời kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với doanh nghiệp cố tình chây ỳ. Trong khi đó, những doanh nghiệp khó khăn thật sự được gia hạn, giãn nộp, thể hiện tinh thần nhân văn, đúng lời Bác Hồ căn dặn: thu thuế phải thu được lòng dân.

Năm 2025 là năm bản lề quan trọng, ngành thuế thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn theo Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Ngành khẩn trương rà soát, giảm đầu mối, giảm cấp trung gian, tăng phân cấp cho địa phương để nâng cao hiệu quả quản lý.

Để đáp ứng việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025, ngành thuế tiếp tục sắp xếp lại 20 Chi cục Thuế khu vực thành 34 Thuế tỉnh, thành phố, đảm bảo quản lý thuế cũng như phục vụ người dân, doanh nghiệp được thông suốt, không bị gián đoạn trong bối cảnh có rất nhiều sự thay đổi.

Đồng thời, nhiều hoạt động hỗ trợ người nộp thuế được triển khai như hội nghị trực tuyến, đường dây nóng, niêm yết mã QR truy cập hệ thống điện tử, công khai thông tin công chức hỗ trợ.

Trên hành trình 80 năm, ngành thuế không chỉ hoàn thành nhiệm vụ huy động nguồn lực cho ngân sách mà còn xây dựng hình ảnh gần gũi, tận tâm với cộng đồng qua các phong trào thi đua, đền ơn đáp nghĩa, hiến máu nhân đạo, hỗ trợ đồng bào vùng thiên tai. Nhờ đó, ngành ngày càng nhận được sự đồng thuận, tin tưởng của nhân dân và doanh nghiệp.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành khẳng định, không chỉ “thu đúng, thu đủ, thu kịp thời”, ngành thuế còn nuôi dưỡng nguồn thu, đồng hành hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiệu quả, bền vững. Theo Cục trưởng Mai Xuân Thành, bằng sự đoàn kết, đồng lòng, ngành thuế Việt Nam đã và đang tiếp tục cùng cả nước tiến bước từ “Kỷ nguyên độc lập, tự do, xây dựng chủ nghĩa xã hội” đến “Kỷ nguyên thống nhất đất nước, đổi mới, phát triển” và nay bước vào “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhìn nhận, trong suốt chặng đường 80 năm, đặc biệt là từ khi tiến hành Đổi mới, ngành thuế luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trọng tâm là huy động nguồn lực cho đất nước, là trụ cột chính của nguồn thu ngân sách nhà nước. Bộ trưởng nhấn mạnh: “Thông qua chính sách thuế, để điều tiết vĩ mô nền kinh tế, chúng ta đã từng bước định hướng, khuyến khích phát triển các ngành then chốt, thu hút đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn, như trong đại dịch COVID-19 vừa qua. Chính sách thuế cũng góp phần đảm bảo công bằng xã hội, điều tiết thu nhập và thúc đẩy sản xuất trong nước”.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng khẳng định ngành thuế là một trong những ngành tiên phong trong hiện đại hóa nền hành chính quốc gia, đi đầu trong ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính. Từ việc số hóa toàn bộ quy trình khai thuế, nộp thuế đến triển khai hóa đơn điện tử, ngành đã và đang mang lại sự thuận tiện tối đa cho người nộp thuế, minh bạch hóa hoạt động quản lý, góp phần xây dựng một Chính phủ kiến tạo, liêm chính và phục vụ.

Trên chặng đường mới, phát huy truyền thống vẻ vang 80 năm, toàn thể cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Thuế tiếp tục nêu cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm hoàn thành trọng trách duy trì nguồn huyết mạch cho nền kinh tế, góp phần đưa Việt Nam ngày càng vững mạnh, vươn mình trên hành trình hội nhập quốc tế.