AI mở ra kỷ nguyên mới cho thiết bị tự xét nghiệm y tế

Tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) 2026 ở Las Vegas (Mỹ), trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng để đưa hoạt động tự xét nghiệm y tế vượt xa khỏi giới hạn của những chiếc đồng hồ hay nhẫn thông minh thông thường. Các thiết bị thế hệ mới hứa hẹn khả năng phát hiện sớm các bệnh lý nghiêm trọng, từ tai nghe nhận diện dấu hiệu bệnh Alzheimer đến ứng dụng quét mống mắt hỗ trợ tầm soát ung thư.

Ông Ramses Alcaide, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành (CEO) của công ty khởi nghiệp (startup) Neurable nhận định rằng rào cản lớn nhất của y học dự phòng hiện nay là tâm lý ngại đến bác sĩ thường xuyên của người dân. Do đó, mấu chốt nằm ở việc công nghệ giúp người dùng biết chính xác khi nào họ cần đi khám.

Thực tế cho thấy nhu cầu này là rất lớn. Một nghiên cứu gần đây của OpenAI chỉ ra rằng hơn 200 triệu người dùng internet truy vấn ChatGPT mỗi tuần để tìm kiếm thông tin sức khỏe. Mới đây, OpenAI cũng đã ra mắt một chatbot có khả năng truy xuất hồ sơ y tế và dữ liệu từ thiết bị đeo của người dùng để đưa ra tư vấn.

Dựa trên nhu cầu đó, Neurable đã dùng công nghệ điện não đồ (EEG) phát triển một loại tai nghe có khả năng ghi lại và giải mã hoạt động của não bộ, sau đó so sánh với lịch sử y tế để tìm ra các sai lệch. Ông Alcaide lấy ví dụ: trong khi Apple Watch chỉ phát hiện bệnh Parkinson khi người bệnh đã có triệu chứng run tay, công nghệ EEG có thể nhận diện các dấu hiệu từ não bộ trước đó cả chục năm.

Ngoài ra, thiết bị này còn có thể phát hiện các dấu hiệu trầm cảm, giai đoạn đầu của bệnh Alzheimer. Hiện sản phẩm đang được quân đội Ukraine (U-crai-na) sử dụng để đánh giá rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) cho binh sĩ.

Cùng lĩnh vực này, startup NAOX của Pháp đã phát triển tai nghe EEG nhét tai hỗ trợ bệnh nhân động kinh. Ông Marc Vaillaud, Giám đốc phụ trách đổi mới sáng tạo của NAOX cho biết thiết bị này được thiết kế để giúp nhận diện các "gai" sóng não (những cú sốc điện bất thường nhanh và khó phát hiện) thay vì chỉ phát hiện các cơn co giật hiếm gặp. Thiết bị đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép và đang được sử dụng trong nghiên cứu liên kết giữa sóng não và bệnh Alzheimer tại các bệnh viện ở Paris.

Sự tiến bộ của công nghệ cũng mở đường cho việc thu nhỏ các thiết bị xét nghiệm với chi phí thấp, giúp chúng dễ tiếp cận hơn so với những cỗ máy cồng kềnh thường thấy trong các phòng khám và bệnh viện.

Một trong số sản phẩm đó đến từ startup IriHealth của Hàn Quốc. Công ty đang chuẩn bị ra mắt một thiết bị nhỏ gọn dành cho điện thoại thông minh có khả năng quét mống mắt của người dùng, với giá chỉ khoảng 50 USD. Thiết bị này dựa trên phương pháp soi mống mắt, một kỹ thuật phân tích màu sắc và dấu vết trên mống mắt để phát hiện tình trạng sức khỏe người dùng.

Vẫn có một hoài nghi về khả năng của những thiết bị như vậy. Bà Anna Wexler, giáo sư Đại học Pennsylvania đánh giá các thiết bị EEG đeo người hiện chưa đủ tin cậy, song bà thừa nhận rằng AI đã mở rộng khả năng của các thiết bị này.

Mặc dù sản phẩm của Neurable không thể đưa ra chẩn đoán chính xác, nhưng nó có thể đưa ra cảnh báo sớm và phát hiện các dấu hiệu ban đầu của một số bệnh tâm lý và Alzheimer. Còn đối với thiết bị của IriHealth, kỹ thuật soi mống mắt thường bị giới khoa học coi là thiếu độ tin cậy. Nhưng phía công ty khẳng định thiết bị của họ đạt độ chính xác tới 81% khi thử nghiệm trên các bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc ung thư đại tràng.

Nhìn rộng hơn, sự bùng nổ của AI kết hợp với các tiến bộ phần cứng đang tạo ra một cuộc cách mạng về khả năng tiếp cận y tế cho người dân, giúp họ có quyền chủ động lớn hơn trong việc theo dõi sức khỏe và phát hiện bệnh sớm.