Bước chuyển cho SCIC

Đã đến thời điểm Việt Nam phải chuyển đổi Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) từ một “người đại diện phần vốn Nhà nước” sang một Quỹ đầu tư Chính phủ với tầm nhìn chiến lược, quy mô đủ lớn và phương thức vận hành theo cơ chế thị trường. Đây không chỉ là bước đi phù hợp với xu thế quốc tế, mà còn là yêu cầu mang tính tất yếu trong tiến trình hiện đại hoá nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Không những thế, việc chuyển đổi mô hình hoạt động, không chỉ đóng vai trò là “bà đỡ” cho các doanh nghiệp yếu kém cần tái cơ cấu, mà quan trọng hơn là vai trò “người mở đường” và “nhà đầu tư dẫn dắt”.

Trải qua gần hai thập kỷ hình thành và phát triển (2006 – 2025), SCIC đã chứng minh được tính đúng đắn của chủ trương tách bạch chức năng quản lý nhà nước ra khỏi chức năng quản trị doanh nghiệp.

Hai nhóm hoạt động cốt lõi đã được SCIC thực thi hiệu quả, đó là tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, tối ưu hóa giá trị tài sản công và hoạt động đầu tư. SCIC chú trọng vào các khoản đầu tư chiến lược, đúng vai nhà đầu tư quốc gia. SCIC cũng đã thể hiện thế mạnh trong hợp tác quốc tế, bước tiến quan trọng để tiệm cận mô hình Quỹ đầu tư Chính phủ.

Những hợp tác này giúp SCIC tiếp cận chuẩn mực quản trị hiện đại, mở rộng nguồn lực và mạng lưới đối tác quốc tế. Mặt khác, các số liệu về tài chính cho thấy SCIC hiện là tổ chức có năng lực đầu tư, quản trị rủi ro và hiệu quả tài chính tốt nhất trong các tổ chức tài chính đại diện vốn Nhà nước.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn, những kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vị thế mà SCIC hướng tới. Những rào cản về hành lang pháp lý và cơ chế ràng buộc đã khiến SCIC chưa thể phát huy tối đa sức mạnh của một “quả đấm thép” về tài chính.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, vai trò của SCIC không thể chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận và thoái vốn các doanh nghiệp nhỏ lẻ. Vì vậy, định hướng phát triển của SCIC trong thời gian tới là chuyển đổi thành Quỹ đầu tư Chính phủ. Đây được coi là bước phát triển tất yếu, phù hợp với xu thế quản lý vốn nhà nước theo cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế.

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn nhấn mạnh rằng, SCIC cần hoạt động như một nhà đầu tư tài chính chuyên nghiệp chứ không phải cơ quan hành chính. Theo đó, SCIC phải “tách bạch rõ ràng chức năng đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước với chức năng quản lý nhà nước”, giúp giảm thiểu thủ tục hành chính và tận dụng tốt cơ hội đầu tư.

Để SCIC chuyển đổi thành Quỹ đầu tư Chính phủ, điều quan trọng được các chuyên gia kinh tế khẳng định, đó là khuôn khổ chính sách đồng bộ. Cùng với đó, là nâng vốn điều lệ, tạo nguồn lực đủ mạnh. Thực tế, quy mô vốn điều lệ của SCIC hiện rất nhỏ so với nhu cầu đầu tư, bởi vậy cần cho phép Tổng Công ty giữ lại tối đa lợi nhuận sau thuế để bổ sung vốn điều lệ, phân bổ thêm vốn từ ngân sách theo chiến lược dài hạn.

Đặc biệt, cần hoàn thiện hành lang pháp lý riêng cho hoạt động của SCIC. Văn bản này cần quy định rõ cơ chế quản trị theo chuẩn mực quốc tế, quyền tự chủ đầu tư, cơ chế báo cáo, công khai minh bạch, phân định vai trò chủ sở hữu - giám sát - điều hành. Đây là điều kiện tiên quyết để SCIC chuyển đổi thành một Quỹ đầu tư Chính phủ hiện đại.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Hồ Sỹ Hùng cho hay, khi SCIC chuyển sang mô hình quỹ đầu tư thì lợi nhuận thu về được bổ sung vào quỹ đầu tư, góp phần nâng cao tích luỹ tài chính và sức mạnh dẫn dắt của doanh nghiệp Nhà nước. Như vậy, hiệu quả của đồng vốn không chỉ đóng góp vào ngân sách, mà còn phải sinh lời và tăng trưởng hơn.

Theo đó, giải pháp then chốt được ông Đinh Việt Tùng, Phó Tổng Giám đốc SCIC đề xuất phân loại doanh nghiệp Nhà nước thành 4 nhóm; trong đó, nhóm các doanh nghiệp thương mại (nhóm IV) hoạt động vì mục tiêu kinh tế sẽ được bàn giao toàn bộ về SCIC quản lý tập trung. Điều này sẽ chấm dứt tình trạng vốn nhà nước nằm rải rác, manh mún, tạo điều kiện để SCIC cơ cấu lại nguồn vốn, tập trung cho các đại dự án.

Về cơ chế tài chính, đại diện SCIC đề xuất cơ chế được trao quyền tự chủ cao hơn. Đó là thay vì nộp toàn bộ lợi nhuận về ngân sách, SCIC được phép giữ lại lợi nhuận sau thuế để bổ sung quỹ đầu tư phát triển và tăng vốn điều lệ.

Ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch Hội đồng thành viên SCIC cho rằng, việc xây dựng một khung thể chế và pháp lý hoàn chỉnh là điều kiện tiên quyết để SCIC vận hành theo mô hình Quỹ Đầu tư Chính phủ. Mô hình đề xuất này chỉ phát huy hiệu quả khi SCIC được trao đủ quyền hạn và tính tự chủ trong quyết định đầu tư và thoái vốn, tránh sự can thiệp hành chính vào hoạt động kinh doanh.

Theo đó, SCIC đề xuất lộ trình chuyển đổi gồm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 (2026-2027) tiếp tục tiếp nhận doanh nghiệp và cổ phần hóa, chuyển trọng tâm sang đầu tư kinh doanh vốn, thí điểm đánh giá hiệu quả theo danh mục đầu tư, thay vì từng dự án riêng lẻ. Giai đoạn 2 (2027-2030) vận hành theo hành lang pháp lý mới, mở rộng đầu tư quốc tế, triển khai M&A lớn, hình thành hệ sinh thái các quỹ thành viên, bao gồm quỹ mạo hiểm và quỹ đổi mới sáng tạo.

“Khi SCIC trở thành quỹ đầu tư Chính phủ, SCIC cần phải tách bạch rõ đây là nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ phát triển tổng thể của quốc gia và không thể tách rời các hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Chúng ta tách ra một cách minh bạch và có hạch toán, có theo dõi, có đánh giá… như vậy, rõ ràng là tạo ra một cơ chế để góp phần nâng cao hơn hiệu quả hoạt động cho cả doanh nghiệp nhà nước và các khu vực khác trong thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội nói chung”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng khẳng định./.