Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ: Tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn

Sáng 18/5, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”. Chương trình được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng.

Sự kiện là hoạt động trọng tâm của ngành Khoa học và Công nghệ năm 2026 nhằm tôn vinh đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng đổi mới sáng tạo; đồng thời khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để  phát triển bứt phá

Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhận định, thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia. Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.

Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo.

Đối với Việt Nam, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã đặt ra nhiệm vụ rất rõ ràng: Muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, chúng ta không có con đường nào khác ngoài đột phá phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Tuy nhiên, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia. Đó là nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp. Đó là tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học. Đó là sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam. Đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế nơi mà nhà nước đóng vai trò kiến tạo”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ.

Cũng theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình khoa học công nghệ quốc gia; Quy hoạch mạng lưới các trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương. Theo định hướng này, 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng thành 6 chương trình lớn, gồm: Các chương trình Nghiên cứu cơ bản; Các Chương trình khoa học công nghệ quốc gia; Các chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; Các chương trình Đổi mới sáng tạo quốc gia; Các chương trình Chuyển đổi số quốc gia; Các chương trình nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ trưởng cho biết thêm, trong sáu trụ cột này, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn, đồng thời vẫn bảo đảm sự phát triển cân đối của hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục đổi mới đồng bộ cơ chế quản trị và điều hành. Mục tiêu là từng bước thiết lập mô hình quản trị thống nhất và thông minh trên nền tảng số, qua đó, nâng cao tính minh bạch, hạn chế trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Giải pháp trọng tâm là triển khai và vận hành Nền tảng quản lý khoa học công nghệ quốc gia, kết nối và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi cả nước về nhiệm vụ khoa học và công nghệ, các quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, đội ngũ nhà khoa học, kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao công nghệ.

Đặc biệt, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng chỉ rõ: Doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhưng quan trọng hơn, doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư cho tri thức, cho công nghệ và cho con người Việt Nam. Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.

Các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước; cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, địa phương và quốc gia. Đặc biệt, cần khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam - những người sẽ quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cần tạo dựng một môi trường mà ở đó trí tuệ được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, Bộ trưởng kêu gọi cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương và toàn xã hội cùng chung tay xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả.

Chuyển cách tiếp cận theo “bài toán lớn quốc gia”

Tại Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia, các đại biểu dự đã thống nhất mục tiêu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thời gian tới. Theo đó, Việt Nam ưu tiên phát triển các công nghệ lõi, công nghệ nền tảng và sản phẩm chiến lược có khả năng tạo đột phá về tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia trong giai đoạn mới. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm: AI, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ bán dẫn, blockchain, công nghệ sinh học thế hệ mới, công nghệ lượng tử, UAV và các nền tảng Make in VietNam. Đây đều là những công nghệ có khả năng tác động sâu rộng tới nhiều ngành, lĩnh vực; đồng thời quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ công nghệ của quốc gia trong dài hạn.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cách tiếp cận mới trong triển khai công nghệ chiến lược là chuyển mạnh từ tư duy nghiên cứu phân tán sang cách tiếp cận theo “bài toán lớn quốc gia”. Các nhiệm vụ công nghệ chiến lược sẽ được xác định rõ mục tiêu đầu ra, chỉ tiêu kỹ thuật, sản phẩm cụ thể, địa chỉ ứng dụng và doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu; đồng thời gắn nghiên cứu với khả năng thương mại hóa và triển khai thực tiễn.

Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đang tập trung hoàn thiện cơ chế triển khai; xây dựng các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm; tháo gỡ các vướng mắc về tài chính, tiêu chuẩn, thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp và thương mại hóa nhằm đẩy nhanh quá trình đưa công nghệ và sản phẩm nghiên cứu vào thực tiễn. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đổi mới cơ chế tài chính và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Tại Hội nghị, nhiều tham luận tập trung vào định hướng làm chủ công nghệ lõi, phát triển các nền tảng số và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm công nghệ Make in Viet Nam như: Các nền tảng điện toán đám mây, an ninh mạng và UAV phục vụ an ninh, quốc phòng và chuyển đổi số quốc gia; các chương trình nghiên cứu trọng điểm về bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử và đề xuất cơ chế sandbox cho công nghệ mới; kinh nghiệm làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực định danh số và công nghiệp quốc phòng công nghệ cao; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, AI và dữ liệu lớn trong phát triển giống cây trồng thế hệ mới và nông nghiệp xanh.