Argentina: Từ top 10 quốc gia giàu nhất năm 1910 xuống vị trí 88

Từng nằm trong nhóm các quốc gia giàu có nhất thế giới vào đầu thế kỷ XX, Argentina đã trải qua một quá trình suy giảm kéo dài hơn một thế kỷ, tụt từ vị trí thứ 8 toàn cầu về thu nhập bình quân đầu người năm 1910 xuống vị trí 88 hiện nay, theo các số liệu mới nhất của Ngân hàng Thế giới. Diễn biến này phản ánh những vấn đề cơ cấu sâu sắc của nền kinh tế, từ bất ổn tài khóa đến sự trì trệ tăng trưởng và tụt hậu so với các quốc gia khác.

Theo dữ liệu lịch sử từ Our World in Data và Dự án Maddison, vào năm 1910 – thời điểm Argentina kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Năm (sự kiện mở đầu quá trình giành độc lập của Argentina từ chính quyền thuộc địa Tây Ban Nha, dẫn tới tuyên bố độc lập năm 1816) – quốc gia Nam Mỹ này đạt mức GDP bình quân đầu người khoảng 6.100 USD (tính theo giá quốc tế năm 1990), cao hơn nhiều nước châu Âu như Canada, Đức, Pháp hay Italy.

Khi đó, Argentina chỉ đứng sau một số cường quốc như Mỹ, Anh và Thụy Sĩ, và được xem là một trong những nền kinh tế thịnh vượng nhất thế giới.

Tuy nhiên, hơn một thế kỷ sau, bức tranh đã thay đổi đáng kể. Theo bảng xếp hạng hiện tại của Ngân hàng Thế giới, Argentina chỉ đạt GDP bình quân đầu người khoảng 13.970 USD, đứng thứ 88 toàn cầu. Trong khi đó, các quốc gia dẫn đầu như Monaco, Liechtenstein và Luxembourg có mức thu nhập bình quân cao gấp nhiều lần. Ngay cả Mỹ – đứng thứ 12 – cũng duy trì khoảng cách rất lớn so với Argentina.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng nguyên nhân của sự tụt hậu này không phải do một biến cố đơn lẻ mà là hệ quả của một quá trình dài hạn. Ông Esteban Ortiz-Ospina, đồng Giám đốc điều hành Our World in Data, nhận định rằng trong thế kỷ XX, đặc biệt sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, các nền kinh tế Tây Âu đã tăng trưởng nhanh hơn đáng kể, trong khi Argentina dần bị bỏ lại phía sau. Khoảng cách này ngày càng mở rộng qua từng thế hệ.

So sánh với các quốc gia thành công, báo cáo của Focus Economics chỉ ra rằng những nền kinh tế duy trì được mức sống cao đều có môi trường đầu tư ổn định, mức độ tham nhũng thấp và hệ thống pháp lý minh bạch. Ngoài ra, họ theo đuổi chính sách mở cửa thương mại và hội nhập quốc tế. Ngược lại, Argentina trong nhiều thập kỷ qua lại có xu hướng đóng cửa nền kinh tế và chịu biến động chính sách mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất và tăng trưởng dài hạn.

Sự suy giảm không chỉ là vấn đề lịch sử mà còn thể hiện rõ trong những năm gần đây. Theo báo cáo của công ty tư vấn Economía & Energía, năm 2011 Argentina vẫn là quốc gia có GDP bình quân đầu người cao nhất Mỹ Latinh. Tuy nhiên, chỉ sau hơn một thập kỷ, nước này đã bị vượt qua bởi Chile, Uruguay và Panama.

Trong giai đoạn 2011–2024, thu nhập bình quân đầu người của Argentina giảm 9,8%, quay trở lại mức tương đương năm 2007. Đáng chú ý, trong khu vực Mỹ Latinh, chỉ có Haiti ghi nhận mức suy giảm lớn hơn Argentina trong cùng thời kỳ, cho thấy mức độ trì trệ nghiêm trọng của nền kinh tế.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi được nhấn mạnh là tình trạng mất cân đối tài khóa kéo dài. Kể từ năm 1960 đến nay, Argentina chỉ đạt thặng dư ngân sách tài chính trong 8 năm, trong khi phần lớn thời gian chi tiêu vượt thu, buộc phải tài trợ bằng phát hành tiền hoặc vay nợ. Hệ quả là lạm phát kéo dài ở mức cao và khả năng tiếp cận tín dụng quốc tế bị hạn chế.

Đặc biệt, Argentina đã trải qua tới 9 lần vỡ nợ trong lịch sử – một trong những kỷ lục tiêu cực trên thế giới. Mỗi lần vỡ nợ không chỉ làm gián đoạn quan hệ với thị trường tài chính quốc tế mà còn làm suy yếu đồng nội tệ, giảm niềm tin của nhà đầu tư và cản trở tăng trưởng dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Javier Milei gần đây nhấn mạnh mối liên hệ giữa tự do kinh tế và thịnh vượng, cho rằng các quốc gia có mức độ tự do cao thường đạt tốc độ tăng trưởng nhanh hơn, thu nhập cao hơn và tỷ lệ nghèo thấp hơn đáng kể.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng những quốc gia thành công trong thế kỷ qua đều chú trọng đầu tư vào vốn con người, đặc biệt là giáo dục và kỹ năng lao động, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đa dạng hóa nền kinh tế. Trong khi đó, Argentina thường xuyên phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng khiến chính sách kinh tế mang tính ngắn hạn, ưu tiên giải quyết tình thế trước mắt hơn là chiến lược phát triển dài hạn.

Dù gần đây có một số tín hiệu phục hồi trong hoạt động kinh tế, các lĩnh vực quan trọng như công nghiệp và xây dựng vẫn chưa lấy lại được mức trước đây. Những hạn chế về thể chế, môi trường pháp lý và sự thiếu ổn định chính sách tiếp tục là rào cản đối với việc khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên và nguồn nhân lực của đất nước.

Quá trình tụt hạng từ vị trí thứ 8 xuống 88 của Argentina được xem là một trường hợp điển hình trên thế giới về sự suy giảm kinh tế do thiếu nền tảng vĩ mô bền vững. Từ một quốc gia từng có mức sống vượt nhiều cường quốc châu Âu, Argentina hiện đang đối mặt với thách thức lớn trong việc phục hồi tăng trưởng và nâng cao thu nhập cho người dân.