Kinh tế tuần hoàn - Động lực phát triển xanh hướng tới bền vững

Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã xác định rất rõ định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030 là xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó trọng tâm là thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn..., hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, bảo đảm chất lượng môi trường tốt, sự phát triển về kinh tế và công bằng xã hội.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông Nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là con đường duy nhất để phát triển bền vững, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích kinh tế và các giá trị sinh thái. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 540/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển Khoa học và ứng dụng, chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030. Đây là tiền đề quan trọng giups phát triển nền kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp bằng các giải pháp khoa học, công nghệ tăng tỷ lệ các sản phẩm phụ nông nghiệp được tái sử dụng và tái chế, bảo vệ môi trường, thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp xanh, phát thải thấp.

"Trong chăn nuôi, mô hình kinh tế tuần hoàn xử lý chất thải thành năng lượng, phân bón hữu cơ đang đem lại hiệu quả kinh tế cao và giảm thiểu ô nhiễm. Trong thủy sản, kinh tế biển, đã có nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn biển mang lại hiệu quả rất lớn về kinh tế và giúp bảo vệ môi trường", Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Ở khía cạnh nghiên cứu chính sách, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường cho rằng, kinh tế tuần hoàn được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược chuyển đổi xanh. Không chỉ dừng ở tái chế, kinh tế tuần hoàn hướng tới tối ưu hóa toàn bộ vòng đời tài nguyên.

Quan trọng hơn, kinh tế tuần hoàn giúp tái thiết mối quan hệ giữa kinh tế và tự nhiên, chuyển từ khai thác sang phục hồi, từ tiêu dùng ngắn hạn sang giá trị dài hạn. Khi các thị trường lớn siết chặt tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp Việt Nam chỉ có thể duy trì năng lực cạnh tranh nếu chủ động chuyển sang mô hình sản xuất xanh và tuần hoàn. Kinh tế tuần hoàn, vì vậy, không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trên bình diện doanh nghiệp, Giám đốc Phát triển bền vững Tập đoàn GREENFEED Việt Nam Phạm Tuấn Anh chia sẻ: Tập đoàn đã và đang thực hiện triển khai kinh tế tuần hoàn, điều này thể hiện rõ trong hoạt động của các nhà máy của GREENFEED, chất thải chăn nuôi được thu hồi để sản xuất phân bón hữu cơ cho cây trồng, trả lại cho đất những dinh dưỡng mà canh tác đã lấy đi. Quá trình này góp phần tăng tính bền vững trong canh tác, đồng thời tiết giảm đáng kể lượng phân bón hóa học sử dụng trong canh tác. Qua đó hạn chế việc tiêu hao tài nguyên để sản xuất phân bón và giảm phát thải trong quá trình sản xuất phân bón vô cơ...

Mặc dù có những bước tiến tích cực, song theo nhiều chuyên gia, việc triển khai, thực hiện phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản, thách thức như nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích và cách thức triển khai kinh tế tuần hoàn; công nghệ tái chế, xử lý chất thải còn lạc hậu so với các nước phát triển; chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ tuần hoàn thường cao, gây khó khăn cho doanh nghiệp...

Cùng với đó, các văn bản hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình tái chế, định mức tái sử dụng vẫn còn thiếu, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc triển khai; chính sách ưu đãi chưa đủ mạnh. Các chính sách về thuế, tín dụng xanh, tiếp cận đất đai, cấp phép còn chưa thực sự hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào kinh tế tuần hoàn...

Để thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc phát triển kinh tế tuần hoàn, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định một số đột phá chiến lược cho giai đoạn tới, trọng tâm là tiếp tục quán triệt quan điểm phát triển kinh tế - xã hội gắn chặt với bảo vệ môi trường. Kinh tế tuần hoàn sẽ tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, coi chất thải là tài nguyên và được quản lý trên môi trường số, gắn với khuyến khích nghiên cứu, phát triển công nghệ thân thiện môi trường, công nghiệp và dịch vụ môi trường, mua sắm xanh và năng lượng tái tạo.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đình Thọ gợi ý, cần tập trung vào triển khai thực chất kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp và công nghiệp. Trong nông nghiệp, phụ phẩm từ trồng trọt và thủy sản cần được coi là nguồn tài nguyên đầu vào cho năng lượng sinh khối, phân bón hữu cơ và vật liệu sinh học, giảm phát thải. Các mô hình canh tác tái sinh, sử dụng đất linh hoạt theo điều kiện sinh thái, giúp tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và ổn định sinh kế cho người dân. Trong công nghiệp, phát triển ngành công nghiệp môi trường, tái chế chất thải thành năng lượng và vật liệu xây dựng sẽ giảm áp lực chôn lấp, giảm ô nhiễm và tạo ra chuỗi giá trị mới gắn với đổi mới công nghệ.

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần có một lộ trình rõ ràng hơn với các giải pháp đồng bộ và quyết liệt trên nhiều phương diện như hoàn thiện khung pháp lý và chính sách; phát triển công nghệ và hạ tầng cho phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn; nâng cao nhận thức và năng lực trong nền kinh tế tuần hoàn; phát triển thị trường cho các sản phẩm tuần hoàn; hợp tác quốc tế về kinh tế tuần hoàn...

Với hệ thống chính sách đã được ban hành tương đối đồng bộ, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để biến thách thức môi trường thành động lực phát triển mới. Khi các giải pháp trên được triển khai một cách nhất quán và gắn chặt với thị trường tài chính, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho tăng trưởng ổn định, tự cường và thịnh vượng trong dài hạn.