Các cơ quan quản lý chứng khoán Châu Á – Thái Bình Dương tăng cường hợp tác, giám sát

Công tác giám sát, thanh tra và cưỡng chế thực thi trên thị trường chứng khoán đang trở thành vấn đề trọng yếu đối với các cơ quan quản lý trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, cùng với gia tăng các giao dịch xuyên biên giới, đã tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với việc đảm bảo hoạt động thị trường hiệu quả và minh bạch.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh rằng bảo vệ nhà đầu tư và duy trì ổn định thị trường trước các mối đe dọa từ không gian mạng là ưu tiên hàng đầu của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO) và Ủy ban Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (APRC).

Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, các công cụ tài chính mới, tài sản ảo, tiền điện tử và nền tảng mạng xã hội đã tạo điều kiện cho các hành vi phạm tội tài chính diễn ra nhanh chóng và quy mô lớn. Tội phạm kinh tế từ gian lận, chiếm đoạt tài sản đến thao túng thị trường và rửa tiền ngày càng phổ biến, tác động trực tiếp tới niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định của thị trường tài chính khu vực. Trong bối cảnh này, các cơ quan quản lý phải thích ứng bằng cách sử dụng các công cụ công nghệ mới, giám sát phương pháp giao dịch hiện đại và thay đổi tư duy để đạt mục tiêu quản lý.

Theo Phó Chủ tịch Bùi Hoàng Hải, việc tăng cường chia sẻ thông tin theo thời gian thực và hợp tác xuyên biên giới là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả giám sát và thực thi. Các giao dịch tức thời, ẩn danh và xuyên biên giới đòi hỏi cơ quan quản lý phải liên tục cập nhật công cụ giám sát và phương pháp phân tích. Sự hài hòa các tiêu chuẩn quản lý giữa các quốc gia cũng được xác định là một phần quan trọng trong chiến lược này.

Các chuyên gia trong khu vực cũng đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm về việc giám sát Lưu trữ an toàn tài sản ảo (VSAP), bao gồm cả kiểm tra tại chỗ và giám sát ngoại vi của các VASP. Việc xác định các rủi ro an ninh và áp dụng biện pháp thực hành tốt nhất cho các VASP đã được đưa ra thảo luận chi tiết.

Ông Vũ Chí Dũng – Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết các cơ quan quản lý đang áp dụng công nghệ thông tin để giám sát giao dịch, đồng thời phát triển các sáng kiến chống lừa đảo toàn cầu, tạo cơ sở cho việc chia sẻ ưu tiên và xu hướng thực thi trong khu vực.

IOSCO từ năm 2023 đã ban hành các tuyên bố về rủi ro tội phạm mạng, nhằm hỗ trợ các cơ quan thành viên ứng phó với các mối đe dọa. Tháng 11/2024, tổ chức này công bố lộ trình tăng cường bảo vệ nhà đầu tư trực tuyến. APRC cũng thành lập lực lượng đặc nhiệm khu vực về công nghệ tài chính, tài chính bền vững và phòng chống gian lận trực tuyến, nhằm tăng cường hợp tác khu vực và cải thiện khung pháp lý hiện hành.

Tại thị trường Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã ban hành văn bản gửi các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và đại lý phân phối chứng chỉ quỹ, yêu cầu tăng cường an toàn hệ thống thông tin phục vụ giao dịch chứng khoán trực tuyến.

Các giải pháp được triển khai bao gồm: Kiểm tra, giám sát và đánh giá hệ thống thông tin, phát hiện sớm rủi ro an toàn thông tin; xây dựng kế hoạch ứng phó, khắc phục sự cố an toàn bảo mật hệ thống thông tin và tình huống cấp bách; thực hiện sao lưu dữ liệu ngoại tuyến, chuẩn bị phục hồi nhanh khi sự cố xảy ra; lưu trữ nhật ký truy cập dữ liệu, rà soát hành vi truy cập bất hợp pháp; bảo đảm an toàn dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu cá nhân; cập nhật và vá lỗi thiết bị, phần mềm; sử dụng công cụ rà quét định kỳ; tuân thủ quy định về an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ, bao gồm Nghị định 85/2016/NĐ-CP, Thông tư 12/2022/TT-BTTTT và TCVN 11930:2017; tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng và an ninh mạng.

Cùng với việc đảm bảo hệ thống công nghệ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) cũng tăng cường giám sát thị trường, thanh tra và kiểm tra các hành vi vi phạm. Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) tiếp tục giám sát những cổ phiếu có biến động lớn, rà soát tin đồn liên quan đến mã chứng khoán và phân tích các giao dịch bất thường để kiến nghị xử lý theo quy định. Trường hợp thị trường thu hút dòng tiền lớn, giám sát chặt chẽ được coi là yếu tố then chốt nhằm duy trì sự ổn định, an toàn và minh bạch.

Các Sở giao dịch phải chỉ đạo thành viên giám sát diễn biến giao dịch hàng ngày, nhiều ngày của nhà đầu tư, kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm quy định giao dịch chứng khoán. Đồng thời, VNX phối hợp với HOSE, HNX và VSDC đảm bảo hoạt động giao dịch, bù trừ và thanh toán chứng khoán an toàn, ổn định. VSDC phối hợp giám sát bù trừ, thanh toán, giới hạn vị thế và ký quỹ theo quy định; thu thập thông tin và báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Song song với giám sát thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước yêu cầu các công ty chứng khoán tuân thủ nghiêm pháp luật, kiểm soát hoạt động vay, cho vay ký quỹ, quản lý nhân viên và người hành nghề chứng khoán.

Cơ quan quản lý đặc biệt lưu ý phòng ngừa các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp như lôi kéo nhà đầu tư vào diễn đàn, cam kết lợi nhuận, phát tán thông tin gây hiểu nhầm hoặc đưa nhận định tăng/giảm giá không căn cứ. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh: Trường hợp phát hiện giao dịch có dấu hiệu vi phạm, các công ty chứng khoán phải khẩn trương báo cáo về VNX, HOSE, HNX và đồng thời báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.

Loạt biện pháp này thể hiện sự chủ động, quyết liệt của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong việc giữ vững kỷ cương thị trường, đảm bảo minh bạch và ổn định, đồng thời tạo nền tảng phát triển bền vững cho thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Việc tăng cường chia sẻ kinh nghiệm giám sát, thanh tra và cưỡng chế thực thi, cùng ứng dụng công nghệ và hợp tác xuyên biên giới, được đánh giá là giải pháp chiến lược để nâng cao hiệu quả quản lý thị trường tài chính, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và củng cố niềm tin vào thị trường chứng khoán trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.